بیمارستان

چالش‌های مدل مشارکت عمومی- خصوصی در بیمارستان‌های دولتی شهر یزد

محمد زارع زاده

زمینه و هدف: با وجود چالش های متعدد، مشارکت عمومی-خصوصی در بیمارستان ها به عنوان یکی از جذاب ترین بسترهای سرمایه گذاری برای بخش خصوصی شناخته می شود. پژوهش حاضر با هدف تبیین چالش های مشارکت بخش خصوصی با بیمارستان های دولتی با استفاده از مدل مشارکت دولتی- خصوصی در بیمارستان های دولتی شهر یزد انجام گرفت.
مواد و روش ها: پژوهش کیفی حاضر در سال 1400 انجام شد. دیدگاه 15 نفر از اعضای هیئت علمی، روسا، مدیران و کارشناسان عملیاتی در خصوص مشارکت بخش های خصوصی و امور مرتبط با واگذاری و انعقاد قراردادها و طرفین بخش خصوصی از طریق راهنمای مصاحبه کیفی نیمه ساختاریافته استخراج و با روش تحلیل محتوا در سه مرحله کدگذاری تحلیل شد.
نتایج: در مجموع 10 طبقه اصلی شامل مشکلات اقتصادی و سیاست گذاری، آمادگی ناکافی نیروی انسانی، کمبود مرجع پشتیبان، ضعف قوانین در زمینه مشارکت ، کمبود دانش و تجربه در مدیران در زمینه مشارکت ، کمبود شفافیت مالی، تعارض منافع، ضعف هماهنگی، کمبود آمادگی فرهنگی و اعتمادسازی و کمبود برنامه و نظارت در زمینه مشارکت و 28 زیر طبقه استخراج شد.
نتیجه گیری: چالش های مرتبط با مسائل سیاستی و عدم ثبات ناشی از آن، ناهماهنگی واحدهای مختلف، عدم آمادگی نیروی انسانی و جزئیات قرارداد در به کارگیری مدل های مختلف مشارکت عمومی خصوصی در بیمارستان ها وجود داشته که در این زمینه استفاده از رویه های یکسان، شفاف سازی شرایط و الزامات بخش خصوصی جهت مشارکت و تدوین قوانین و قراردادهای عاری از هرگونه کاستی و ضعف که به زیان بخش دولتی منجر شود توصیه می گردد.

تأثیر طرح تحول نظام سلامت بر شیوع سزارین و زایمان طبیعی در بیمارستان‌های دولتی استان کرمانشاه (یک مطالعه سری زمانی منقطع (1398-1388))

ستار رضایی

زمینه و هدف: هدف مطالعه حاضر ارزیابی تأثیر طرح تحول نظام سلامت بر شیوع سزارین و زایمان طبیعی در بیمارستان های دولتی استان کرمانشاه می باشد.
مواد و روش ها: در مطالعه حاضر داده های سزارین و زایمان طبیعی در 17 بیمارستان دولتی در دوره ی زمانی 1388 تا 1398 جمع آ وری و مورد ارزیابی قرار گرفت. متغیرهای اصلی این مطالعه شامل شیوع سزارین و شیوع زایمان طبیعی برای یک دوره ی 121 ماه بود که هر دو متغیر از تقسیم تعداد زایمان های به صورت سزارین و طبیعی بر کل تعداد زایمان ها به دست آمد. برای ارزیابی تأثیر طرح تحول نظام سلامت بر روی شیوع سزارین و زایمان طبیعی از رویکرد سری زمانی منقطع و رگرسیون قطعه ای استفاده شد.
نتایج: میانگین شیوع سزارین در دوره ی زمانی قبل و بعد از اجرای طرح تحول نظام سلامت به ترتیب برابر با 5/42 و 2/43 درصد بود. در ماه های قبل از شروع مداخله میزان سزارین 13/0 درصد در حال افزایش بود که از نظر آماری معنی دار بود. در اولین ماه بعد از اجرای مداخله، شیوع سزارین 6/3 درصد کاهش معنی دار یافت. سهم سزارین در ماه های بعد از اجرا طرح تحول نظام سلامت در مقایسه با قبل از مداخله به صورت ماهیانه 12/0 درصد افزایش را نشان داد که از لحاظ آماری هم معنی دار بود.
نتیجه گیری: نتایج مطالعه نشان داد که در کوتاه مدت طرح تحول نظام سلامت منجر به کاهش معنی دار سزارین شده است اما در ماه های بعد از اجرای طرح شیوع سزارین دوباره افزایش یافته است.

