بیمارستان

فرآیند نوبت‌دهی جراحی قلب باز در بیمارستان قلب شهید رجایی با رویکرد شبیه‌سازی گسسته پیشامد

بختیار استادی

زمینه و هدف: لیست انتظار لیستی از بیماران انتخابی در صف عمل جراحی است. اگر تقاضا بیش از ظرفیت باشد، لیست انتظار به سرعت رشد می کند که ممکن است منجر به انتظار غیرقابل قبول برای بیماران شود، خصوصاً آن هایی که به مراقبت های حاد پزشکی نیاز دارند. کاهش زمان انتظار دریافت خدمات درمانی از جمله جراحی قلب از چالش های نظام سلامت است. مطالعه حاضر با شناسایی راهکاری مؤثر برای کاهش طول صف بیماران کاندید جراحی قلب انجام شده است.
مواد و روش ها: در این مقاله به بررسی و بهبود فرآیند نوبت دهی جراحی قلب باز بیمارستان شهید رجایی با رویکرد شبیه سازی گسسته پیشامد در نرم افزار شبیه سازی Arena پرداخته شد. بعد از طراحی فرآیند، گلوگاه های موجود منجر به مدت زمان انتظار زیاد بیماران شناسایی شد. زمان انتظار و تعداد بیماران ملاقات شده به عنوان تابع هدف تعیین شد و با ارائه سناریوهای بهبود و انتخاب بهترین سناریو جریان بیماران بهبود داده شد.
نتایج: نتایج شبیه سازی روی 66 بیمار انتخابی در 7 ماه از مهر 1399 تا 7 اردیبهشت 1400 نشان داده است که سناریو شماره 10 دارای بیشترین بهبود در معیارهای عملکرد است اما به علت محدودیت های سیستم سناریو شماره 2 انتخاب گردید. اجرای این سناریو می تواند مدت زمان انتظار را 40 درصد کاهش دهد و باعث افزایش 21 درصدی تعداد بیماران شود.
نتیجه گیری: روش های اولویت بندی بیماران باعث می شوند که بیماران با نیازهای بالاتر خدمات بیشتری را نسبت به افراد با نیاز فوری کمتری دریافت کنند اگرچه مدت زمان انتظار طولانی برای بیماران با نیاز فوری کم را نیز باعث می شود.

تحلیل دینامیک مدیریت عرضه و تقاضای خدمات سلامت در بیمارستان‌های ملکی سازمان تأمین اجتماعی

مصطفی رجبی

زمینه و هدف: دورنمای مراقبت های بیمارستانی به سرعت در حال تغییر است. محرک های عرضه و تقاضا در سیستم خدمات سلامت با تحول شدیدی روبرو است. بخش سلامت سازمان تأمین اجتماعی نیز با تعداد فزاینده بیماران به چالش کشیده است. این مطالعه به منظور کمک به این سازمان با هدف طراحی مدل علی مفهومی از تعامل عرضه و تقاضای مراقبت های سلامت انجام شد.
مواد و روش ها: این پژوهش یک نوع مطالعه کیفی است که در سال 1399 و ارائه مدل مفهومی در دو گام انجام شد. در گام اول، از مصاحبه نیمه ساختاریافته برای استخراج عوامل مهم در عرضه و تقاضای خدمات سلامت در بیمارستان های ملکی استفاده شد. در گام دوم، از رویکرد شبیه سازی سیستم استفاده و روابط بازخورد بین مسیرهای بیمار به بیمارستان و تأمین خدمات درمانی، ارائه شد.
نتایج: بر اساس فرضیه مطالعه به ترتیب، شیوع بیماری و تخصیص بودجه به عنوان شاخص نیاز پزشکی و تقاضای پزشکی مورد انتظار، به طور مثبتی بر مراجعات به بیمارستان های سازمان تأمین اجتماعی تأثیر می گذارد. بر این اساس چهار مدل فرعی جریان بیمار، بودجه مراقبت های سلامت، کارکنان درمان (پزشک، پرستار ) و ظرفیت بیمارستان ها استخراج شد.
نتیجه گیری: بودجه های درمانی اختصاص یافته به بیمارستان ها برای بهبود امکانات درمانی و افزایش تعداد کارکنان، انتظارات مثبتی در مورداستفاده از خدمات بیمارستان های ملکی در بیمه شده ها ایجاد کرده است. توجه به تأمین نیروی انسانی کافی (پزشک، پرستار ) و ظرفیت تخت با بودجه ای که برای این سرویس هزینه می شود، از شاخص های بهبود کیفیت خدمات است.

