بیمارستان

بررسی خشونت محل کار و نقش آن در رضایت شغلی کارکنان حوزه بهداشت شهرستان اردبیل

محمد پناهی توسنلو

زمینه و هدف: خشونت در محیط کار یک عامل تهدیدکننده شغلی بوده و به طور فزاینده ای به عنوان یک بحران جدی شناخته می شود. سازمان های بهداشتی درمانی به دلیل ماهیت خدمات آن ها، بیش از سایر سازمان ها مستعد بروز این پدیده هستند. هدف مطالعه حاضر بررسی خشونت محل کار و نقش آن در رضایتمندی کارکنان حوزه بهداشت شهرستان اردبیل بود.
مواد و روش ها: مطالعه حاضر از نوع توصیفی تحلیلی بود که به صورت مقطعی در شش ماهه دوم سال 1402 انجام شد. 300 نفر به روش نمونه گیری طبقه ای و به صورت تصادفی از کارکنان تحت پوشش مرکز بهداشت شهرستان اردبیل وارد مطالعه شدند. داده ها با استفاده از دو پرسشنامه رضایت شغلی مینه سوتا و خشونت شغلی در بخش بهداشت و درمان جمع آوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS 20 و آزمون های تی تست، انووا، آزمون های تعقیبی، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی انجام گرفت.
نتایج: میزان رضایت شغلی 75/58 درصد بود. 8/63 درصد کارکنان در طی یک سال گذشته حداقل یک بار مورد خشونت شغلی قرار گرفته بودند. میزان خشونت شغلی تجربه شده 35/27 درصد گزارش شد که خشونت روانی با 5/51 درصد و خشونت فیزیکی با 4/9 درصد به ترتیب بیشترین و کمترین بودند. بین برخی از ویژگی های دموگرافیک با خشونت و رضایت شغلی و نیز بین این دو متغیر ارتباط آماری معنادار یافت شد (p<0.05). خشونت شغلی در مقایسه با نظام پرداخت (Beta= 0.482) و فرصت پیشرفت (Beta= 0.312) در مرتبه سوم عوامل تأثیرگذار بر رضایت شغلی شناسایی شد (Beta= 0.181).
نتیجه گیری: نتایج مطالعه نشان داد که کارکنان حوزه بهداشتی، وجود خشونت شغلی را به عنوان جزئی از ماهیت حرفه خود پذیرفته اند و رضایت شغلی آن ها بیش از آنکه تحت تأثیر منفی این پدیده باشد، متأثر از میزان درآمد و نظام پرداخت در سازمان محل خدمت است.

چالش‌های خدمات اورژانس پیش بیمارستانی در ایران مبتنی بر شواهد پژوهشی: مطالعه‌ای با روش فراترکیب

علیرضا رحیمی

زمینه و هدف: اورژانس پیش بیمارستانی نقش اساسی در مدیریت شرایط حیاتی بیماران دارد، اما شواهد نشان می دهد این خدمات با چالش های متعددی در سطوح مختلف انسانی، مدیریتی و زیرساختی روبه رو هستند. هدف پژوهش حاضر، انجام یک فراترکیب جامع به منظور شناسایی و تحلیل چالش های خدمات اورژانس پیش بیمارستانی در ایران بر اساس شواهد پژوهشی موجود در بازه زمانی ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ (۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵) است.
مواد و روش ها: این مطالعه با استفاده از روش فراترکیب و بر پایه چارچوب هفت گانه سندلوسکی و باروس (۲۰۰۶) انجام شد. جستجوی نظام مند در پایگاه های داده معتبر داخلی و خارجی با کلیدواژه های مرتبط منجر به شناسایی ۴۱۴ مقاله گردید. پس از غربالگری دقیق بر اساس معیارهای ورود و خروج و ارزیابی کیفیت، در نهایت ۲۵ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. یافته های این مقالات با استفاده از تکنیک تحلیل محتوای مضمونی تحلیل و دسته بندی گردید.
نتایج: یافته ها نشان داد که چالش های خدمات اورژانس پیش بیمارستانی در ایران در شش مضمون اصلی دسته بندی می شوند: چالش های نیروی انسانی، چالش های لجستیکی و زیرساختی، موانع سازمانی و مدیریتی، مسائل اجتماعی و فرهنگی و چالش های آموزشی. یک تحلیل عمیق تر از مضامین، ماهیت چندوجهی و درهم تنیده چالش های موجود را آشکار ساخت. تحلیل یافته ها همچنین نشان داد که این چالش ها به صورت منفرد وجود ندارند، بلکه در یک شبکه پیچیده از روابط علت و معلولی به یکدیگر متصل هستند.
نتیجه گیری: نتایج این پژوهش تأیید می کند که چالش های سیستم اورژانس در ایران ماهیتی جهانی داشته و با مشکلات گزارش شده در کشورهای با درآمد کم و متوسط همپوشانی دارند. حل این مشکلات نیازمند یک رویکرد جامع و سیستمی است که تمامی ابعاد انسانی، لجستیکی، سازمانی و اجتماعی ـ فرهنگی را به صورت هم زمان پوشش دهد و به آمادگی سیستم در برابر حوادث و بلایای احتمالی نیز توجه کند.

