بهداشت و ایمنی کار

ارزیابی ریسک فاکتورهای ارگونومیک موثر در بروز اختلالات اسکلتی- عضلانی در کارکنان اداری

مجید باقری حسین آبادی

مقدمه: کارکنان اداری با توجه به ماهیت کاری خود، شیوع بالایی از اختلالات اسکلتی- عضلانی را گزارش می کنند. این مطالعه با هدف ارزیابی فراوانی اختلالات اسکلتی- عضلانی در گروهی از کارکنان اداری و مشخص نمودن عوامل خطر ارگونومی در بروز این اختلالات انجام شده است.

مواد و روش ها: مطالعه حاضر یک مطالعه نوع مقطعی است که بر روی 174 نفر از کارکنان بخش اداری در شهر کرمان انجام پذیرفت. ابزار گردآوری داده ها شامل فرم جمع آوری اطلاعات جمعیت شناختی و سازمانی، پرسش نامه عمومی تعیین اختلالات اسکلتی- عضلانی نوردیک و روش ارزیابی سریع تنش اداری (روساROSA ) بود. تحلیل اطلاعات با استفاده از نرم افزار SPSS16 و به کمک آماره های توصیفی و آزمون آماری رگرسیون لجستیک و مجذور کای انجام شد.

یافته ها: شیوع علایم اختلالات اسکلتی- عضلانی در 12 ماه گذشته 4/60 درصد گزارش شد. هم چنین رابطه معنی داری بین سابقه کاری و مدت زمان استفاده از رایانه در طول روز با اختلالات اسکلتی- عضلانی دیده شد (p<0.05)، به طوری که با افزایش یک واحد سابقه کار (سال) و مدت زمان استفاده از رایانه (ساعت در روز)، شانس بروز اختلالات اسکلتی- عضلانی به ترتیب 2/17 درصد و 8/15 درصد افزایش یافت. براساس آزمون آماری T-Test، رابطه معنی داری بین بروز اختلالات اسکلتی- عضلانی و روش روسا به دست آمد (p<0.05).

نتیجه گیری: براساس نتایج حاصل، روش ارزیابی ROSA ابزاری کارآمد در طبقه بندی سطح ریسک و شناسایی عوامل تاثیرگذار در بروز اختلالات اسکلتی- عضلانی در کارکنان اداری می باشد. برای کاهش شیوع اختلالات اسکلتی- عضلانی در گروه مورد مطالعه (کارکنان اداری)، می توان به انجام اقدامات اصلاحی در ایستگاه های کاری پرخطر (سطح دوم شناسایی شده توسط روش ROSA)، کاهش مدت زمان استفاده از رایانه در طول روز و انجام فعالیت های ورزشی منظم اشاره کرد.

ارزیابی جذب اشعه ایکس توسط پماد حاوی نانوذرات اکسید بیسموت به منظور کاهش خطرات ناشی از جذب اشعه ایکس توسط کارکنان رادیولوژی و اتاق عمل

حمید شیرخانلو

مقدمه: آثار سرطان زایی تابش اشعه ایکس طی سالیان اخیر اثبات گردیده است. امروزه از سرب در وسایل زیادی مثل روپوش های سربی، محافظ تیرویید و دستکش های سربی برای محافظت بدن در برابر اشعه ایکس استفاده می شود. اما وسایل محافظت فردی اشعه ایکس حاوی سرب معایب مختلفی مثل سمیت ، سنگینی و عدم انعطاف پذیری دارد. امروزه از روش های جدیدتری هم چون کاربرد فرآورده های پوستی نیمه جامد محافظ (کرم، پماد) استفاده می شود. در این مطالعه امکان سنجی استفاده از کرم حاوی نانو ذرات اکسید بیسموت به عنوان جاذب اشعه ایکس بررسی گردید.

روش کار: ساخت نانو ذرات اکسید بیسموت (Bi₂O₃) و سپس فرموله کردن آن در قالب پماد بررسی شد. نانوذرات اکسیدبیسموت با روش جدیدی با واسطه سوربیتول سنتز و در کنار اکسپیان های متناسب فرموله گردید. کرم نهایی از 70 درصد نانوذره اکسید بیسموت و 30 درصد مواد جانبی تشکیل شده است. در این مطالعه، از دستگاه اشعه ایکس و دوریمتر برای بررسی جذب اشعه ایکس در ضخامت های مختلف پماد نانوذرات اکسید بیسموت استفاده گردید.