کاربردهای شبیه‌سازی سیستم دینامیک در مراقبت‌های سلامت (مرور سیستماتیک)

شهرام توفیقی

زمینه و هدف: استفاده از مدل های شبیه سازی می توانند به روشن کردن رفتار غیرشهودی مشکلات پیچیده مراقبت های سلامت کمک کنند. امروزه پیچیدگی مسائل بسیار فراتر از ظرفیت ما برای حل دستی آن ها است. شبیه سازی سیستم به عنوان یک گزینه عاقلانه در نظر گرفته می شود که با رویکرد به مسائل ساختاری و درک تعاملات پیچیده درون مسائل و تغییرات آن ها است. هدف از این مقاله بررسی پیشرفته ترین کاربردهای دینامیک سیستم در مراقبت های سلامت است.
مواد و روش ها: این مطالعه برگزیده ای سیستماتیک از مقالاتی است که کاربردهای پویایی سیستم در مراقبت های سلامت را در 11 پایگاه اطلاعاتی بین سال های 1999 تا 2019 جستجو کرد. تمرکز این تحقیق بر مقالاتی با کلیدواژه های پویایی سیستم در مراقبت های سلامت، تحلیل دینامیک مراقبت های سلامت، شبیه سازی مراقبت های سلامت مداوم یا شبیه سازی پویا مراقبت های سلامت بود.
نتایج: 79 مقاله مرتبط با کاربردهای پویایی سیستم در مراقبت های سلامت در پایگاه های اطلاعاتی شناسایی شد. 85 درصد از مقالات تمرکز خود را بر امور مالی، سیاست، حکومت، مقررات، بهداشت عمومی و برنامه ریزی در مراقبت های سلامت قرار دادند. در میان مقالات مسیر درمانی بیمار، چاقی و تقاضای نیروی کار درمان از موضوعات بررسی شده بود.
نتیجه گیری: تمایل به استفاده از شبیه سازی مداوم در مراقبت های سلامت افزایش یافته است. با این حال، قدرت شبیه سازی ترکیبی می تواند از قدرت ذاتی دیدگاه کل نگر پویایی سیستم بهره برداری کند و در یک مدل ترکیبی از دیدگاه جامع برای مدیریت سیستم های مراقبت های سلامت بهره برداری کند. از زمینه های بالقوه با کاربرد پویایی سیستم ها در تحقیقات آینده می توان به برنامه ریزی و سیاست گزاری در تصمیمات بهداشت عمومی، خرید راهبردی مدیریت کیفیت، کارکنان و ریسک، اشاره کرد.

عوامل مداخله‌گر و پیش برنده در مدیریت سرمایه انسانی کارآفرینانه در حوزه بهداشت و درمان

ملیکه بهشتی فر

زمینه و هد ف: تغییر و نوآوری برای کسب مزیت رقابتی در نظام سلامت منجر به تداوم و استمرار فعالیت سازمان ها در حوزه بهداشت و درمان خواهد شد؛ بنابراین جهت گیری کارآفرینانه مدیران برای پیشبرد اهداف سازمانی در صنعت متلاطم بهداشت و درمان از الزامات اهداف اجرایی مدیران سرمایه انسانی است.
مواد و روش ها: در این مطالعه با مصاحبه های نیمه ساختاریافته به شناسایی پیش برنده ها و مداخله گرها در عامل کارآفرینی سازمانی جهت طراحی الگوی مدیریت منابع انسانی کارآفرینانه پرداخته و با استفاده از روش تحلیل محتوا مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. جامعه پژوهش را مدیران پایه و میانی در حوزه سلامت تشکیل می دهند که از این میان 20 نفر با روش نمونه گیری گلوله برفی به عنوان نمونه انتخاب شدند.
یافته ها: نتایج پژوهش حاکی از آن بود که سازمان ها در حوزه بهداشت و درمان با تأثیرپذیری از سوی سه عامل مدیران، کارکنان و محیط سازمان، متغیر کارآفرینی سازمانی را در مدیریت سرمایه انسانی تحت الشعاع قرار می دهند. در خصوص مداخله گرها یا موانع، عامل کارکنان و در خصوص پیش برنده ها عامل مدیران، بیشترین تعداد کدها (واحد معنا) را به لحاظ فراوانی به خود اختصاص داده اند.
نتیجه گیری: مدیران سرمایه انسانی در حوزه سلامت با ایجاد زمینه لازم در تقویت عوامل پیش برنده و فائق آمدن بر عوامل مداخله گر کارآفرینی سازمانی در جزءبه جزء فرآیندها و راهبردهای مدیریتی خود، عملکرد مطلوب کارکنان صف و ستاد را قوام بخشیده و به تبع آن نقش بسزایی در تأمین سلامت آحاد جامعه ایفا می نمایند.