ارزیابی تاب‌آوری خدمات مراکز جامع سلامت به بیماران مبتلا به فشار خون بالا در دوران پاندمی و بحران

فرزاد فرجی خیاوی

زمینه و هدف: دریافت پایدار خدمات سلامت برای بیماران مبتلا به فشارخون بالا در شرایط پاندمی و بحران از اهمیت حیاتی برخوردار است. این مطالعه به منظور ارزیابی تاب آوری خدمات مراکز جامع سلامت به این بیماران در دوران پاندمی انجام شد.
مواد و روش ها: این مطالعه ی توصیفی-مقطعی در سال ۱۴۰۲ در ۱۰ مرکز خدمات جامع سلامت استان مرکزی انجام شد. ۲۵۰ نفر از بیماران مبتلا به فشارخون بالا به روش تصادفی سیستماتیک انتخاب شدند. ابزار پژوهش، پرسشنامه ی محقق ساخته در ۴ بعد کیفیت، دسترسی، تداوم و هماهنگی بود. داده ها با استفاده از آمار توصیفی و رگرسیون خطی چندمتغیره در نرم افزار SPSS₂₄ تحلیل شدند.
نتایج: امتیاز تاب آوری ارائه خدمات درکل (32/±0) 95/2 و نسبتاً ضعیف برآورد گردید. میانگین نمره ابعاد به ترتیب؛ کیفیت (0/41±) 93/2، دسترسی (0/28±) 08/3، تداوم (0/35±) 88/2 و هماهنگی (0/76±) 03/3 بود. نتایج رگرسیون چندمتغیره نشان داد که چهار بعد پرسشنامه در مجموع 1/96 درصد از واریانس تاب آوری را تبیین می کنند. ابعاد دسترسی (۴۷۸/۰ = β)، کیفیت (۳79/۰ = β)، تداوم خدمات (352/۰ = β) و هماهنگی (178/۰ = β) به ترتیب بیشترین سهم را در پیش بینی تاب آوری خدمات داشتند.
نتیجه گیری: تاب آوری خدمات مراکز جامع سلامت به بیماران مبتلا به فشارخون بالا در دوران پاندمی و بحران در سطح "نسبتاً ضعیف" ارزیابی شد. این یافته ضرورت توجه فوری و برنامه ریزی عملیاتی را برای سیاست گذاران و مدیران سلامت آشکار می سازد. تدوین برنامه عملیاتی برای تضمین تداوم خدمات و توسعه زیرساخت های مراقبت از راه دور، به عنوان اولویت های اصلی برای بهبود تاب آوری پیشنهاد می گردد.

شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر اعتباربخشی بیمارستانی با رویکرد بیمارستان حکمت بنیان

الهام قازانچایی

زمینه و هدف: حکمت در لغت به معنای دانش، دانایی، معرفت و عرفان بکار رفته است. خدمات بیمارستانی بیش از همه خدمات شناخته شده به نیروی انسانی وابسته است و ماهیت این خدمات به گونه ایست که کارکنان باید جهت کسب بیشترین کارایی و اثربخشی علاوه بر دارا بودن تخصص و مهارت، متعهد نیز باشند. در این منظر، بیمارستان حکمت بنیان بیمارستانی است که خدمات خود را بر مبنای سه اصل منزلت و کرامت انسانی، دانش و حکمت پزشکی و اخلاق و شئون اسلامی ارائه می نماید. لذا هدف از انجام این مطالعه شناسایی مؤلفه های مؤثر بر اعتباربخشی بیمارستانی با رویکرد بیمارستان حکمت بنیان می باشد.
مواد و روش ها: این مطالعه، یک مطالعه کیفی به روش تحلیل محتوای گرانهایم و لاندمن می باشد که اطلاعات آن از طریق انجام مصاحبه از 62 پزشک و بیمار از بخش های مختلف تا زمان اشباع داده ها جمع آوری گردید. در این مطالعه برای انتخاب مشارکت کنندگان از نمونه گیری هدفمند استفاده شد. به طوری که با افرادی مصاحبه شد که در زمینه پدیده مورد مطالعه یا جنبه هایی از آن دارای اطلاعات و شناخت مناسب و نسبتا کافی بودند. در این مطالعه از بررسی کتابخانه ای و اسناد بالادستی نظام سلامت از ابتدای انقلاب تاکنون نیز جهت جمع آوری داده های مروری استفاده شد.
نتایج: در مطالعات کتابخانه ای 20 سند بالادستی در رابطه با سلامت، پزشکی، آموزش و فرهنگ و تمدن استخراج گردید. همچنین از مصاحبه های انجام شده از 32 پزشک و 28 بیمار در رابطه با مؤلفه های مؤثر بر اعتباربخشی با رویکرد بیمارستان حکمت بنیان، 10 طبقه اصلی استخراج شد. طبقات اصلی استخراج شده از مصاحبه پزشکان و بیماران شامل مسائل اجتماعی، فرهنگی و اعتقادی، امکانات، تجهیزات و منابع انسانی، مهارت های ارتباطی، چالش های مالی و معیشتی بیماران، دانش، آموزش و آگاهی، عوامل ملموس، عوامل اقتصادی، عوامل فرهنگی، تاب آوری روحی و روانی در بیماران و قابلیت اطمینان خدمات بود.
نتیجه گیری: درک متقابل احساسات و عقاید آمیخته با صبر و آرامش، برخورد همراه با احترام توسط طرفین و تبادل اطلاعات و دانش از انتظارات هر دو طرف پزشک و بیمار از یکدیگر محسوب می شود. لذا به نظر می رسد یک دسته از نیازهای اولیه و ثانویه وجود دارد که با برطرف شدن هر کدام از آن ها امید دستیابی به بیمارستانی استاندارد همراه با چشم انداز طب و حکمت قابل انتظار باشد.

مدل‌سازی نقش میانجی سواد سلامت در ارتباط طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه با کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی در بیماران مبتلا به سرطان

جواد سیاه مشتهء

زمینه و هدف: طرحواره های ناسازگار اولیه الگوهای عمیق شناختی هستند که می توانند بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان اثر منفی داشته باشند. هدف پژوهش حاضر تعیین تأثیر طرحواره های ناسازگار اولیه بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان و نقش میانجی سواد سلامت بود.
مواد و روش ها: روش پژوهش تحلیلی همبستگی بر اساس روش مدل سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی بیماران 20 تا 60 ساله مبتلا به سرطان مراجعه کننده به مراکز درمانی خصوصی شهر در سال 1404 بوده که 665 نفر با روش نمونه گیری نمونه در دسترس به عنوان نمونه انتخاب شده اند. از پرسشنامه های طرح واره های ناسازگار اولیه، سواد سلامت بزرگسالان و کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی استفاده شده است. داده ها در سطح معناداری 05/0 با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری، در نرم افزارهای spss25 وAmos24 تحلیل شدند.
نتایج: اثرات مستقیم طرح واره های ناسازگار اولیه بر سواد سلامت (001/0 p< ، 85/0-=β) و بر کیفیت زندگی (001/0 p< ، 56/0-= β) و سواد سلامت بر کیفیت زندگی (001/0 p< ، 51/0=β) معنادار بودند. از طرفی سواد سلامت در رابطه بین طرح واره های ناسازگار اولیه و کیفیت زندگی بیماران نقش میانجی داشته (001/0> p، 26/0= β) و شاخص های نکویی برازش گویای برازش مناسب مدل بود (94/3= X²/Df ، 913/0 GFI = ، 903/0 IFI = ، 901/0 CFI = و 067/0=RMSEA).
نتیجه گیری: نتایج نشان داد طرح واره های ناسازگار اولیه تأثیر منفی بر کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی بیماران مبتلا به سرطان دارند. سواد سلامت به عنوان متغیر میانجی این اثر منفی را تعدیل کرده و ارتقای آن می تواند به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند.