ارائه مدل پاسخگویی عمومی مبتنی بر به‌کارگیری رسانه‌های اجتماعی در دانشگاه‌های دولتی علوم پزشکی و بیمارستان‌ها و مراکز درمانی شهر تهران

علیرضا گلابدوست

زمینه و هدف: رسانه های اجتماعی یکی از ابزارهای کم هزینه است که توسط بسیاری از سازمان ها مورداستفاده قرار می گیرد. هدف از این تحقیق کیفی ارائه مدل پاسخگویی عمومی مبتنی بر به کارگیری رسانه های اجتماعی در دانشگاه های دولتی علوم پزشکی شهر تهران است.
مواد و روش ها: پژوهش حاضر با استفاده از روش داده بنیاد تحلیل موقعیت کلارک صورت پذیرفت. برای استخراج مؤلفه های اصلی این مدل با 21 نفر از خبرگان در سال 1400 مصاحبه های عمیقی انجام شده است. افراد مورد مطالعه این تحقیق را مدیران و کارشناسان دانشگاه های پزشکی شهر تهران (تهران، شهید بهشتی، ایران) تشکیل دادند که مشارکت کنندگان با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند از نوع نمونه گیری نظری انتخاب شدند.
نتایج: تحلیل موقعیت پاسخگویی در دانشگاه های علوم پزشکی نشان داد عرصه اصلی و تعیین کننده «دولت» است. این عرصه در دل خود «وزارت بهداشت» را دارد. عرصه سوم، خود «دانشگاه های علوم پزشکی» و جهان های اجتماعی فعال در آن است. عرصه چهارم، «واحدهای روابط عمومی» است، اما در گوشه این عرصه های متداخل، عرصه «جامعه مخاطب» قرار دارد.
نتیجه‎گیری: اساس و پایه پاسخگویی بر دادن گزارش و اطلاعات است. دانشگاه ها بایستی آزادی عمل لازم را به کارکنان خود در ارائه گزارش مستقیم بدهند. با توجه به یافته های پژوهش پیشنهاد می شود که با شکل دهی یک دپارتمان تخصصی روابط عمومی در رابطه با پاسخگویی عمومی علاوه بر شناسایی ظرفیت ها، نسبت به رفع موانع موجود اقدام نمایند.

تحلیل مکانی و مکان‌‌یابی‌ داروخانه‌های منتخب توزیع داروهای آگونیستی برای مددجویان ترک اعتیاد در مراکز درمان سوءمصرف مواد با سیستم اطلاعات جغرافیایی

مرتضی حیدری مظفر

زمینه و هدف: ارائه خدمات درمانی و توزیع داروهای آگونیستی در مراکز درمان سوءمصرف مواد باعث کم توجهی به برنامه درمان بیماران و تمرکز بیشتر به توزیع دارو گردیده است. به منظور تفکیک ارائه خدمات درمانی و دارویی به مددجویان ترک اعتیاد در این مراکز، پژوهشی با هدف مکان گزینی داروخانه منتخب جهت توزیع داروهای آگونیستی در منطقه 21 شهرداری تهران با رویکرد مکانی طرح ریزی شده است.
مواد و روش ها: این پژوهش از نوع کاربردی و به لحاظ روش از نوع توصیفی - تحلیلی می باشد. داده های مکانی و توصیفی موردنیاز از طریق شهرداری تهران و معاونت های درمان و غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران اخذ و با استفاده از نرم افزار ArcGIS و توابع تخمین تراکم کرنل، تحلیل سلسله مراتبی و مدل مکان – تخصیص در دو حالت منطقه ای و ناحیه ای با پوشش حداکثری مراکز سوءمصرف مواد موردبررسی و با استفاده از نرم افزار آماری SPSS و آزمون T نتایج مقایسه شده اند.
نتایج: نتایج مکان یابی به روش تحلیل سلسله مراتبی و منطق فازی، نشان می دهد که کلیه داروخانه های موجود در منطقه مطالعاتی در محدوده های حائز شرایط انتخاب داروخانه توزیع کننده داروهای آگونیستی واقع شده اند. همچنین نتایج مدل مکان – تخصیص نشان می دهد متوسط زمان و مسافت اقلیدسی دسترسی به داروخانه منتخب منطقه ای به ترتیب 17 دقیقه و 9/5 کیلومتر و ناحیه ای به ترتیب 2 دقیقه و 7/0 کیلومتر می باشد.
نتیجه گیری: تفکیک خدمات درمانی و توزیع داروهای آگونیستی امری ضروری است. همچنین توزیع داروهای آگونیستی از طریق داروخانه های منتخب ناحیه ای باعث افزایش دسترسی به دارو و رضایت مندی مددجویان می گردد.

