Hospital

fa مدل‌سازی نقش میانجی سواد سلامت در ارتباط طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه با کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی در بیماران مبتلا به سرطان Modeling of the mediating role of health literacy in the relationship between early maladaptive schemas and health-related quality of life in cancer patients ارتقاء سلامت و درمان بیماران در بیمارستان ارتقاء سلامت و درمان بیماران در بیمارستان مقاله ی اصیل Original Article زمینه و هدف: طرحواره‌های ناسازگار اولیه الگوهای عمیق شناختی هستند که می‌توانند بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان اثر منفی داشته باشند. هدف پژوهش حاضر تعیین تأثیر طرحواره‌های ناسازگار اولیه بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان و نقش میانجی سواد سلامت بود. مواد و روش‌ها: روش پژوهش تحلیلی همبستگی بر اساس روش مدل‌سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی بیماران 20 تا 60 ساله مبتلا به سرطان مراجعه‌کننده به مراکز درمانی خصوصی شهر در سال 1404 بوده که 665 نفر با روش نمونه‌گیری نمونه در دسترس به‌عنوان نمونه انتخاب شده‌‌اند. از پرسشنامه‌های طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه، سواد سلامت بزرگسالان و کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی استفاده شده ‌است. داده‌ها در سطح معناداری 05/0 با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری، در نرم‌افزارهای spss25 وAmos24 تحلیل شدند. نتایج: اثرات مستقیم طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه بر سواد سلامت (001/0 p< ، 85/0-=β) و بر کیفیت زندگی (001/0 p< ، 56/0-= β) و سواد سلامت بر کیفیت زندگی (001/0 p< ، 51/0=β) معنادار بودند. از طرفی سواد سلامت در رابطه بین طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه و کیفیت زندگی بیماران نقش میانجی داشته (001/0> p،   26/0= β) و شاخص‌های نکویی برازش گویای برازش مناسب مدل بود (94/3= X2/Df ، 913/0 GFI = ، 903/0 IFI = ، 901/0 CFI = و 067/0=RMSEA). نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه تأثیر منفی بر کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی بیماران مبتلا به سرطان دارند. سواد سلامت به‌عنوان متغیر میانجی این اثر منفی را تعدیل کرده و ارتقای آن می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند. Background and purpose: Early Maladaptive Schemas (EMSs) are pervasive cognitive patterns that can detrimentally affect the well-being of individuals with chronic illnesses. This study aimed to investigate the structural relationship between EMSs and Health-Related Quality of Life (HRQoL) in cancer patients, with a specific focus on the mediating role of health literacy. Methods: This descriptive-analytical study utilized a correlational design based on Structural Equation Modeling (SEM). The statistical population comprised all cancer patients aged 20 to 60 years referring to private oncology centers in [City Name] in 2025. A total of 665 participants were recruited using convenience sampling. Data were collected using the Young Schema Questionnaire (YSQ), the Health Literacy for Iranian Adults (HELIA) questionnaire, and the Health-Related Quality of Life questionnaire. Data analysis was performed using SPSS (v.25) and AMOS (v.24) software, with the significance level set at 0.05. Results: The path analysis revealed that EMSs had a significant direct negative effect on both health literacy (β =-0.85, P< 0.001) and HRQoL (β= -0.56, P<0.001). Conversely, health literacy showed a significant positive effect on HRQoL (β=0.51, P<0.001). Furthermore, health literacy significantly mediated the relationship between EMSs and HRQoL (β=0.26,P<0.001). The goodness-of-fit indices confirmed the model's optimal fit (X2/Df = 3.94, GFI = 0.913, IFI = 0.903, CFI = 0.901, RMSEA = 0.067) Conclusion: The findings suggest that Early Maladaptive Schemas significantly compromise the quality of life in cancer patients. However, health literacy acts as a protective buffer, mediating this negative impact. Therefore, interventions aimed at enhancing health literacy could be an effective strategy to mitigate the adverse effects of maladaptive schemas and improve the HRQoL of cancer patients. طرحواره‌های ناسازگار اولیه, کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی, سواد سلامت, سرطان Early Maladaptive Schemas, Health-Related Quality of Life (HRQoL), Health Literacy, Cancer, Structural Equation Modeling 202 218 http://jhosp.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1962-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahmoud Zivari Rahman محمود زیوری رحمان m.zivari@sjau.ac.ir No Assistant Professor, Department of Educational Sciences and Counseling, Sayyed Jamaleddin Asadabadi University, Asadabad, Iran. استادیار، گروه علوم تربیتی و مشاوره، دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران. Javad Siahmoshtei جواد سیاه مشتهء siahmoshtei.j@gmail.com Yes PhD in Psychology, Department of Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. دکترای تخصصی روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Niloofar Mikaeili نیلوفر میکائیلی nmikaeili@uma.ac.ir No Professor, Department of Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. استاد، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.