اعتبارسنجی مدل مدیریت منابع انسانی همکاری محور در حوزه سلامت

اکبر حسن پور

زمینه و هدف: هدف از انجام این مطالعه اعتبارسنجی مدل مدیریت منابع انسانی همکاری محور در حوزه سلامت است تا نشان دهد که این رویکرد می تواند همکاری بین کارکنان را نهادینه سازد و بر بهبود کارایی تیمی، کیفیت خدمات بهداشتی و رضایت تیم ها اثرگذار باشد.
مواد و روش ها: این مطالعه از نوع کمی(ماهیت داده) و کاربردی(هدف) در ابتدای 1404 انجام شد. جامعه آماری کارکنان ستادی دانشگاه علوم پزشکی تهران به تعداد 550 نفر تشکیل می دهد که با استفاده از جدول مورگان-کرجسی، حجم نمونه به تعداد 225 نفر مشخص گردید. به منظور گردآوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته برگرفته از مدل مدیریت منابع انسانی همکاری محور که در 6 بعد اصلی (ابعاد و مولفه های مدیریت منابع انسانی همکاری محور، عوامل علی، عوامل زمینه ای موثر، پیامد، شرایط تسهیل گر، راهبردها) و 16 مقوله فرعی دسته بندی شده بودند، استفاده گردید. بررسی مقادیر آلفای کرونباخ بیشتر از 78/0 بود که نشان داد پرسشنامه ها از پایایی لازم برخوردار هستند. برای تخمین و اعتباریابی متغیرهای پژوهش، از تحلیل عاملی اکتشافی تحت نرم افزار SPSS و همچنین برای بررسی اعتباریابی سؤالها از تحلیل عاملی تأییدی و تأثیر متغیرها بر متغیرهای دیگر از نرم افزار Smart PLS استفاده شده است.
نتایج: شاخص های مدل در شش بخش با استفاده از روش های آماری مدل معادلات ساختاری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. باتوجه به یافته ها، مقدار شاخص نیکویی برازش GOF برابر با 506/0 به دست آمده و نشان از برازش مطلوب و قوی مدل دارد. همچنین تمامی عوامل (علی، مداخله ای، زمینه ای، پدیده محوری، راهبردها و پیامدها) با یکدیگر همبستگی داشته اند.
نتیجه گیری: نتایج بیانگر شاخص های اعتبار مطلوب مدل مدیریت منابع انسانی همکاری محور بوده است و به کارگیری الگوی تدوین شده می تواند باعث افزایش کارایی و اثربخشی در دانشگاه شود.

