Dermatology and Cosmetic

fa مروری بر اهمیت فتودینامیک‌تراپی و غیرفعال‌سازی فتودینامیکی در زخم و ترمیم بافت Importance of photodynamic therapy and inactivation in wounds and tissue repair: a review عمومى General مروري Review غیرفعال‌سازی فوتودینامیک ضدمیکروبی به‌عنوان یک استراتژی غیرآنتی‌بیوتیکی برای درمان زخم‌های عفونی، به‌ویژه زخم‌هایی که باکتری‌های مقاوم به چند دارو را در خود جای داده‌اند، در حال ظهور است. فتودینامیک‌تراپی ضد میکروبی (aPDT) یا به یک حساس‌کننده نوری متکی است که با تابش با طول موج مناسب، گونه‌های اکسیژن فعال (ROS) تولید می‌کند که باعث آسیب سریع و غیراختصاصی به غشاها، پروتئین‌ها و اسیدهای نوکلئیک میکروبی می‌شوند. حساس‌کننده‌های نوری مؤثر، بازده کوانتومی بالایی را برای نفوذ به هر دو ارگانیسم گرم مثبت و گرم منفی نیاز دارد، درحالی که منابع نوری مانند دیودهای نورگسیل (LED) یا لیزرها کنترل دقیقی بر تابش و نفوذ به بافت ارائه می‌دهند. تحقیقات بالینی نشان داده‌اند که aPDI، به‌تنهایی یا در ترکیب با دز پایین آنتی‌بیوتیک‌ یا فاکتورهای رشد، می‌تواند بار باکتریایی زخم‌های مزمن را تا ۸۴% کاهش داده و روند بهبودی را تسریع کند. چالش‌های فعلی شامل نفوذ محدود نور، دز بهینه و سمیت نوری بالقوه است، راه‌حل‌های نوظهور شامل حامل نانو برای حساس‌کننده نوری، پانسمان‌های آزادکننده اکسیژن و فعال‌سازی با کمک فراصوت برای افزایش اثربخشی و ایمنی هستند. Antimicrobial photodynamic inactivation is emerging as a non‑antibiotic strategy for treating infected wounds, particularly those harboring multidrug‑resistant bacteria. aPDI relies on a photosensitizer that, when illuminated with an appropriate wavelength, generates reactive oxygen species (ROS) that cause rapid, non‑specific damage to microbial membranes, proteins and nucleic acids. Effective photosensitizers combine high quantum yield to penetrate both Gram‑positive and Gram‑negative organisms, while light sources such as LEDs or lasers provide precise control of irradiance and tissue penetration. Clinical investigations have demonstrated that aPDI, alone or in combination with low‑dose antibiotics or growth factors, can reduce bacterial load in chronic wounds by up to 84 % and accelerate healing. Current challenges include limited light penetration, optimal dosing, and potential phototoxicity, emerging solutions involve nanocarrier‑delivered photosensitizers, oxygen‑releasing dressings, and ultrasound‑mediated activation to enhance efficacy and safety. مقاومت آنتی‌بیوتیک, فتودینامیک‌تراپی, غیرفعال‌سازی نوری, زخم antibiotic resistance, photodynamic therapy, Photodynamic inactivation, wound 157 168 http://jdc.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-405&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Kazemi مریم کاظمی No Department of Pathogenic Microorganisms, School of Basic Sciences and Advanced Technologies in Biology, University of Science and Culture, Tehran, Iran گروه میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا، دانشکده علوم و فناوری‌های نوین زیستی، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران Fedora Khatibi فدورا خطیبی No Department of Photodynamic, Medical Laser Research Center (MLRC), Yara Institute, ACECR, Tehran, Iran گروه پژوهشی فتودینامیک، مرکز تحقیقات لیزر پزشکی، پژوهشکده زخم و ترمیم بافت یارا، سازمان جهاد دانشگاهی علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Shaghayegh Nasr شقایق نصر No Department of Pathogenic Microorganisms, School of Basic Sciences and Advanced Technologies in Biology, University of Science and Culture, Tehran, Iran * Department of Photodynamic, Medical Laser Research Center (MLRC), Yara Institute, ACECR, Tehran, Iran گروه میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا، دانشکده علوم و فناوری‌های نوین زیستی، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران * مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران، سازمان جهاد دانشگاهی ایران، تهران، ایران Afshan Shirkavand افشان شیرکوند shirkavand@acecr.ac.ir Yes Department of Pathogenic Microorganisms, School of Basic Sciences and Advanced Technologies in Biology, University of Science and Culture, Tehran, Iran * National Center for Genetic and Biological Resources of Iran, ACECR, Tehran, Iran گروه میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا، دانشکده علوم و فناوری‌های نوین زیستی، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران * گروه پژوهشی فتودینامیک، مرکز تحقیقات لیزر پزشکی، پژوهشکده زخم و ترمیم بافت یارا، سازمان جهاد دانشگاهی علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Leila Ataie Fashtami لیلا عطایی فشتمی No Department of Regenerative Medicine, Stem Cell Institute, Royan Institute, Tehran, Iran گروه پزشکی بازساختی، پژوهشکده سلول‌های بنیادی، پژوهشگاه رویان، تهران، ایران