مجله دندانپزشکی

گزارشی در مورد اهمیت اخلاق در پژوهش‌های دندانپزشکی در ایران

شهرو اعتماد مقدم

رعایت اخلاق و اصول اخلاقی در تمامی جنبه های حرفه ای، آموزشی و تحقیقاتی علوم پزشکی و زیرشاخه های آن از جمله دندانپزشکی، اهمیت ویژه ای دارد. پژوهش های دندانپزشکی دارای برخی ملاحظات خاص و مرتبط با رشته هستند که توجه به آن ها می تواند در طراحی و پیشرفت پروژه های تحقیقاتی نقش مؤثری ایفا نماید. هدف از این مطالعه، گزارشی در مورد اصول اخلاقی حاکم بر پژوهش های دندانپزشکی و ارایه نمونه هایی از مشکلات در حین کار می باشد. برای کمک به انجام اصولی تر طرح های مرتبط با این رشته، تأسیس بانک دندانی انسانی در مراکز آموزشی و پژوهشی کشور توصیه می گردد.

کاربرد رادیوگرافی دندانی در تعیین سن: مفاهیم و روش‌ها

راضیه جباریان

لزوم شناسایی و تعیین سن در افراد فوت شده بدون هویت و یا حادثه دیدگان بلایای طبیعی بر هیچ کس پوشیده نیست. همچنین انجام بعضی اقدامات درمانی در حیطه ارتودنسی و یا دندانپزشکی کودکان منوط به دانستن سن واقعی و فیزیولوژیک فرد است. سن دندانی یکی از انواع سنین تکاملی می باشد که ارتباط قابل قبولی با سن واقعی فرد دارد و به علت سهولت کاربرد به روشی شایع تبدیل شده است. در میان روش های متنوعی که برای تعیین سن دندانی به کار می رود، رادیولوژی دندانی امکانات گسترده ای را در اختیار کلینیسین قرار می دهد، امکان انجام این دسته تکنیک ها در نمونه های زنده و غیرتهاجمی بودن آن در عین سادگی و ارزانی و نتایج قابل اعتماد، تحقیقات را به بررسی بیشتر در این باره سوق داده است. روند تشکیل و کلسیفیکاسیون دندان ها و سپس تغییرات صورت گرفته در آن ها با افزایش سن مورد توجه بسیاری قرار گرفته و این مسئله به معرفی روش های متنوعی در این زمینه منجر شده است. در این مطالعه با جستجو در منابع اطلاعاتی PUBMED ، Science Direct و Google Scholar 36 مقاله انتخاب شده و با بررسی آن ها به مروری در این زمینه پرداختیم. روش های متعددی جهت تعیین سن دندانی در مطالعات مختلف پیشنهاد شده است که هریک نواقص خود را دارد؛ نهایتاً آنچه روش های متنوع ارایه شده در تعیین سن با کمک رادیوگرافی دندانی گوشزد می کند، محدود نکردن خود به استفاده از تنها یکی از روش هاست چراکه رویکرد چندجانبه نتیجه قابل اطمینان تری را در پی دارد.

بررسی همکاری بیماران ارتودنسی ثابت در کلینیک دانشکده دندانپزشکی شیراز؛ مطالعه مقطعی

هومن ظریف نجفی

زمینه و هدف: همکاری بیماران ارتودنسی نقش تعیین کننده ای در نتیجه درمان دارد. هدف از این مطالعه ارزیابی ارتباط همکاری بیماران طی درمان ارتودنسی با متغیرهایی از قبیل سن، جنس، محل زندگی، مدت درمان و ناراحتی های فانکشنال و اجتماعی ایجاد شده حین درمان بود.

