fa تحلیل انتشارات علمی مراکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت ایران: یک مطالعه‌ی علم‌سنجی کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی Medical Library & Information Sciences پژوهشی اصيل Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:18px;"><span style="font-family:nasimYW;"><strong>زمینه و هدف: </strong>مراکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت ایران با بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود با انجام پژوهش در راستای شناسایی و به‌کارگیری روش‌های مؤثر در کاهش نابرابری‌های اجتماعی سلامت حرکت می‌کند. بنابراین مطالعه‌ی حاضر به تجزیه‌وتحلیل انتشارات علمی این مراکز&nbsp; با استفاده از روش علم‌سنجی پرداخته است.<br> <strong>روش بررسی:</strong> مطالعه‌ی حاضر با به‌کارگیری روش علم‌سنجی انجام شده است. جامعه آماری مطالعه، شامل تمامی مدارک علمی تولید شده در مراکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت ایران در پایگاه استنادی اسکوپوس تا پایان سال ۲۰۲۳ بود. جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار بیبلیوشاینی بسته‌ی بیبلیمتریکس در زبان برنامه‌نویسی R استفاده شده است.<br> <strong>یافته‌ها:</strong> نتایج نشان داد که مراکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت ایران ۸۳۵۸ انتشار علمی داشته‌اند. روند انتشارات از سال ۲۰۱۰ آغاز شده و در سال ۲۰۲۲ به اوج خود رسیده است. مقالات پژوهشی اصیل(۷۱۹۷ مدرک) بیشترین نوع انتشارات بوده‌اند. مجلات آموزش و ارتقای سلامت، پزشکی جمهوری اسلامی ایران و کومش بیشترین انتشارات را داشته‌اند. دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران(۱۵۰۵ مقاله)، شهید بهشتی(۱۰۸۰ مقاله) و تبریز(۹۵۵ مقاله) پیشرو هستند. همکاری‌های بین‌مؤسساتی نشان‌دهنده‌ی نقش کلیدی دانشگاه تهران است. همکاری بین‌المللی عمدتاً با آمریکا، انگلستان و استرالیا بوده است. کلیدواژه‌های اصلی شامل کووید-۱۹، کیفیت زندگی و شیوع است. موضوعات کلیدی پژوهشی شامل سلامت روان، زنان، چاقی و دیابت بوده و در دوره ۲۰۲۴-۲۰۲۳ به سمت مراقبت‌های بهداشتی اولیه و گروه‌های آسیب‌پذیر گسترش یافته‌است.<br> <strong>نتیجه‌گیری: </strong>یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که مراکز تحقیقاتی مرتبط با عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت در ایران، روند روبه‌رشدی در تولیدات علمی و گسترش حوزه‌های پژوهشی خود داشته است. این پیشرفت نه‌تنها در افزایش تعداد انتشارات علمی بلکه در تغییر رویکردهای پژوهشی از تمرکز بر بیماری‌های خاص به مسایل کلان‌تری مانند سیاست‌گذاری سلامت، سلامت روان و نابرابری‌های اجتماعی در سلامت مشهود است. یافته‌های این مطالعه می‌تواند راهنمای ارزشمندی برای سیاست‌گذاران و پژوهشگران در تعیین اولویت‌های تحقیقاتی در حوزه‌ی عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت باشد.</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:18px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><strong>Background and Aim:</strong> The Social Determinants of Health Research Centers in Iran utilize existing capacities to conduct research aimed at identifying and implementing effective methods to reduce social health inequalities. Therefore, this study analyzes the scientific publications of these centers using Bibliomerix tools.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> This descriptive study employs a bibliometric aimed to analyze approach. The study population consisted of all scientific documents produced by the Social Determinants of Health Research Centers in Iran, ind in the Scopus database up to the end of 2023. Data analysis was conducted using the Bibliometrix package in the R programming language.<br> <strong>Results:</strong> The results revealed that Iranian Social Determinants of Health Research Centers have produced 8,358 scientific publications. The publication trend began in 2010, peaking in 2022. Original research articles (7,197 documents) constituted the majority of publications. The journals Health Education and Health Promotion, Medical Journal of the Islamic Republic of Iran, and Koomesh published the highest number of articles. Tehran University of Medical Sciences (1505 documents), Shahid Beheshti University of Medical Sciences (1080 documents), and Tabriz University of Medical Sciences (955 documents) were the leading institutions. Inter-institutional collaborations highlighted the pivotal role of Tehran University. International collaborations were primarily with United States, United Kingdom, and Australia. Key keywords included COVID-19, quality of life, and prevalence. Research themes focused on mental health, women, obesity, and diabetes, expanding in 2023&ndash;2024 toward primary healthcare and vulnerable populations.<br> <strong>Conclusion:</strong> The findings of this study indicate that research centers focusing on social determinants of health in Iran have experienced a growing trend in scientific production and the expansion of their research domains. This progress is evident not only in the increasing number of scientific publications but also in the shift of research approaches from focusing on specific diseases to broader issues such as health policy, mental health, and social health inequalities. These findings may serve of this study can serve as a valuable guide for policymakers and researchers in setting research priorities in the field of social determinants of health.</span></span></div> انتشارات علمی, علم‌سنجی, مراکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت, ایران Scientific Publications, Scienometrics, Social Determinants of Health, Iran 53 69 http://payavard.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-113-7&slc_lang=fa&sid=1 Meisam Dastani میثم داستانی No Ph.D. in Knowledg and Informatiom Science, Social Determinants of Health Research Center, Gonabad University of Medical Sciences, Gonabad, Iran دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی گناباد، گناباد، ایران Narjes Bahri نرجس بحری No Associate Professor, Department of Midwifery, Social Determinants of Health Research Center, School of Medicine, Gonabad University of Medical Sciences, Gonabad, Iran دانشیار گروه مامایی، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گناباد، گناباد، ایران Mehdi Moshki مهدی مشکی profmah@gmu.ac.ir Yes Professor, Department of Health Education and Health Promotion, Social Determinants of Health Research Center, School of Health, Gonabad University of Medical Sciences, Gonabad, Iran استاد گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی گناباد، گناباد، ایران