مجله اپیدمیولوژی ایران

بررسی عوامل تاثیرگذار بر آنمی در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز خدمات جامع سلامت در شمال شرق ایران

مریم محمدی

مقدمه و اهداف: کم خونی یکی از چالش های عمده بهداشت عمومی در زنان باردار است که با پیامدهای نامطلوبی مانند زایمان زودرس، وزن کم نوزاد هنگام تولد و افزایش مرگ مادران همراه است. بنابراین مطالعه حاضر با هدف ارزیابی عوامل موثر در ابتلا به آنمی در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز خدمات جامع سلامت منطقه سرخس در شمال شرق ایران انجام شده است.
روش کار: این مطالعه مقطعی-تحلیلی با استفاده از داده های ۹۰۴ زن باردار ثبت شده در سامانه سینا در سال ۱۴۰۲ انجام شد. داده های دموگرافیک، بالینی و آزمایشگاهی استخراج شد. آنمی بر اساس سطح هموگلوبین کمتر از ۱۱ گرم بر دسی لیتر تعریف گردید و از رگرسیون لجستیک برای بررسی ارتباط بین متغیرها و کم خونی استفاده شد.
یافته ها: میانگین سنی زنان باردار 6/8±27/2 سال و شیوع کم خونی در زنان باردار شهرستان سرخس 17/7 درصد (20/5 %-15/2 % :CI95%) بود. تحلیل چند متغیره نشان داد که، زندگی در مناطق روستایی با کاهش خطر آنمی (0/01=P، 0/58=OR) و قومیت های مختلف نسبت به قومیت سیستانی نیز با کاهش خطر آنمی مرتبط بودند (0/003=P، 0/44=OR). سابقه تولد نوزاد با وزن کمتر از 2500 گرم (0/001>P، 7/14=OR) شانس آنمی را افزایش داد. در مقایسه با مادران کم وزن (18>BMI)، مادران با شاخص توده بدنی طبیعی، اضافه وزن و چاق به ترتیب ۵۸ درصد، ۷۱ درصد و ۷۸ درصد شانس کمتری برای ابتلا به آنمی داشتند (0/42=OR، 0/29=OR، 0/22=OR به ترتیب). عدم ابتلا به بیماری کلیوی (0/03=P، 0/22=OR) و مصرف آهن قبل از بارداری (0/05=P، 0/50=OR) نیز با کاهش خطر ابتلا به آنمی همراه بودند. سایر متغیرهای مطالعه ارتباط معنی داری با آنمی نشان ندادند.
نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان دهنده توجه به تفاوت های قومیتی، جغرافیایی و هچنین نیاز به طراحی مداخلات هدفمند مانند غربالگری تالاسمی و تقویت مکمل یاری آهن برای کاهش آنمی در بارداری و بهبود شاخص های سلامت مادر و کودک است.