روش بررسی: نمونه آماری شامل 100 بیمار ارتودنسی (36 نفر مرد و 64 نفر زن) با دامنه سنی 35-13 سال (میانگین سنی 69/1 ± 57/22) بود. مشخصات دموگرافیک، مدت درمان و مشکلات فانکشنال و اجتماعی ایجاد شده ناشی از درمان ارتودنسی به وسیله یک پرسشنامه که توسط بیمار یا والدین آنان تکمیل گردید ارزیابی شد. میزان همکاری بیماران به وسیله یک پرسشنامه تغییر یافته ] مقیاس همکاری بیماران ارتودنسی [(OPCS) که توسط یک ارتودنتیست تکمیل گردید ارزیابی شد. از آزمون های آماری آنالیز واریانس، T-test ، Intraclass correlation coefficient و Pearson correlation برای تجزیه تحلیل داده های حاصل استفاده شد.

یافته ها: تفاوت آماری معنی داری بین همکاری بیماران مرد و زن (867/0= P ) و همکاری بیماران ساکن مناطق شهری و روستایی وجود نداشت (613/0= P ). مدت درمان و میزان همکاری ارتباط آماری منفی ضعیفی نشان دادند که از نظر آماری معنی دار نبود (155/0-= r و 127/0 P= ). مشکلات فانکشنال- اجتماعی و همکاری بیماران نیز ارتباط آماری منفی ضعیفی نشان دادند که از نظر آماری معنی دار نبود (118/0-= r و 244/0 P= ). همبستگی آماری معنی داری بین همکاری و سن (002/0= r و 988/0 P= )، طول دوره درمان و مشکلات فانکشنال و اجتماعی ناشی از درمان (164/0= r و 105/0 P= ) مشاهده نشد.

نتیجه گیری: به نظر می رسد همکاری بیماران یک موضوع پیچیده است که نمی توان به راحتی تنها به وسیله متغیرهایی از قبیل سن، جنس، شرایط زندگی، مدت درمان و مشکلات فانکشنال و اجتماعی آن را پیش بینی کرد.

بررسی رادیوگرافیک کیفیت درمان ریشه انجام شده توسط دانشجویان عمومی دانشکده دندانپزشکی یزد بین سال‌های 92-1390

علی قرائتی جهرمی

زمینه و هدف: درمان ریشه قسمت مهمی از کار یک دندانپزشک عمومی است. هدف از این مطالعه بررسی رادیوگرافیک کیفیت درمان ریشه انجام شده توسط دانشجویان عمومی دانشکده دندانپزشکی یزد بود.

روش بررسی: پرونده های مراجعه کنندگان به بخش درمان ریشه بین سال های 1390 تا 1392، که توسط دانشجویان عمومی تحت درمان قرار گرفته بودند، براساس تعداد کانال به سه گروه تقسیم شدند و از هر گروه تعداد 80 پرونده به صورت تصادفی مورد بررسی قرار گرفت. برای بررسی کیفیت کار انجام شده از معیارهای طول پرکردگی، تقارب و تراکم استفاده شد و خطاهای حین درمان ریشه انجام شده نیز ثبت شدند. جهت مقایسات آماری از آزمون های Fisher exact test و Chi-square استفاده شد.

یافته ها: براساس نتایج این مطالعه 155 (6/64%) پرونده طول پرکردگی مناسب داشتند، در حالیکه 55 (9/22%) نمونه با طول کوتاه و30 (5/12%) نمونه با طول بلند پر شده بودند و تفاوت به دست آمده بین سه گروه از نظر آماری معنی دار بود (001/0> P ). 187 (9/77%) پرونده تقارب کافی و 157 (4/65%) پرونده تراکم کافی داشتند. اختلاف به دست آمده بین سه گروه در بررسی تقارب (98/0= P ) و تراکم (88/0= P ) معنی دار نبود. در کل 2/39% از کل نمونه ها همه خصوصیات درمان ریشه مناسب را داشتند.

نتیجه گیری: نتایج مطالعه حاضر می تواند با شناسایی نقاط ضعف درمان صورت گرفته در گروه های مختلف آموزشی، به برنامه ریزی مناسب جهت بهبود کیفیت درمان ریشه در بخش عمومی دانشکده دندانپزشکی یزد، کمک نماید.