یافته ها: با آزمون دزیمتری نیز اثر محافظ اشعه پماد حاوی نانوذرات بیسموت اکسید به میزان معنی داری (0.05 > P) بهتر از گروه کنترل و ورقه معادل سربی ارزیابی گردید. تست های دوزیمتری نشان داد که پماد وکرم نانوذرات بیسموت اکسید 56 درصد اشعه را جذب می نماید ولی در سرب 41 درصد است.لبه جذب کا (k) اشعه برای بیسموت بیشتر از سایر فلزات بوده و نانو ذرات آن سطح جذب بیشتری نسبت به حجم (S/V) دارند.

نتیجه گیری: نانوذرات اکسید بیسموت به دلیل عدد اتمی بالای بیسموت جذب اشعه ایکس را با کارایی بالاتری نسبت به سرب انجام می دهد و سمیت کمتری دارد. کرم و پماد پوستی نانو ذرات اکسید بیسموت می تواند به عنوان جاذب اشعه ایکس برای مشاغل مختلف مانند پزشکان، دندانپرشکان، کارکنان اتاق عمل وکارشناسان رادیولوژی استفاده شود و باعث افرایش سلامت وایمنی کارکنان می گردد.

بررسی و آنالیز حوادث منجر به قطع عضو در کار با دستگاه‌های پرس به کمک روش ترکیبی Ishikawa و SCATدر یک شرکت خودروسازی

مهناز نصر آبادی

مقدمه: با صنعتی شدن جوامع، حوادث ناشی از کار به عنوان یکی از عوامل تهدید کننده حیات آدمی ظهور نمودند و در حال حاضر آنالیز علل حوادث و تهیه اقدامات کنترلی جهت پیشگیری از وقوع مجدد حوادث با علل وقوع مشابه، امری ضروری به حساب می آید.

روش کار: روش پژوهش حاضر به صورت توصیفی تحلیلی می باشد که در این راستا، داده های گردآوری شده به روش ترکیبی Ishikawa و SCATتجزیه و تحلیل شده و نتایج حاصل از رابطه بین متغیرها مورد بررسی قرار گرفته است. بر این اساس، ابتدا حوادث منجر به قطع عضو در کار با دستگاه های پرس (گیر کردن بین دو جسم) بر اساس روش Ishikawa مورد آنالیز قرار گرفت و سپس خروجی علل وقوع حوادث در سه دسته علل مستقیم، علل واسط و علل ریشه ای و به همراه اقدامات کنترلی در جدول SCAT جای گذاری شد. نتایج حاصل از توزیع پرسش نامه گردآوری و تاثیر علل وقوع حوادث از طریق آزمون کای دو و رتبه بندی آن ها از طریق آزمون فریدمن مشخص و بر اساس علل وقوع حوادث، اقدامات کنترلی متناسب تهیه و پیشنهادات لازم ارایه گردید.

یافته ها: مهم ترین علل واسط وقوع حوادث، عجله و شتاب در انجام کار، مهم ترین علل ریشه ای وقوع حوادث، سرپرستی نامناسب و نظارت غیر اثر بخش و از مهم ترین اقدامات کنترلی، استقرار سیستم مدیریت HSE موثر در سازمان می باشد.

نتیجه گیری: مطابق این پژوهش اصلی ترین علت واسط بروز حوادث منجر به قطع عضو در کار با دستگاه های پرس، عجله و شتاب در کار به دلیل افزایش تیراژ تولید علی الخصوص از سوی کارکنان شرکت های پیمانکاری می باشد. از طرفی پویا نبودن سیستم HSE در کنار نظارت غیر اثر بخش بر رفتار نا امن کارکنان از سوی لایه های اول مدیریت و نظارت در کف کارگاه ها، از عوامل ریشه ای بروز این گونه حوادث شناسایی گردید.

تاثیر صدای ترافیک بر عملکرد ذهنی با توجه به پیچیدگی فعالیت

احمد مهری

زمینه و هدف: صدای ترافیک یکی از مهمترین معضلات زیست محیطی در جوامع امروزی می باشد. طبق گزارشات سازمان بهداشت جهانی صدای ترافیک عامل ایجاد اختلالات فیزیولوژیکی و روانشناختی می باشد. صدای ترافیک می تواند باعث اختلال در عملکرد ذهنی افراد شود. بنابراین هدف از این مطالعه، بررسی تاثیر صدای ترافیک بر عملکرد ذهنی شرکت کنند گان با توجه پیچیدگی فعالیت می باشد.