ارائه الگوی گرانش چند نسلی سازمانی در بیمارستان‌ها بر اساس رویکرد داده‌بنیاد

کامبیز حمیدی

زمینه و هدف: حضور همزمان چند نسل با ارزش ها و انتظارات متفاوت در بیمارستان ها، مدیریت منابع انسانی را با چالش هایی همچون تعارضات بین نسلی مواجه کرده و ضرورت ارائه الگوهای بومی برای مدیریت تنوع نسلی را برجسته ساخته است. لذا این پژوهش با هدف ارائه الگوی گرانش چند نسلی سازمانی در بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی همدان انجام شد.
مواد و روش ها: این مطالعه از نظر هدف توسعه ای و ماهیت اکتشـافی دارد. روش پـژوهش کیفـی و مبتنـی بـر پـارادایم تفسـیری و نظریه داده بنیاد است. به این منظور، ضمن انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 20 نفر از مدیران با سابقه بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی همدان و خبرگان سازمانی و دانشگاهی، بـه روش هدفمنـد و رعایـت قاعـده اشـباع نظری، در سال 1403داده ها جمع آوری شد. تحلیل داده ها با روش کدگذاری سه مرحله ای باز، محوری و انتخابی انجام شد.
نتایج: 6 مقوله اصلی با 28 مقوله فرعی برای تبیین گرانش چند نسلی شناسایی شد. نتایج درمقوله های شرایط علّی (نظیر سازه های ساختاری و حمایتی، رهبری و حاکمیت سازمانی ، همگرایی فعال بین نسلی)، عوامل زمینه ای (نظیر فرهنگ سازمانی، تعاملات و تطبیق پذیری بین نسلی، تکنولوژِی و پویایی سازمانی)، عوامل مداخله گر (نظیر عوامل روان شناختی و رفتاری، مقاومت در برابر تغییر، گسل های نسلی)، راهبردهای مدیریتی (مانند تمرکز بر تقویت یادگیری سازمانی و اشتراک گذاری دانش، توسعه شبکه های ارتباطی و مشارکت محور ،تقویت هماهنگی سازمانی مبتنی بر عدالت)، مقوله محوری (همزیستی هدفمند بین نسلی در بستر سازمانی و بازتولید سرمایه دانشی بین نسلی در سایه هم اندیشی سازمانی) و پیامدها (نظیر رضایت شغلی، رشد و توسعه فرهنگ سازمانی مبتنی بر تنوع نسلی) دسته بندی شدند.
نتیجه گیری: این پژوهش الگویی متناسب با بیمارستان های ایران برای مدیریت تنوع نسلی ارائه کرد. الگوی گرانش چند نسلی می تواند به مدیران بیمارستانی کمک کند تا با ارتقای همگرایی نسلی، مدیریت تعارضات، تقویت انگیزش و نگهداشت نیرو، کیفیت خدمات و بهره وری سازمانی را افزایش دهند.

بهینه‌سازی مصرف انرژی در بیمارستان‌ها: ضرورت‌ها و استراتژی‌ها(یک نامه به سردبیر)

عادل افتخاری

سردبیر محترم
بیمارستان ها به دلیل وسعت زیاد جزء ساختمان هایی با مصرف انرژی بالا هستند که برای پشتیبانی از عملیات خود به مقادیر قابل توجهی برق، گرمایش، سرمایش و آب نیاز دارند. تقاضای بالای انرژی در بیمارستان ها عمدتاً به عوامل مختلفی از جمله فعالیت شبانه روزی، تجهیزات پزشکی تخصصی، کنترل دما، رطوبت و نیازهای روشنایی نسبت داده می شود(1). در ساخت بیشتر بیمارستان های موجود، مسائل مربوط به بهینه سازی مصرف انرژی کمتر مورد توجه قرار گرفته اند. در حقیقت، طی چند دهه گذشته، به دلیل کم بودن هزینه های تأمین انرژی و کم توجهی به موضوع پایداری اقتصادی و زیست محیطی، طراحی و ساخت بیمارستان ها تنها با هدف تأمین استاندارد های بهداشتی مورد نیاز بوده و تأثیر کارایی انرژی بر ساختمان نادیده گرفته شده است(2). چالش محدودیت منابع انرژی، یکی از مهم ترین موضوعات مطرح در دنیا بوده و تأمین نیازهای جوامع مدرن تنها با استفاده از منابع انرژی سنتی، امکان پذیر نیست و بر اساس تحقیقات انجام شده در این زمینه، می توان دریافت که میزان مصرف انرژی در نیم قرن گذشته به طور سرسام آوری افزایش یافته است(3). در نتیجه، استراتژی های مدیریت انرژی در این محیط باید به گونه ای طراحی شوند که هم به کاهش هزینه ها و هم به بهبود بهره وری انرژی کمک کنند، بدون اینکه بر عملکرد پزشکی و راحتی بیمار تأثیر منفی بگذارند.