بررسی اثر سن بیمار بر پاسخ دندان به پالپ تستر الکتریکی

محمد مالک زاده

زمینه و هدف: پالپ تستر الکتریکی ابزاری ارزشمند برای بررسی وایتالیتی پالپ دندان است. در مورد پاسخ دندان های نابالغ به پالپ تستر الکتریکی اختلاف نظر وجود دارد، که علت آن را عدم تکامل رشته های عصبی بیان کرده اند. هدف از انجام این مطالعه بررسی اثر سن بر پاسخ دندان به پالپ تستر الکتریکی بود.

روش بررسی: در این مطالعه مقطعی 300 دندان سانترال دایمی فک بالا در 150 فرد داوطلب توسط پالپ تستر الکتریکی آزمایش شدند. افراد داوطلب در
5 گروه سنی 8-7، 10-9، 12-11، 14-13، 35-30 سال طبقه بندی شدند و دندان های فاقد پالپ سالم از مطالعه خارج شدند. با استفاده از نرم افزار SPSS 16 و آزمون آنالیز واریانس یک طرفه و آزمون Tukey ، داده ها را تجزیه و تحلیل نمودیم.

یافته ها: پاسخ میانگین به پالپ تستر الکتریکی در گروهای سنی 8-7، 10-9، 12-11، 14-13، 35-30 سال به ترتیب: ۱/0 ± 9/2، ۱/0 ± 8/2،
۱/0 ± 3/2، ۱/0 ± 2/2، ۱/0 ± 8/1 بود، که نشان می دهد با افزایش سن دندان ها به درجات پایین تر پالپ تستر الکتریکی پاسخ می دهند. در گروه های سنی زیر
14 سال بین گروه های مجاور اختلاف معنی داری مشاهده نشد (3/0= P )، ولی در گروه های سنی زیر 14 سال و گروه بزرگسال اختلاف معنی دار بود (001/0 P< ).

نتیجه گیری: این مطالعه نشان داد که دندان های نابالغ به تست الکتریکی به درجات بالاتری جواب می دهند، ولی تمام دندان ها به پالپ تستر الکتریکی پاسخ دادند.

بررسی دقت رادیوگرافی پانورامیک در تعیین ارتباط ریشه دندان‌های خلفی فک بالا با سینوس ماگزیلای به کمک Cone-Beam CT

حوریه باشی زاده فخار

زمینه و هدف: آگاهی از ارتباط دندان های خلفی با سینوس ماگزیلاری در پروسه های جراحی مانند کشیدن دندان های خلفی بالا وکاشت ایمپلنت یا در حرکات ارتودنتیک دندان های خلفی بالا نظیر اینتروژن بسیار مهم است. در موارد پروتروژن ریشه دندان ها به سینوس ریسک پنوماتیزیشن بعد از کشیدن دندان وجود دارد که باعث کاهش استخوان در دسترس جهت ایمپلنت یا دنچر فک بالا می شود. هدف از این مطالعه بررسی دقت رادیوگرافی پانورامیک در تعیین رابطه ریشه دندان های خلفی بالا با کف سینوس ماگزیلاری به کمک Cone Beam CT بود.

روش بررسی: مطالعه بر روی 117 نمونه پانورامیک و CBCT گرفته شده از بیماران مراجعه کننده به کلینیک خصوصی رادیولوژی انجام شد. ارتباط بین 452 ریشه دندان های خلفی ماگزیلاری شامل پرمولار دوم، مولار اول و دوم با کف سینوس کلاس بندی شد. از CBCT به عنوان روش Gold Standard استفاده شد و همخوانی نتایج پانورامیک نسبت به CBCT با استفاده از آزمون آماری Chi-square و Multiple logistic regression مورد ارزیابی قرار گرفت.