بررسی ارتباط بین عوامل اقتصادی، اجتماعی و روانشناختی با تاب آوری زنان خشونت دیده

مجید بابائی

مقدمه و اهداف: در سال های اخیر میزان تاب آوری روانشناختی زنان خشونت دیده، یکی از چالش های مهم بوده و بار قابل ملاحظه اقتصادی، اجتماعی، هیجانی و روانی به جامعه تحمیل می کند. هدف مطالعه حاضر، تبیین نقش عوامل اقتصادی-اجتماعی، مدیریت هیجان و مهارت های ارتباطی در پیش بینی تاب آوری روان شناختی زنان خشونت دیده در استان آذربایجان غربی بود.
روش کار: مطالعه حاضر یک مطالعه مقطعی-تحلیلی بود که در سال 1402 انجام گرفت. جامعه پژوهش شامل 98 نفر از زنان خشونت دیده نگهداری شده در مراکز بهزیستی بود. از پرسشنامه های تاب آوری، وضعیت اقتصادی-اجتماعی، مدیریت هیجان و مهارت های ارتباطی استفاده شد. برای بررسی ارتباط بین متغیرها از همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی چندگانه استفاده شد. داده ها با نرم افزار SPSS نسخه 16 تجزیه و تحلیل شدند.
یافته ها: نتایج آزمون همبستگی نشان داد بین فاکتورهای اقتصادی-اجتماعی، مهارت های ارتباطی و مدیریت هیجان با میزان تاب آوری زنان خشونت دیده ارتباط معنی داری وجود دارد. به طوری که بین تحصیلات (0/53=r، 0/001>P)، درآمد (0/70=r، 0/001>P)، شغل (0/58=r، 0/001>P)، مدیریت ارزیابی مجدد (0/26=r، 0/010=P)، مدیریت سرکوبی (0/34=r، 0/001=P)، توانایی دریافت و ارسال پیام (0/25=r، 0/015=P)، کنترل عاطفی (0/28=r، 0/006=P)، مهارت گوش دادن (0/30=r، 0/012=P)، بینش نسبت به فرایند ارتباط (0/36=r، 0/001=P) و ارتباط توأم با قاطعیت (0/33=r، 0/001=P) با تاب آوری زنان، ارتباط مثبت و معنی داری، و بین بعد خانوار (0/68-=r، 0/001>P) با تاب آوری، رابطه ای منفی و معنی دار مشاهده گردید. از طرفی نتایج آزمون رگرسیون نیز نشان داد که تمامی متغیرها غیر از مهارت گوش دادن به طور معناداری قادر به پیش بینی تاب آوری زنان خشونت دیده هستند.
نتیجه گیری: با توجه به یافته ها پیشنهاد می گردد سیاست گذاران حوزه سلامت با شناسایی عوامل خطر و به منظور کاهش آسیب های اجتماعی، از طریق ارائه آموزش های لازم به خانواده ها و فرهنگ سازی، مداخلات مؤثری را طراحی و اجرا نمایند. همچنین، اجرای برنامه های مداخله ای با هدف بهبود وضعیت اقتصادی و ارتقای سطح آگاهی زنان از حقوق اجتماعی خود توصیه می شود.

شیوع ویژگی‌های شخصیت مرزی و رابطه آن با جو عاطفی خانواده در دانش‌آموزان متوسطه دوم مدارس دولتی ارومیه (1401-1400): یک مطالعه مقطعی

نسیم طالبی آذر

مقدمه و اهداف: اختلال شخصیت مرزی یکی از شایع ترین اختلالات روانپزشکی است و این مطالعه با هدف بررسی شیوع ویژگی های شخصیت مرزی و رابطه آن با جو عاطفی خانواده در دانش آموزان متوسطه انجام شد.
روش کار: این مطالعه به صورت توصیفی-مقطعی و همبستگی بر روی 583 نفر از دانش آموزان دبیرستان های دولتی شهر ارومیه به روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انجام شد که داده ها با استفاده از چک لیست اطلاعات دموگرافیک، مقیاس شخصیت مرزی کودکان BPFS-C و پرسشنامه جو عاطفی خانواده آلفرد بی هیل برن جمع آوری شد داده ها پس از گردآوری با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۱۸ و با بهره گیری از آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و آزمون های همبستگی پیرسون و تحلیل واریانس یک طرفه تحلیل شدند.
یافته ها: در این مطالعه میانگین کلی ویژگی های شخصیت مرزی در همه رشته ها در سطح متوسط قرار داشت و در رشته علوم انسانی بالاتر از سایر رشته ها بود. از نظر پایه تحصیلی نیز میانگین نمرات شخصیت مرزی در پایه یازدهم بیش از سایر پایه ها گزارش شد. سطح ویژگی های شخصیت مرزی در کل نمونه به ترتیب کم (26/9 درصد)، متوسط (58/1 درصد) و زیاد (15 درصد) بود. جو عاطفی خانواده در اغلب دانش آموزان بالا (89/5 درصد) گزارش شد. همچنین بین جو عاطفی خانواده و همه ابعاد شخصیت مرزی رابطه معکوس و معنادار وجود دارد. اختلاف معناداری در جو عاطفی خانواده میان پایه های مختلف تحصیلی نشان داد، به گونه ای که پایه یازدهم پایین ترین میانگین را داشت. همچنین سطح ویژگی های شخصیت مرزی نیز بین پایه های تحصیلی متفاوت بود. جو عاطفی خانواده در دختران بالاتر از پسران بود اما تفاوت جنسیتی در ویژگی های شخصیت مرزی معنادار نبود. بین نواحی آموزشی تفاوتی در جو عاطفی دیده نشد، ولی میانگین ویژگی های شخصیت مرزی در ناحیه یک بالاتر بود.
نتیجه گیری: به طور کلی، جو عاطفی خانواده مهم ترین عامل محافظتی در برابر بروز صفات مرزی در نوجوانان است و مداخلات آموزشی و روانی اجتماعی باید با تمرکز بر تقویت ارتباط عاطفی والد-فرزند، ارتقای همدلی و آموزش تنظیم هیجان در خانواده ها طراحی و اجرا شوند.