کارایی توزیع منابع مالی و انسانی بیمارستان‌های دولتی به تفکیک استان‌های ایران 1397

زهره شاکر

زمینه و هدف: بیمارستان سازمان است که ارتقای عملکرد آن بسیار حائزِ اهمیت است. برای این کار باید میزان توزیع منابع و عملکرد بیمارستان ها را ارزیابی کنیم. یکی از راه های ارزیابی عملکرد بیمارستان ها محاسبه کارایی آن ها است. در این مطالعه کارایی توزیع منابع مالی و انسانی بیمارستان های دولتی به تفکیک استان ها مورد بررسی قرار می دهیم.
مواد و روش ها: در این مطالعه داده های 31 استان، کشور ایران جمع آوری شد. نهاده (شامل: تعداد پزشک، تعداد پرستار و تعداد تخت فعال تعدیل شده به ازای ده هزار نفر جمعیت) و ستانده (تعداد موارد بستری و تعداد موارد سرپایی به ازای هر ده هزار نفر) بود. داده ها از سالنامه های و مطالعات جمع آوری شد. کارایی بخش درمان استان ها با نرم افزار DEAP انجام شد.
نتایج: بیشترین میزان نهاده (پرستار، پزشک، تخت) مربوط به بیمارستان ها و مراکز بهداشتی درمانی استان های سمنان، یزد، مازندران می باشد؛ و کمترین میزان نهاده مربوط به استان های سیستان و بلوچستان، خوزستان، خراسان شمالی بود. بیشترین ستاده (بستری و سرپایی) مربوط به استان آذربایجان شرقی است و کمترین ستاده، مربوط به استان همدان بود. میانگین کارایی مقیاس، کارایی متغیر نسبت به مقیاس و کارایی ثابت نسبت به مقیاس برای کل بیمارستان های کشور به ترتیب 0.565، 0.813 و 0.47 می باشد.
نتیجه گیری: با توزیع مناسب و صحیح منابع بین استان ها می توانند کارایی توزیع منابع را افزایش دهیم.

طراحی مدل صلاحیت مدیران میانی پرستاری با استفاده از روش دلفی فازی

محمد علی چراغی

زمینه و هدف: شناسایی صلاحیت ها، مبانی بسیار بااهمیتی برای طراحی یک برنامه جانشین پروری و مدیریت کارآمد منابع انسانی است. بررسی ها نشان می دهد این امر مهم با استفاده از مدل صلاحیت در سطح مدیران میانی مغفول واقع شده است. روش های مبتنی بر منطق فازی امکان صورت بندی ریاضی مفاهیم مبهم، همچون صلاحیت را فراهم می نماید؛ مطالعه حاضر باهدف طراحی مدل صلاحیت مدیران میانی پرستاری با استفاده از دلفی فازی در نیمه دوم 1399 انجام شد.
روش کار: مطالعه ازنظر هدف، کاربردی و از نوع مطالعات مدیریت سیستم بهداشتی بود. جامعه پژوهش شامل تمامی مدیران خدمات پرستاری (مترون ها) بیمارستان های تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی تهران بودند. روش نمونه گیری سرشماری و نمونه های پژوهش، شامل 14 نفر از مدیران خدمات پرستاری (خبرگان) بودند. پس از بررسی متون، مدل مفهومی اولیه طراحی شد. در گام اول مطالعه جهت دریافت نظرات خبرگان مبنی بر تأیید سطح بندی مدل از فرم نظرخواهی استفاده شد. در گام دوم شاخص ها، به روش دلفی فازی غربالگری شدند.
نتایج: تمامی شرکت کنندگان خانم و 9 نفر دارای مدرک کارشناسی ارشد بودند. میزان موافقت خبرگان با سطح بندی مدل، 90 درصد بود که دلالت بر تأیید آن داشت. در روش دلفی فازی، شاخص ها با مقادیر قطعی بالاتر از 7/0 توسط خبرگان تأیید شد. مدل طراحی شده مشتمل بر 3 بُعد فنی، ارتباطی، ادراکی، 6 مؤلفه، 14 شاخص و 28 زیر شاخص بود.
نتیجه گیری: این مطالعه نشان داد معیارهای لازم جهت انتخاب مدیران میانی پرستاری، ابعاد یا حیطه های مختلف صلاحیت ازجمله فنی، ارتباطی و ادراکی را شامل می شوند. مدیران ارشد می توانند جهت دستیابی به طرح ریزی مناسب برای برنامه جانشین پروری از نتایج این تحقیق استفاده نمایند.

شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر در تقاضای انتقال بین بیمارستانی بیماران

سید محمدمهدی باکی هاشمی

زمینه و هدف: هر ساله هزاران نفر بدلیل عدم ارائه خدمات به موقع و کافی در مراکز درمانی جان خود را از دست داده یا دچار ضایعات غیرقابل برگشت می شوند. این پژوهش به دنبال شناسایی و اولویت بندی عوامل مؤثر بر تقاضای انتقال بیماران و ارائه اثربخش ترین اقدامات جهت تسهیل این فرآیند است.
روش ها: این تحقیق از نظر روش، ترکیبی و از نظر نوع پژوهش، تحقیقی استقرایی است. جامعه آماری پژوهش، مدیران عالی و میانی دانشگاه علوم پزشکی گیلان هستند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند 30 نفر به عنوان اعضای نمونه انتخاب گردیدند. در ابتدا با استفاده از داده های کیفی به دست آمده از مطالعات اکتشافی عوامل مؤثر بر تقاضای انتقال بیماران مشخص گردید، سپس با استفاده از روش دلفی فازی این عوامل اولویت بندی شد.
نتایج: در بخش اول مجموعه ای از عوامل مؤثر بر تقاضای انتقال بیماران شناسایی و در بخش دوم میزان اهمیت و اولویت این عوامل مشخص شد. نتایج پژوهش چهارده عامل اصلی از جمله توزیع نامتناسب نیروی انسانی متخصص، برنامه ریزی غیر اثربخش، مدیریت ناکارآمد و ناکارآمدی نیروی انسانی را نشان می دهد.
نتیجه گیری: توزیع نامناسب نیروی انسانی متخصص، برنامه ریزی غیر اثربخش و مدیریت ناکارآمد، به عنوان دلایل تقاضای انتقال بیماران شناسایی شده است که توجه ویژه مدیران نظارتی و مدیریت توسعه سازمان و تحول اداری دانشگاه را طلب می نماید. به نظر می رسد تشکیل کارگروه ویژه نظارت و برنامه ریزی رفع موانع به صورت متمرکز در بالاترین سطح سازمانی و نگاه ویژه به گزارشات مرکز پایش مراقبت ها به عنوان اثربخش ترین اقدام، می تواند نسبت به مدیریت فرآیند اعزام، برنامه ریزی، نظارت و حذف موانع عمل نماید.

لزوم آموزش دیدگاه مدیریتی سلامت محور برای مدیران درمانگاه‌های نظامی (نامه به سردبیر)