یافته ها: تشابه نتایج پانورامیک و CBCT در 7/57% نمونه ها مشاهده شد. در مواردی که نوک ریشه با کف سینوس تماس نداشت (کلاس صفر) همخوانی بالا (5/89%) بین دو روش دیده شد. در کلاس یک 8/58% همخوانی و در موارد پروتروژن ریشه به داخل سینوس (کلاس سه و چهار) 50% همخوانی دیده شد (001/0 > P ) . در36% مواردی که دارای پروتروژن به داخل سینوس نبودند (کلاس صفر-1-2)، درپانورامیک پروتروژن نشان داده شد. همخوانی نتایج در دندان پره مولار دوم به طور معنی داری بالاتر از دندان های مولار به دست آمد (001/0 P< ).

نتیجه گیری: تعداد قابل توجهی از ریشه هایی که پروتروژن به داخل سینوس در پانورامیک را نشان دادند، در CBCT این پروتروژن مشاهده نشد. بنابراین برای تعیین ارتباط دقیق ریشه با کف سینوس در صورت مشاهده پروتروژن ریشه به داخل سینوس بررسی های دقیق تر توسط CBCT توصیه می گردد.

بررسی ریزنشت ترمیم‌های کلاس V کامپوزیت در دندان‌های پرمولر با و بدون استفاده از جریان الکتریسیته حین اعمال مواد باندینگ عاجی مختلف در محیط آزمایشگاه

نرگس دری

زمینه و هدف: برای موفقیت ترمیم های کامپوزیتی در جلوگیری از ریزنشت درحد فاصل کامپوزیت و دندان نیاز به وجود سیل مطلوب توسط ماده باندینگ است. هدف از این تحقیق بررسی ریزنشت ترمیم های کلاس V در دندان های پرمولر با و بدون استفاده از جریان الکتریسیته حین اعمال مواد باندینگ عاجی مختلف در محیط آزمایشگاه بود .

روش بررسی: در این تحقیق از 120 دندان پرمولر سالم که به دلایل ارتودنسی کشیده شدند ، استفاده شد و به منظور ضدعفونی دندان ها به مدت 24 ساعت در هیپوکلریت سدیم قرار داده شدند. در تمامی دندان ها حفرات کلاس V روی سطوح باکال تراشیده شدند. ریشه دندان ها در فاصله 5 میلی متری از CEJ توسط دیسک قطع شده و بافت پالپی خارج شد. دندان ها به 6 گروه 20 تایی تقسیم شدند. در گروه او ل ( 3M ESPE, St Paul, MN, USA) Single bond با اعمال جریان الکتریسیته با یک حرکت جارویی پیوسته به عنوان کاتد و اسفنج حاوی ماده باندینگ به عنوان آند استفاده شد. شدت جریان به کار رفته µA 15 بود و در گروه دوم Single bond بدون جریان الکتریسیته به کار برده شد. سپس باندینگ های PQ1 (Ultradent, Germany) و Optibond solo plus
(Kerr, USA) نیز با و بدون جریان الکتریسیته به کار برده شدند. بعد از کاربرد باندینگ و کیور ماده باندینگ مطابق دستور کارخانه، ترمیم دندان ها توسط کامپوزیت Valux Plus انجام شد و کامپوزیت، کیور و سپس توسط دیسک، پرداخت شد. کانال توسط موم چسب سیل شد و تمام سطوح دندان به جز 1 میلی متر اطراف ترمیم با لاک پوشانده شد، سپس تحت 1000 سیکل ترموسیکل (Fuel engineering LTD, Iran) بین 5 درجه و 55 درجه سانتی گراد با
Dwell time 5 ثانیه قرار گرفتند. نمونه ها 24 ساعت در فوشین قرارداده شدند. برای مشاهده زیر میکروسکوپ برش های فاسیو لینگوالی داده شده و توسط استریو میکروسکوپ با بزرگنمایی 40 × بررسی شدند، بررسی ریزنشت بر طبق نفوذ رنگ در مارجین ژنژیوالی با رتبه بندی از 4- 0 انجام شد . نتایج به دست آمده توسط تست Mann-Whitney و تست کروسکال- والیس ارزیابی شد .