طراحی سیستم هوشمند جهت پیش‌بینی بیماری‌های ژنتیکی کروموزومی با استفاده از تکنیک‌های داده کاوی

فریبا صلاحی

زمینه و هدف: امروزه شاهد پیشرفت های شگرف در زمینه داده کاوی داده های پزشکی هستیم. داده هایی که با تجزیه و تحلیل و کشف روابط بین آنها می توان به الگوریتم هایی رسید که در پیشگیری و یا درمان بسیاری از بیماری ها به ما کمک می کنند. در این بین بیماری های ژنتیکی بخش اعظمی از توجه دنیای پزشکی را به خود اختصاص داده اند زیرا تولد کودکان مبتلا به ناهنجاری های ژنتیکی بار مالی، روانی و عاطفی زیادی به جامعه تحمیل می کند. بنابراین هدف این مطالعه ارائه الگوریتمی به عنوان یک آزمایش غربالگری ثانویه قبل از انجام تست های سلولی و مولکولی است.
مواد و روش ها :در این تحقیق 1000 پرونده مربوط به زنان بارداری که بعد از آزمایشات غربالگری در گروه ریسک متوسط یا بالا قرار داشتند مورد مطالعه قرار گرفت. اطلاعات بالینی آنها ذخیره گردید، پاکسازی و حذف داده های و یکپارچه سازی رکوردها صورت گرفت سپس با استفاده از نرم افزار spss modeler، داده کاوی و کشف روابط بین داده ها صورت گرفت و در انتها الگوریتم مناسب برای شناسایی بیماری های ژنتیکی مشخص گردید.
نتایج: با اعمال پنج الگوریتم، شبکه های عصبی، ماشین بردار پشتیبانی، درخت تصمیم دودویی، درخت تصمیم چندتایی و رگرسیون لجستیک بر روی داده ها، مشخص گردید الگوریتم شبکه های عصبی با دقت 97.522% بیشترین میزان موفقیت را در تشخیص بیماری های ژنتیکی – کروموزومی قبل از تولد را دارا می باشد.
نتیجه گیری:استفاده از الگوریتم شبکه های عصبی به عنوان یک آزمایش غربالگری سبب می گردد که تعداد افراد کمتری کاندید انجام تست های پر هزینه و خطرناک سلولی و مولکولی قرار گیرند و می تواند به عنوان ابزاری در راستای کمک به کشف بیماری ها در دنیای پزشکی مورد استفاده قرار گیرد.

ارتباط بین کارکردهای مدیریت منابع انسانی با فرسودگی شغلی از دیدگاه مدیران و پرسنل ستادی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران

پوران رئیسی

زمینه و هدف: یکی از مهم ترین عواملی که بهره وری پرسنل را کاهش می دهد فرسودگی شغلی است؛ بنابراین، هدف مطالعه حاضر تعیین رابطه بین کارکردهای مدیریت منابع انسانی و فرسودگی شغلی از دیدگاه مدیران و پرسنل ستادی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران بود.
مواد و روش ها: جامعه آماری این مطالعه مقطعی شامل 657 نفر از مدیران و کارکنان ستادی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران بود که بر اساس جدول مورگان 242 نفر به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. داده های پژوهش با کمک دو پرسشنامه فرسودگی شغلی و کارکردهای مدیریت منابع انسانی جمع آوری شد.
نتایج:174 نفر (7/70%) افراد مشارکت کننده در مطالعه زن، میانگین سن و سابقه کاری افراد 3/41 و 8/15 با انحراف معیار 35/7 سال بود. 9/78 درصد افراد متأهل و 1/69 درصد آن ها از وضعیت حقوق دریافتی خود راضی نبودند. ابعاد ارزیابی نتیجه گرا، شرح شغلی شفاف و آموزش گسترده به ترتیب با میانگین های 17/4، 12/4 و 03/4 از 7 بیشترین امتیاز را در بین ابعاد مختلف کارکردهای منابع انسانی داشتند. ابعاد مختلف فرسودگی نشان داد که بیشترین مقدار میانگین مربوط به احساس عدم کفایت شخصی و مسخ شخصیت (72/4) بود. نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که بین کارکردهای مدیریت منابع انسانی با فرسودگی شغلی ارتباط آماری معناداری با ضریب همبستگی 439/0- وجود دارد (05/0P<).
نتیجه گیری: با بهبود کارکردهای مدیریت منابع انسانی، فرسودگی شغلی به طور معناداری کاهش خواهد یافت.

سهم هزینه‌های بیمارستانی از سبد مخارج سلامت خانوارهای ایرانی مطالعه گذشته‌نگر برای دوره مطالعاتی 1390 تا 1394

فاروق نعمانی

مقدمه: ارائه خدمات به عنوان ملموس ترین کارکرد نظام سلامت شناخته می شود و بیمارستان ها بارزترین نمود این عملکرد می باشند. همچنین یکی از مهم ترین عوامل ایجاد هزینه های کمرشکن سلامت، استفاده از خدمات بیمارستانی است؛ لذا در مطالعه حاضر تلاش شده است که به توصیف سهم هزینه های خدمات بیمارستانی از کل مخارج سلامت خانوار پرداخته شود.
مواد و روش ها: مطالعه توصیفی حاضر، با استفاده از داده های پیمایشی سالانه هزینه درآمد خانوار مرکز آمار ایران، برای دوره مطالعاتی 1390 تا 1394 به صورت گذشته نگر انجام شد. بر اساس الگوی طراحی شده سهم هزینه خدمات بیمارستانی از هزینه های سلامت خانوار به تفکیک سال و نوع خدمات در مناطق شهری و روستایی مورد بررسی قرار گرفت.
نتایج: به طور متوسط 5/18 درصد خانوارها از خدمات بیمارستانی استفاده کرده بودند و نزدیک به 7/28 درصد از هزینه های سلامت خانوار صرف دریافت خدمات سلامت از بیمارستان ها شده بود. به طور متوسط هزینه خدمات پزشکی بیمارستانی خانوارها در مناطق شهری 4/92 درصد و در مناطق روستایی 4/91 درصد بوده است. به طور متوسط 51 درصد هزینه خدمات پزشکی خانوارها در بیمارستان مربوط به بیمارستان های عمومی است و بیشترین هزینه صرف شده توسط خانوارها در بیمارستان های عمومی دولتی به اعمال جراحی اختصاص دارد.
نتیجه گیری: سهم هزینه ای خدمات بیمارستانی و میزان استفاده از این خدمات در بین خانوارهای ایرانی قابل توجه است که ممکن است منجر به فقر و هزینه های کمرشکن ناشی از سلامت را به همراه داشته باشد. لذا لازم است تصمیم گیرندگان حوزه سلامت سیاست هایی مبتنی بر شواهد را برای مدیریت و کنترل این بخش از هزینه های سلامت طراحی و به کار گیرند

برنامه های راهبردی و عملیاتی بیمارستان ها: عدم اقبال، موفقیت و سرسبزی یک نامه به سردبیر