مواد و روش ها: این مطالعه بر روی 35 نفر از دانشجویان کارشناسی ارشد دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شد. صدای ترافیک توسط دستگاه ضبط صوت، ضبط و همزمان با دستگاه صدا سنج ، تراز صدای ترافیک اندازه گیری شد. سپس شرکت کنند گان در دو حالت محیط آرام و در مواجهه با صدای ترافیک قرار گرفتند و آزمون زمان واکنش انتخابی نوع S3 به عنوان فعالیت ساده و آزمون تعیین نوع s₁ به عنوان یک فعالیت پیچیده از بسته نرم افزاری Vienna test System را اجرا نمودند.

یافته ها: مقایسه نتایج حاصل از آزمون زمان واکنش انتخابی و آزمون تعیین در قبل و بعد از مواجهه با صدای ترافیک، نشان داد که با وجود تغییرات اندکی که در متغیرهای میانگین زمان واکنش ذهنی(47/0P=) و میانگین زمان واکنش حرکتی (49/0P=) در آزمون زمان واکنش انتخابی در بعد از مواجهه با صدای ترافیک نسبت به قبل از مواجهه وجود داشت، اما این تغییرات از لحاظ آماری معنی دار نبود. در آزمون تعیین، میانه زمان واکنش(001/0P=)، تعداد محرکات ظاهر شده(014/0P=)، تعداد پاسخ افراد(009/0P=) بعد از مواجهه با صدای ترافیک به طور معنی داری کمتر از محیط آرام بدست آمد. همچنین در تعداد پاسخ های صحیح(091/0P=) و تعداد پاسخ های ناصحیح(073/0P=) تغییرات مشاهده شده از لحاظ آماری معنی دار نبودند.

نتایج: نتایج این مطالعه نشان داد که صدای ترافیک در فعالیت ساده تأثیرگذار نبود. اما صدای ترافیک در هنگام فعالیتهای پیچیده، می تواند بر روی میانه زمان واکنش، تعداد محرکات ظاهر شده، تعداد پاسخ افراد به محرکات تاثیر منفی بگذارد.

بررسی ارتباط عوامل استرس‌زای روانی- اجتماعی کار، ساختار سازمانی و رضایت شغلی کارکنان بانک

یداله حمیدی

مقدمه: مطالعات نشان داده اند که کارکنان بانک ها سطح بالایی از استرس را تجربه نموده، استرس به عنوان عامل اصلی کاهش رضایت و تعهد شغلی کارکنان و در نهایت عملکرد کلی سازمان می باشد. این مطالعه با هدف بررسی ارتباط عوامل استرس زای روانی- اجتماعی، ساختار سازمانی و رضایت شغلی انجام شد.

روش کار: این مطالعه توصیفی-تحلیلی در یکی از بانک های شهر همدان انجام شد. جهت جمع آوری داده ها از پرسش نامه های روانی-اجتماعی نوردیک، ساختار سازمانی و رضایت شغلی استفاده شد. برای تعیین ارتباط بین دو متغیر از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده شد. هم چنین برای بررسی ارتباط بین متغیرهای کیفی از آزمون کای دو استفاده گردید.

یافته ها: استرس شغلی(57٪) و وضعیت رضایت شغلی(39٪) در جامعه مورد مطالعه در سطح متوسطی قرار داشت و ساختار اکثر شعب تا حدی خشک بود(69٪). از طرفی بین استرس شغلی و ابعاد ساختار سازمانی (تمرکز، رسمیت) همبستگی مثبت معنی داری وجود داشت. نتایج نشان دادند که بین ساختار سازمانی و رضایت شغلی نیز همبستگی مثبت معنی داری وجود دارد (05/0=p).

نتیجه گیری: با توجه به نقش ساختار سازمانی و عوامل استرس زای روانی- اجتماعی کار در رضایت شغلی، می توان اظهار داشت که تغییر ساختار به سمت ساختارهای ارگانیک و توجه بیشتر به عوامل استرس زای روانی-اجتماعی در محیط کار می تواند در بازدهی و بهره وری سازمان نقش مؤثری ایفا نماید.