یافته ها: براساس نتایج به دست آمده، ریزنشت ترمیم ها در گروه هایی که از جریان الکتریکی برای اعمال ماده باندینگ استفاده شد ب ه صورت معنی داری کمتر از گروه های بدون استفاده از جریان الکتریکی بود (05/0 P= ). کمترین میزان ریزنشت در گروه PQ1 با جریان الکتریسیته دیده شد، بیشترین تفاوت در حالت با و بدون جریان الکتریسیته نیز در گروه PQ1 دیده شد و بعد از آن Single bond و Optibond solo plus در حالت با جریان ریزنشت کمتری نشان دادند.

نتیجه گیری: استفاده از جریان الکتریسیته در طول استفاده از باندینگ های دندانی می تواند باعث کاهش میکرولیکیج شود که این مساله به وسیله نفوذ رنگ مشخص شد.

طراحی یک الگوریتم و بررسی دقت آن برای تعیین دانسیته فیلم رادیوگرافی با تغییر زمان تابش

الهام سادات عمادیان رضوی

زمینه و هدف: تعیین دانسیته استخوان در تشخیص بیماری ها و تحقیقات علوم پزشکی مکرراً مورد استفاده قرار می گیرد. روش های کنونی تعیین دانسیته در مطب دندانپزشکی هزینه بر هستند و به راحتی در دسترس قرار ندارند. هدف این مطالعه، طراحی و بررسی دقت یک روش دیجیتال قابل اجرا روی کامپیوترهای شخصی برای تعیین دانسیته تصاویر رادیوگرافیک بافت سخت بود .

روش بررسی: یک وج مطبق آلومینیومی ساخته شد. 50 فیلم کداک E-speed اکسپوز شدند. زمان های تابش از 05/0 تا 5/0 ثانیه با فواصل 05/0 ثانیه تغییر کرد. فیلم ها توسط دستگاه ظهور و ثبوت اتوماتیک آماده و توسط اسکنر Epson 1240U photo دیجیتایز شدند. تصاویر در اندازه 10×10 میلی متر از پله های انتخاب شده تصویر توسط نرم افزار Microsoft office picture manager بریده شدند. با اجرای الگوریتم طراحی شده در محیط MATLAB ، میانگین ارزش پیکسلی تصاویر محاسبه شد .

یافته ها: یافته های این مطالعه نشان داد که با افزایش زمان تابش، میانگین ارزش پیکسلی کاهش یافت و در پله 12 تفاوت قابل ملاحظه بین دو زمان متوالی مشاهده شد ) 001/0 (P< . با افزایش ضخامت نمونه، الگوریتم می توانست تغییرات دانسیته را از پله 4 در 3/0 ثانیه و 5 در 5/0 ثانیه تعیین کند و قادر بود تفاوت میانگین ارزش پیکسلی دو پله مشابه در 3/0 و 5/0 ثانیه را از پله 4 تعیین کند .

نتیجه گیری: با افزایش ضخامت جسم و زمان تابش، دقت الگوریتم در تشخیص تغییرات دانسیته افزایش یافت. این نرم افزار می توانست تغییرات دانسیته رادیوگرافیک تصاویر وج مطبق آلومینیومی را در حداقل ضخامت 4 میلی متر در زمان 3/0 و 5 میلی متر در 5/0 ثانیه مشخص کند .

بررسی تأثیر چرخه‌های حرارتی و فشاری بر استحکام شکست دندان‌های ثنایای فک فوقانی ترمیم شده با یک پست گلاس‌ فایبر ایرانی و دو نوع پست مشابه خارجی

سارا مجیدی نیا

زمینه و هدف: هدف از این مطالعه بررسی تأثیر چرخه ها ی حرارتی و فشاری بر استحکام شکست دندان های ترمیم شده با سه نوع مختلف پست تقویت شده با الیاف (Fiber reinforced composite post) بود.