بهمن خسروی

سردبیر محترم
امروزه رشد و توسعه بهداشت و درمان هم از بعد کمی و هم از بعد کیفی از یک سو و کمبود منابع اولیه از سویی دیگر، موجب افزایش رقابت بین سازمان های موجود در این صنعت شده است. در این راستا، سازمان های بهداشتی و درمانی برای موفقیت بیشتر در محیط رقابتی خود، توجه بیشتری را به فرایندهای هدفمند معطوف نموده و برنامه های استراتژی ک و عملیاتی خود را تدوین کرده اند[1]. هر چند یک پیش شرط برای موفقیت استراتژی، از پیش تعیین نمودن آن می باشد اما برای موفقیت استراتژی های توجه دقیق هم به مقوله تدوین استراتژی^{^[1]} و هم اجرای استراتژی^{^[2]} ضروری می باشد. در این راستا می بایست بیان نمود که بیش از 90 درصد از استراتژی ها با شکست مواجه می شوند و از دستیابی به اهداف اساسی خود باز می مانند. علاوه بر این، 95 درصد از کارکنان یا از استراتژی های سازمان آگاهی ندارند و یا آن را درک نمی کنند. جانسون^{^[3]} نیز معتقد است که 66 درصد از استراتژی های شرکت اصلاً به اجرا در نمی آید. در بسیاری از موارد علت این امر ضعیف بودن استراتژی و ایده های نهفته در آن نیست بلکه استراتژی های ارزشمند بی شماری در مرحله پیاده سازی با مشکل و شکست روبرو می شوند. اصولاً چالش های اساسی مدیریت استراتژیک هم در مرحله تدوین و هم در مرحله اجرای استراتژی ها نهفته است[2]. اگر استراتژی ها به درستی و متناسب با محیط سازمان تعیین شوند، در اجرا نیز مشکلات کمتری خواهند داشت. اجرای استراتژی مرحله تبدیل حرف به عمل است و این امر به لحاظ گستردگی ابعاد کار و تعدد عوامل بازدارنده، از پیچیده ترین و ارزشمندترین قابلیت های سازمانی به شمار می آید. در صورت عدم وجود چنین مهارتی، فرآیندهای متنوع و جذاب برنامه ریزی استراتژیک در حد یک بازی فکری تنزل خواهد یافت، چرا که استراتژی بدون اجرا قادر به تغییر وضع سازمان نیست. مطالعات زیادی، به علل شکست استراتژی ها پرداخته اند و علل متعددی نیز برای آن ذکر شده است[3]. از دیدگاه سیستمی یکی از مهمترین دلایل برای این مسئله شکاف و فاصله بین لایه استراتژیک و لایه عملیاتی در سازمان هاست. این عامل باعث می شود فعالیت های عملی و تصمیم گیری های سازمان از جهت گیری استراتژیک آن جدا شده و در مسیر متفاوتی (و بعضاً متضادی) جریان یابد. شکاف میان طراحی و اجرای برنامه ها اگر چه در همه بخش ها وجود داشته و یک چالش عمده به حساب می آید اما در بخش هایی همچون سلامت که مسئولیت ارائه خدمات حیاتی و پایه به شهروندان را به عهده دارند، از اهمیت دو چندانی برخوردار است[4]. فعالیت های کلیدی برای اجرای موفقیت آمیز یک استراتژی عبارت اند از:

توسعه یک طرح: یک برنامه اجرایی ماهرانه برای هدایت فعالیت های کلیدی، نقش مهمی در اجرای موفقیت آمیز استراتژی دارد چرا که اکثر شکست ها ناشی از بی توجهی به اهمیت سازمان دهی اجرا است.
توسعه چشم انداز: سازمان و یا سیستم باید یک چشم انداز شفاف را به اشتراک گذاشته باشد به نحوی که کل سیستم در مورد آن چشم انداز توافق داشته باشند.
تدوین استراتژی: یکی از فعالیت های کلیدی تدوین استراتژی است که باید با مهارت انجام شود زیرا در معرض خطر ابتلا به تفسیرهای اشتباه خواهد بود؛ بنابراین وضوح در تعبیر و محتوای سیاست لازم است. وضوح استراتژی راهنمای روشنی برای مجریان ارائه خواهد داد.
ساختار و پرسنل: ثبات ساختار و صلاحیت کارکنانی که باید استراتژی را اجرا نمایند یکی از ارکان اجرای موفق آن است. یک سازمان اداری ناپایدار و نیروی انسانی ناکارآمد ظرفیت پیاده سازی استراتژی را به شدت کاهش خواهد داد.
رهبری سازمان اداری: وجود یک فرد و یا نهاد که جهت دهی اجرا را مشخص نماید بسیار مهم است. البته گاهی شناسایی یک رهبر خاص، دشوار است که در این مواقع توصیه می شود در قالب یک شورای راهبری این موضوع سازمان دهی شود.
برنامه ریزی اجرا و توان اجرایی: برنامه و توان اجرایی سازمان به علاقه و جدیت سازمان برای سازمان دهی اجرای سیاست و یا به بیان دیگر ظرفیت عمومی یک سازمان برای دستیابی به اهداف برنامه اشاره دارد[5].