مقایسه درد اسکلتی عضلانی در بین کارگران صنعتی افسرده و غیر افسرده و بررسی عوامل موثر برآن

فرشید محمودی

مقدمه: در تجربه درد، باید دو عامل را در نظر گرفت، یکی بعد حسی و دیگر بعد هیجانی. عوامل هیجانی درد شامل حالت های هیجانی متفاوتی می باشد که مهم ترین آن ها افسردگی است. بنابراین در این مطالعه ابتدا به مقایسه درد اسکلتی عضلانی در بین کارگران صنعتی افسرده و غیره افسرده پرداخته شد و سپس سایر عوامل فیزیکی و دموگرافیک موثر بر افسردگی و اختلالات اسکلتی عضلانی مورد بررسی قرار گرفت.

روش کار: این مطالعه مقطعی از نوع توصیفی- تحلیلی در سال 1391در بین 179 نفر از کارگران صنعتی انجام گردید. در این مطالعه نمونه به صورت سرشماری انتخاب شد. ابزار جمع آوری اطلاعات شامل 3 پرسش نامه مقیاس ارزیابی ناراحتی عمومی بدن که از نوع چشمی شبیه سازی شده است، پرسش نامه فرم کوتاه افسردگی بک و پرسش نامه سوالات دموگرافیک و یک سری سوالات بازپاسخ می باشد، داده ها بعد از جمع آوری توسط SPSS16 مورد آنالیز قرار گرفتند برای مقایسه متغیرها از آزمون آماری من ویتنی و کروسکال والیس و برای تعیین رابطه بین متغیر ها از آزمون آماری کندال استفاده شد.

یافته ها: این مطالعه نشان داد که بیشینه و کمینه اختلالات اسکلتی عضلانی به ترتیب مربوط به کمر و بازو و ساعد با 19% و 4/3% می باشد، هم چنین 2/36% از نمونه ها دارای افسردگی در سطح کم تا شدید بودند، مقایسه اختلالات اسکلتی عضلانی با آزمون آماری من ویتنی در بین افراد افسرده و غیره افسرده نشان داد که در سر و گردن،کمر، دست و مچ دست چپ، ران و زانوی راست تفاوت معنی دار وجو دارد (05/0>P)، از سویی آزمون آماری کروسکال والیس نشان داد که بین گروه های کاری مختلف در میزان افسردگی تفاوت معنی داری وجود ندارد، اما میزان احساس درد در برخی ابعاد بین گروه های کاری مختلف تفاوت معنی داری دارد و میزان آن در کارکنان اداری نسبت به دیگر واحدهای کاری بیشتر است.

نتیجه گیری: میزان بیشتر نمره افسردگی در افراد دارای درد اسکلتی عضلانی می تواند نتیجه شکست در دستیابی به تسکین درد باشد. مشکلات روان شناختی که در پی درد مزمن به وجود می آید، به دلیل ناراحتی مستمر، نا امیدی و اندیشیدن به دردی است که از آن رنج می برد، این وضعیت باعث می شود که فرد احساس ناتوانی و ناکارامدی بکند واحتمال بروز افسردگی در او شدت یابد.

بررسی رابطه بین جو ایمنی و عملکرد ایمنی کارکنان با توجه به نقش میانجی دانش ایمنی و انگیزش ایمنی در مجتمع مس سرچشمه

محمد ضیاءالدینی

مقدمه: پژوهش حاضر، در پی وارسی رابطه بین جو ایمنی و عملکرد ایمنی کارکنان با توجه به نقش میانجی دانش ایمنی و انگیزش ایمنی است.

روش انجام کار: این پژوهش از نظر هدف، پژوهشی کاربردی است و بر اساس روش گردآوری داده ها، توصیفی- پیمایشی می باشد و از نظر روش تجزیه و تحلیل داده ها، از نوع همبستگی است. جامعه آماری این پژوهش تمامی کارکنان این واحد به تعداد 4525 نفر را در بر می گیرد. این تحقیق در دی ماه سال 93 انجام شد. جمع آوری داده ها از طریق چهار پرسش نامه (جو ایمنی، دانش ایمنی، انگیزش ایمنی و عملکرد ایمنی) صورت گرفت. تعداد 354 نفر به عنوان حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران و به روش تصادفی طبقه ای تعیین شدند. پرسش نامه ها به نسبت تعداد کارکنان در هر واحد توزیع و سپس جمع آوری شد. پاسخ دهندگان مطابق مقیاس لیکرت از کاملاً موافق تا کاملاً مخالف که در دامنه (1) تا (5) امتیازدهی شده بود، به گزینه ها پاسخ دادند.