روش بررسی: 60 دندان ثنایای میانی فک فوقانی کشیده شده انسانی که ازنظر اندازه تشابه داشتند، انتخاب شد، سپس نمونه ها به سه گروه 20 تایی تقسیم شدند ( 20 n= ). در هر گروه درمان ریشه انجام شد و سپس تاج از 2 میلی متر بالاتر از محل CEJ قطع شد . در هر گروه از یکی از انواع پست Hetco ، پست Anthogyr و پست Svenska استفاده شد. پست ها با سمان پاناویا سمان و با کامپوزیت ترمیم شدند. 10 دندان از هر گروه 6000 بار در چرخه حرارتی 5 و 55 درجه قرار گرفته و تحت 1200000 چرخه فشاری در دستگاه دهان مصنوعی قرار داده شدند. سپس استحکام شکست آن ها اندازه گیری شده و نتایج با ANOVA و T-student مقایسه شد (05/0 = α ) .

یافته ها: میانگین نیروی لازم برای شکست ترمیم ها در گروه هتکو قبل از چرخه ها 742/192 ± 098/581 و بعد از آن 59/213 ± 74/564، در گروه Anthogyr قبل از چرخه ها 878/135 ± 358/664 و بعد از آن33/390 ± 12/629 و در گروه Svenska قبل از چرخه ها برابر 133/379 ± 258/780 و بعد از آن 59/282 ± 84/779 نیوتن به دست آمد. در مقایسه بین گروه ها تفاوت معنی داری دیده نشد و در هر گروه هم قبل و بعد از چرخه تفاوت وجود نداشت (05/0 < P ) .

نتیجه گیری: ترمیم های انجام شده با پست های گلاس فایبر ایرانی مقاومت به شکست مشابه با دو نوع پست مشابه خارجی پس از اعمال چرخه های حرارتی مکانیکی داشت.

بررسی اثر ضخامت پوشش هیدروکسی آپاتیت بر توزیع تنش در اطراف سطح تماس ایمپلنت دندانی- استخوان با روش المان محدود

هادی اصغرزاده شیرازی

زمینه و هدف: پوشش های هیدروکسی آپاتیت بر روی ایمپلنت های دندانی به دلیل زیست سازگاری و زیست فعالی جایگاه ویژه ای در دندانپزشکی به خود اختصاص داده اند. هدف از این مطالعه، بررسی اثر ضخامت پوشش هیدروکسی آپاتیت بر توزیع تنش استخوان فک به روش آنالیز المان محدود بود.

روش بررسی: در این مقاله، اثر ضخامت پوشش هیدروکسی آپاتیت در بازه 0 تا 200 میکرون بر روی ایمپلنت دندانی به روش المان محدود مورد بررسی قرار گرفت. مدل سه بعدی شامل یک قطاع از استخوان فک پایین، متشکل از یک لایه ضخیم کورتیکال در اطراف چگال اسفنجی، و ایمپلنت دندانی از نوع تجاری Nobel biocare در نرم افزار آباکوس شبیه سازی و تحت بارگذاری استاتیکی آنالیز گردید.

یافته ها: نمودار بیشینه تنش فون مایزز- ضخامت پوشش در بازه 0 تا 200 میکرون برای استخوان های اسفنجی و کورتیکال رسم گردید. نتایج به دست آمده نشان داد که با افزایش ضخامت پوشش هیدروکسی آپاتیت بیشینه تنش فون مایزز استخوان فک کاهش می یابد. همچنین ضخامت پوشش در بازه 60 تا 120 میکرون توزیع تنش نرم تر و تغییرات ملایم تری در بیشینه تنش فون مایزز به نمایش گذاشت.

نتیجه گیری: با استفاده از پوشش هیدروکسی آپاتیت در این مطالعه، تنش در استخوان فک کاهش یافت که این کاهش تنش باعث پایداری و تثبیت سریع تر ایمپلنت در استخوان فک می گردد. نتیجه گیری می شود، استفاده از پوشش هیدروکسی آپاتیت به عنوان ماده زیست سازگار و زیست فعال می تواند نقش مهمی را در استخوان سازی سطح تماس ایمپلنت- استخوان ایفا کند.