در این راستا، یکی از چالش های اساسی در بیمارستان های ایران نیز، عدم اجرای مناسب استراتژی ها و برنامه های اجرایی تدوین شده است که در نهایت به شکل عدم تحقق اهداف پیش بینی شده خودنمایی می کند[6]. همانگونه که بیان شد مهم ترین اصل در موفقیت یک راهبرد یا استراتژی، سازگار شدن آن با شرایط زمینه ای و جلب همکاری و حمایت مجریان آن هم در مرحله تدوین و هم در مرحله اجرا است. فرایند برنامه ریزی باید هم بر چگونگی اجرای تصمیم توجه داشته باشد و هم برای بالا بردن شانس اجرا به خوبی طراحی شده باشد. برای کسب موفقیت در اجرای هر برنامه نکته اصلی جلب حمایت و بالاتر از آن تعهد مجریان برای اجراست. در این راستا به نظر می رسد برنامه هایی که برای بیمارستان ها تدوین می شود این شرایط را در نظر نگرفته اند و بیشتر به صورت تئوریکی مطرح می شوند و با اجرا فاصله زیادی دارند. از طرفی دیگر فرایند تدوین و اجرای استراتژی باید از نگاه ارائه دهندگان خدمات دیده شود و بر این اساس سه دسته اقدام شامل ایجاد فرصت بحث و گفتگوی همه افراد درگیر پیرامون استراتژی، تقویت حمایت اجتماعی از اجرای استراتژی، توسعه مدیریت و برنامه ریزی در جهت تقویت اعتماد کارکنان پیشنهاد می گردد که این شرایط نیز در برنامه های استراتژیک و عملیاتی بیمارستان ها درنظر گرفته نمی شوند. موضوع مهم دیگر در عدم موفقیت و سرسبزی و پویایی برنامه های استراتژیک و عملیاتی بیمارستان ها مربوط به نحوه تهیه این برنامه ها می باشد. بیمارستان ها اغلب به منظور تهیه این برنامه ها از افراد و شرکت هایی بهره می گیرند که این افراد و یا شرکت ها به لحاظ نگارش برنامه به صورت تئوریک بسیار سرآمد می باشند ولیکن چون تجربه زیادی در سطح اجرا به ویژه در مراکز بهداشتی و درمانی ندارند، برنامه را براساس سلیقه و دیدگاه خود تدوین نموده و ذینفعان برنامه با توجه به اینکه ابتدا در تهیه آن نقشی نداشته اند و دوم به دلیل کاربردی نبودن برنامه ها تمایل چندانی به اجرای آن ندارند. به نظر می رسد به منظور موفقیت در اجرای این برنامه ها دو عامل مشارکت ذینفعان و تهیه برنامه توسط افراد و یا شرکت هایی با سابقه کار اجرایی در مراکز بهداشتی و درمانی می تواند به اثربخش بودن و استقبال بیمارستان ها و کارکنان و مدیران ارشد آنها در اجرای برنامه ها بسیار موثر باشد. از طرفی دیگر نظام آموزشی باید بتواند افرادی را پرورش دهد که قابلیت های لازم برای کار در عرصه برنامه ریزی و مدیریت اجرای استراتژی ها را کسب کنند. افرادی باید انتقال این دانش را به عهده بگیرند که علاوه بر دانش لازم، تجربه عملی در تدوین و اجرای استراتژی ها را نیز داشته باشند که این افراد در محیط های علمی انگشت شمارند.

[1] strategy formulation

[2] strategy Implementation

[3] Johnson