قصد باروری پس از طلاق: مطالعه زنان ایرانی در آستانه ازدواج دوم

آرزو باقری

مقدمه و اهداف: در جوامعی که در آن ازدواج اول و اولین فرزندآوری با تأخیر رخ می دهد، طلاق، می تواند منجر به کاهش تعداد فرزندان شود. با توجه به کاهش نرخ باروری و افزایش طلاق در سال های اخیر در کشور، مطالعه قصد فرزندآوری زنان مطلقه در ازدواج دوم با توجه به نقشی که می توانند در باروری داشته باشند، اهمیت دارد. هدف از مطالعه حاضر بررسی عوامل مؤثر بر قصد باروری این زنان می باشد.
روش کار: در این مطالعه از اطلاعات 401 زن 40 ساله و کمتر در آستانه ازدواج دوم استفاده شد که داده های آن از طریق پرسشنامه ساختاریافته در موج اول پیمایش مقطعی ازدواج و طلاق که توسط سازمان ثبت احوال کشور در پاییز 1396 تا پاییز 1397جمع آوری گردید. به منظور مدل سازی عوامل مؤثر بر قصد باروری زنان براساس متغیرهای پیش بین منتخب، از رگرسیون لجیت رتبه ای و نرم افزار SPSS.26 استفاده شد.
یافته ها: براساس نتایج، به ترتیب 7/7، 49/9 و 42/4 درصد زنان، قصد بی فرزندی، تک فرزندی و دو فرزندی و بیشتر در ازدواج دوم خود داشتند. از میان متغیرهای مورد مطالعه، طبقات استانی محل سکونت، قومیت، سطح درآمد خانواده، وضعیت تصدی مسکن، وضعیت فرزندآوری زوجین در ازدواج اول، تعداد فرزندان زن از ازدواج اول و سن بر قصد باروری زنان در ازدواج دوم تأثیر معنی دار داشتند (0/05> p).
نتیجه گیری: با توجه به ظرفیت باالقوه فرزندآوری زنان مطلقه در سنین باروری که تمایل به ازدواج مجدد دارند، برنامه ریزان و سیاستگذاران در حوزه جمعیت، می توانند با فراهم آوردن بسترهای فرهنگی، اجتماعی و رفع موانع قانونی، امکان ازدواج مجدد را برای این زنان تسهیل نمایند.

تحلیل روند بروز و مرگ سرطان پروستات در ایران با رویکرد سن، دوره و همگروهی

مهدی مرادی نظر

مقدمه و اهداف: سرطان پروستات یکی از شایع ترین سرطان ها در میان مردان ایرانی است که در دهه های اخیر افزایش چشمگیری در بروز و مرگ داشته است. این مطالعه با هدف تحلیل روندهای زمانی بروز و مرگ سرطان پروستات در ایران با استفاده از رویکرد تحلیلی سن، دوره و همگروهی (APC) انجام شد.
روش کار: داده های مطالعه بار جهانی بیماری ها (GBD-2021) برای مردان ۴۵ سال به بالا در ایران طی سال های ۱۳۷۱ تا ۱۴۰۰ استفاده شد. داده ها در ۸ گروه سنی پنج ساله و ۶ دوره زمانی پنج ساله طبقه بندی شدند. برای تحلیل APC از روش تفاضل مرتبه دوم و برای تحلیل تغییرات عوامل خطر از رگرسیون نقطه اتصال (Joinpoint) استفاده شد.
یافته ها: میزان بروز استانداردشده سنی در سال 1400 به 30/05 و مرگ به 10/66 در هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر رسید که نسبت به سال ۱۳۷۱ به ترتیب 105/96 و 14/99 درصد افزایش داشت. اثر سن بر بروز و مرگ مثبت بود. اوج اثر دوره در سال های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۵ مشاهده شد. اثر همگروهی نشان داد که کوهورت های جوان تر شتاب کمتری در بروز داشته اند. در میان عوامل خطر، بار بیماری منتسب به سیگارکشیدن 17/1 درصد افزایش یافت، درحالی که اثر محافظتی «مصرف کم کلسیم» و «مصرف کم شیر» طی زمان کاهش یافت.
نتیجه گیری: افزایش بروز و مرگ تحت تأثیر سه عامل سن- دوره و همگروهی است. کاهش نسبی در کوهورت های جدیدتر، ضرورت برنامه ریزی هدفمند برای غربالگری را برجسته می کند. تقویت سیاست های آموزش سلامت و بهبود دسترسی به خدمات تشخیصی می تواند بار بیماری را کاهش دهد.