سراج الدین گری

سردبیر محترم
ارائه خـدمات تمام سازمان های حوزه سلامت نیازمند یک سیسـتم هدفمند و ناظر بر کیفیت خدمات است. در صنایع مختلف، اعتباربخشی به عنوان نماد کیفیت شناخته می شود که از طریق آن، سازمان به استانداردهای عملکردی مشخصی دست می یابد و فرصتی برای سازمان مهیا می شود که عملیات خود را در برابر استانداردهای ملی یا بین المللی ارتقا دهد [1].
با عنایت به تأثیر مدیران اجرایی هر سازمان در اداره و اخذ تصمیم گیری های سازمانی، مدیران و دیدگاه اجرایی آنان به استانداردها، نقش به سزایی در روند اجرایی این فرآیند خواهد داشت. لذا در بخشی از مطالعه ای که با هدف «تدوین چارچوب اعتباربخش برای درمانگاه های مستقل نظامی» انجام شد[2]، پس از انتخاب اولیه 95 استاندارد از طریق مرور نظامند، لازم بود تا نظرات مدیران باسابقه کاری مرتبط (میانگین سابقه کار 14.5 سال) در خصوص ضرورت هر یک از استانداردها اخذ گردد. همه افراد مشارکت کننده در این قسمت، مدیران ستادی یا مدیران ارشد درمانگاه های مستقل نظامی بودند.
از میان 95 گویه 57 گویه مورد توافق متخصصین قرار گرفت. تیم پژوهشگر گویه های «تایید نشده» را نیز مورد بررسی قرار دادند. با وجود اینکه هدف از مطالعه و فلسفه اعتباربخشی به صراحت برای افراد مشارکت کننده شرح داده شده بود ولی با این حال استانداردهایی در نظرخواهی رد شده بودند که به مقولات مهم و ارزشمندی مانند آموزش و بررسی وضعیت سلامت افراد تحت پوشش درمانگاه ها اشاره داشتند. از گویه های حذف شده می توان به این موارد اشاره کرد. «در درمانگاه در بازه های زمانی مختلف کلاس های آموزشی متناسب با بیماری های شایع منطقه برای بیماران مزمن و دائمی برگزار می گردد.»؛ «درمانگاه گزارش بیماری های واگیر و غیر واگیر مشخص شده توسط سازمان های بالادست را به موقع گزارش می کند.»؛ «در درمانگاه بسته های آموزشی عمومی متناسب با تخصص های موجود و بیماری های شایع منطقه تهیه شده است (تصاویر، پمفلت،....).» و «شواهد نشان می دهد که اطلاعات مربوط به کیفیت و ایمنی بیمار در این درمانگاه ثبت، تحلیل و در اختیار مسئولین مربوطه قرار گرفته و برای بهبود مستمر استفاده می شود.»
به طور کلی، تئوری های مربوط به عملکرد سازمان ها که مبتنی بر «رویکرد سازمان محور» هستند تأیید می کنند که ویژگی ها و نگاه افراد در خطوط تولید مختلف و یا سازمان های مختلف می تواند بر میزان و کیفیت تولید سازمان اثرگذار باشد^{^[3]}. به عبارت دیگر این گروه از مطالعات بیان می کنند که سازمان های مشابه با مدیران متفاوت می توانند نتایج متفاوت به دست آورند که ناشی از ویژگی های فکری و شخصی مدیران است.
نتایج مطالعه ما نشان داد که توافق افراد در مورد استانداردهایی که برای ارتقا و سلامت محوری جامعه تحت پوشش مهم هستند پایین است و این یعنی از نظر این افراد این استانداردها اهمیت کم تری دارند. در حالی که مجموعه اقدامات این مدیران در مراکز خود، سمت و سوی خدمات مراکز درمانی تحت مدیریت آن ها را مشخص می کند ⁴ و ترکیب این دو در بلند مدت می تواند سلامت افراد تحت پوشش مراکز را تحت تأثیر قرار دهد.
تأمین منابع کشور در حال و آینده منوط به پیاده سازی طرح ها و برنامه های دقیق راهبردی بر اساس یک دوراندیشی، آینده نگری و روشن بینی عمیق است*. به طور خلاصه اگر استراتژی کلان یک سازمان سلامت محور شدن اقدامات مراکز وابسته باشد، لازم است تا دیدگاه مدیران میانی به واسطه آموزش های لازم تصحیح گردد و بدین وسیله سلامت افراد تحت پوشش ارتقا یابد.

[1] Safdari, R. and Z. Meidani (2007). "Health Services Accreditation Standards for information management in Canada, New Zealand and USA: a comparative study." Qazvin Uni Med Sci 11(1): 73-78.

[2] Gray, S. and S. Bayyenat (2021). "Accreditation framework for military independent clinical centers in Iran." Hospital 19(4): 65-76.

[3] Bloom, N., & Van Reenen, J. (2007). Measuring and explaining management practices across firms and countries. The quarterly journal of Economics, 122(4), 1351-1408.

* مهدیان و ترکاشوند. (1399). تبیینِ نظام مندِ اندیشه ی دفاعی مقام معظم فرماندهی کل قوا (حفظ الله تعالی). فصلنامه مدیریت نظامی, 20(80), 1-30