یافته ها: داده های به دست آمده از طریق پرسش نامه، با استفاده از نرم افزار SmartPLS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نرمال بودن متغیرها با استفاده از آزمون کلموگروف - اسمیرنوف که فرض نرمال بودن متغیرها تایید شد. برای تجزیه و تحلیل داده از روش حداقل مجذورات جزیی (PLS) و برای آزمون فرضیه های تحقیق نیز از روش های الگویابی معادلات ساختاری (SEM) استفاده شد. جهت بررسی پایایی ابزار تحقیق از روش آلفای کرونباخ و ضریب پایایی ترکیبی (CR) استفاده شده است که ضریب مربوط به همه متغیرها بالاتر از 0.7 و قابل قبول می باشد. برای سنجش روایی پرسش نامه از میانگین واریانس استخراج شده (AVE) نیز استفاده گردید که بیش از 4/0 و درحد نسبتاً قابل قبولی بود. هم چنین برای بررسی برازش مدل ساختاری از معیارهای ضرایب معناداریZ، R_square، Q² و در نهایت از معیار اندازه تاثیرf² استفاده شده است که نتایج به دست آمده نشان دهنده برازش مناسب مدل می باشد.

نتیجه گیری: نتایج به دست آمده تمامی فرضیات تحقیق را مورد حمایت قرار می دهد و نشان می دهد جو ایمنی به طور مستقیم بر عملکرد ایمنی تاثیر دارد. هم چنین دانش ایمنی و انگیزش ایمنی نقش واسطه ای را در رابطه بین جو ایمنی و عملکرد ایمنی دارند. علاوه بر آن دانش ایمنی از طریق انگیزش ایمنی نیز بر عملکرد ایمنی تاثیر گذار است. با توجه به نتایج تحقیق پیشنهاد می شود جو ایمنی کارکنان با تقویت مولفه های موثر بر آن با توجه به مدل تحقیق بهبود یابد، دانش ایمنی کارکنان ارتقاء یافته و انگیزش ایمنی کارکنان نیز تقویت گردد. هم چنین پیشنهاد می شود عوامل فردی و سازمانی دیگر نیز شناسایی و به مدل وارد شود. علاوه بر آن می توان با شناسایی متغیرهای مداخله گر نقش آن ها را نیز در عملکرد ایمنی مورد مطالعه قرار داد.

ارگونومی در سیستم مراقبت بهداشتی - مدل‌های عوامل انسانی: مقاله مروری

سید ابوالفضل ذاکریان

مقدمه: سیستم مراقبت بهداشتی از بزرگ ترین بخش ها در بیشتر کشورها بوده و سیستمی اجتماعی-تخصصی است که مردم نقش غالبی را در آن ایفا می کنند. امروزه مراکز درمانی با سه مشکل اصلی روبه رو هستند: 1)هزینه های درمانی، 2)کیفیت و تقاضاهای بیمار و 3) پیچیدگی سیستم مراقبت بهداشتی. این مشکلات ضرورت نیاز به کاربرد رویکردها و مدل های ارگونومی را در مراکز درمانی نشان می دهند. هدف از این مطالعه بررسی مدل های ارگونومی کاربردی در مراکز درمانی بود.

روش کار: این پژوهش به روش مروری انجام شده است. جستجوی مقالات از سال های 2005 تا 2014 در سایت هایScienceDirect, ProQuest, PubMed و با کلمات اصلی Ergonomics, Healthcare, Human factors, model صورت گرفت.

یافته ها: در مجموع 85 مقاله مورد بررسی قرار گرفت. با ارزیابی عنوان ها، 30 مقاله مرتبط و با بررسی چکیده ها 15 مقاله و در نهایت پنج مقاله که فول تکست آن ها در دسترس بود انتخاب شدند. این مقالات به مدل های کاربردی ارگونومی در مراقبت بهداشتی اشاره دارد: 1) مدل SEIPS ، 2) DIAL-F، 3) مدل بیمار- کارکنان- تجهیزات پزشکی، 4) مدل وظیفه-پزشکی و 5) مدل وظیفه- فرآیند- وظیفه.

نتیجه گیری: بیشتر مطالعات انجام شده بر کاربرد رویکردهای ارگونومی در مراکز درمانی تأکید می ورزند. با استفاده از مدل های شاخص ارگونومی می توان مشکلات مراکز درمانی را به حداقل رساند. این رویکردهای ارگونومی به ایجاد فرآیندهای درمانی مردم-محور، طراحی کاربر-محور، محیط های کاری درمانی، کاربرد مؤثرتر منابع و افزایش انگیزش کارکنان مراقبت بهداشتی کمک می کنند.