در بزرگداشت دکتر کیومرث ناصری، از پیشکسوتان و مفاخر اپیدمیولوژی ایران

احسان مصطفوی

مقدمه و اهداف: دکتر کیومرث ناصری، دامپزشک و متخصص اپیدمیولوژی، از افراد برجسته و به نام اپیدمیولوژی و بهداشت کشور می باشد. در این مقاله مروری به فعالیت های ارزنده ایشان اشاره شده است.
روش کار: اطلاعات در مورد دکتر کیومرث ناصری و فعالیت های ارزشمند ایشان از منابع مختلف اعم از اسناد، مقالات و مصاحبه با افراد جمع آوری شد.
یافته ها: دکتر ناصری از سال 1349 تا 1368 به عنوان عضو هیات علمی اپیدمیولوژی دانشکده بهداشت دانشگاه تهران خدمت نمود. بعد از انقلاب اسلامی، دکتر ناصری در سمت های عضو شورای هماهنگی دانشکده بهداشت، معاون آموزشی دانشکده بهداشت، مدیر رشته بین المللی کارشناسی ارشد بهداشت عمومی در همکاری با سازمان جهانی بهداشت و مدیریت گروه بهداشت مرکز نشر دانشگاهی ادامه خدمت داد. ایشان سپس در دانشگاه های کالیفرنیا در لس آنجلس و دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در نورتریج به کار پژوهش و تدریس در زمینه اپیدمیولوژی سرطان ها مشغول شد و در سمت اپیدمیولوژیست ارشد در واحد ثبت سرطان اداره بهداشت کالیفرنیا خدمت نمود. وی همچنین مدرس اپیدمیولوژی در دانشگاه لیورپول انگلستان بوده است. از وی کتاب های متعددی در حوزه اپیدمیولوژی، بهداشت عمومی و بیماری های مشترک انسان و دام (زئونوز) در دسترس می باشد.
نتیجه گیری: مرور خدمات ارزنده ایشان می تواند برای جامعه اپیدمیولوژی و بهداشتی و جوانان کشور بسیار ارزشمند باشد.

داده‌های گم شده (Missing Data) در پژوهش‌های علوم پزشکی: مروری کاربردی و مصور برای پژوهشگران و دانشجویان

محمد حیدری

داده های گم شده یکی از چالش های مهم در پژوهش های علوم پزشکی و اپیدمیولوژی هستند و در صورت مدیریت نامناسب می توانند منجر به سوگیری، کاهش توان آماری و برداشت های نادرست شوند. با وجود اهمیت این موضوع، منابع فارسی جامع و درعین حال کاربردی در این زمینه محدود است. این مقاله با رویکرد آموزشی، مروری روشن و منسجم بر مفاهیم پایه ای داده های گم شده از جمله تعریف ها، الگوهای بروز (تک متغیره و چندمتغیره) و سه سازوکار اصلی گم شدگی شامل MAR، MCAR و MNAR ارائه می کند. همچنین طیفی از روش های رایج در مدیریت داده های گم شده، از حذف موارد گم شده تا جای گذاری های ساده و رویکردهای پیشرفته تر مانند جای گذاری چندگانه و روش های مبتنی بر درست نمایی نظیر الگوریتم EM و MLE به طور خلاصه و قابل فهم ارائه شده و برای تقویت درک مفهومی و کاربردی سازی مطالب، از مثال های روشن و مصورسازی های آموزشی بهره گرفته شده است. هدف نهایی مقاله فراهم کردن چارچوبی عملی برای پژوهشگران و دانشجویان است تا بتوانند در طراحی و تحلیل پژوهش های خود، رویکرد مناسب را برای مواجهه با داده های گم شده برگزینند و از بروز خطاهای تحلیلی پیشگیری کنند.