پیاورد سلامت

تاثیر هشت هفته تمرین هوازی بر سطح فریتین سرمی، شاخص های گلایسمیک و لیپیدی زنان مبتلا به دیابت نوع دو

ناهید بیژه

زمینه و هدف: مطالعات اخیر نشان می دهد که افزایش ذخایر آهن بدن با افزایش شیوع عدم تحمل گلوکز و دیابت نوع ۲ همراه است. فریتین مهمترین پروتئین ذخیره کننده ی آهن در بدن است که برای ارزیابی اختلالات متابولیسم آهن مورد استفاده قرار می گیرد. هدف از این مطالعه، بررسی تاثیر هشت هفته تمرین هوازی بر سطح فریتین سرمی، شاخص های گلیسمی و لیپیدی در زنان مبتلا به دیابت نوع ۲ بود.
روش بررسی: تعداد ۲۰ نفر از زنان دیابتی با دامنه سنی ۵۵-۴۵ سال به طور داوطلبانه انتخاب و به دو گروه تجربی(۱۰ نفر) و کنترل(۱۰ نفر) تقسیم شدند. گروه تجربی در برنامه ی هشت هفته ای تمرین هوازی، با تواتر سه جلسه در هفته، هر جلسه به مدت ۶۰ دقیقه و با شدت ۶۵-۵۵ درصد ضربان قلب ذخیره شرکت کردند. گروه کنترل در مدت مداخله در هیچ فعالیت ورزشی شرکت نکردند. فریتین سرمی، شاخص های گلیسمی و لیپیدی قبل و بعد از هشت هفته، بررسی و سپس داده ها با نرم افزار SPSS تحلیل شدند.
یافته ها: در گروه تجربی فریتین(۰/۰۱۲=P)، انسولین(۰/۰۰۴=P)، گلوکز ناشتا(۰/۰۴۱=P)، شاخص مقاومت به انسولین(۰/۰۱۲=P)، کلسترول کل(۰/۰۴۱=P) و تری گلیسرید(۰/۰۰۵=P) به طور معناداری کاهش یافتند؛ از طرفی لیپوپروتئین پُرچگال به طور معناداری افزایش یافت(۰/۰۱۲=P). همچنین نتایج نشان داد که تغییرات فریتین(۰/۰۰۲=P)، انسولین ناشتا(۰/۰۱۴=P)، شاخص مقاومت به انسولین(۰/۰۰۱=P) و تری گلیسرید(۰/۰۱۰=P) بین دو گروه تجربی و کنترل از نظر آماری معنادار بود.
نتیجه گیری: زنان مبتلا به دیابت نوع ۲ می توانند از برنامه ی تمرینات هوازی با شدت متوسط برای بهبود پروفایل لیپیدی و وضعیت گلایسمی و همچنین اختلالات متابولیسم آهن سود ببرند.

بررسی ارتباط سواد سلامت و سواد رایانه‌ای در بین دانشجویان علوم پزشکی تربت حیدریه

مصطفی شیخ الطایفه

زمینه و هدف: دانشجویان علوم پزشکی به عنوان بزرگ ترین گروه ارایه دهنده ی خدمات سلامت باید بتوانند با تلفیق مهارت های فنی و دانش حرفه ای خود مشکلات بیماران را تشخیص دهند و با به کارگیری آن گامی بزرگ در جهت کاهش خطا و افزایش کیفیت مراقبت بردارند. به همین دلیل مطالعه ای با هدف بررسی ارتباط سواد سلامت و سواد رایانه ای در بین دانشجویان علوم پزشکی تربت حیدریه در سال ۱۳۹۷ انجام شده است.
روش بررسی: این مطالعه ی مقطعی با رویکردی توصیفی-تحلیلی در نیمه اول سال ۱۳۹۷ روی ۲۰۱ نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه که با روش نمونه گیری چندمرحله ای انتخاب شده بودند، انجام گرفت. داده ها با استفاده از پرسش نامه ی سواد سلامت بزرگسالان ایرانی و پرسش نامه ی سواد رایانه ای جمع آوری شد. سپس داده ها با کمک نرم افزار SPSS و با به کارگیری آمار توصیفی و آزمون کای دو تجزیه و تحلیل شدند.
یافته ها: در این مطالعه ۱۷۵ نفر از شرکت کنندگان(۸۷/۱%) خانم و بقیه آقا بودند. میانگین و انحراف معیار سن ۱/۳۰±۲۱/۵۲ و معدل ۰/۹۹±۱۷/۱۱ می باشد. نتایج حاصل از رگرسیون خطی چندمتغیره نشان می دهد که ابعاد متغیر سواد رایانه ای می تواند تا ۶۳ درصد تغییرات نمره سواد سلامت دانشجویان را پیش بینی نماید. نتایج نشان داد که ابعاد مهارت پایه، فراوانی استفاده از رایانه و خودارزیابی مهارت کار با ویندوز ارتباط معناداری با سواد سلامت دانشجویان دارند(۰/۰۵>P).
نتیجه گیری: با توجه به نتایج مطالعه، پیشنهاد می شود که تمهیدات لازم جهت افزایش سواد رایانه ای دانشجویان با برگزاری کارگاه ها و بروزرسانی محتوای درسی در دانشگاه ها صورت گیرد، تا گامی در جهت افزایش سواد رایانه ای و به تبع آن افزایش سواد سلامت دانشجویان برداشته شود.

ارایه مدل استقرار خدمات هوشمند در بخش سلامت ایران: یک مطالعه ی کیفی

احمد ودادی

زمینه و هدف: با عنایت به اهمیت و جایگاه بخش سلامت در جامعه و با توجه به این¬که این روزها در دوران انقلاب صنعتی چهارم، از یک سو با اشاعه ی فناوری های نوین(هوشمند) درحوزه های مختلف روبرو بوده و از سویی دیگر با ادغام مراقبت های بهداشتی-درمانی و فناوری به عنوان یک تحول بزرگ دراین مسیر مواجه هستیم، استفاده از فناوری های هوشمند می تواند بسیاری از محدودیت های حوزه سلامت را برطرف سازد. هدف از انجام پژوهش حاضر، ارایه مدلی مناسب به منظور استقرار خدمات هوشمند در بخش سلامت کشور ایران می باشد.
روش بررسی: این پژوهش از نوع مطالعات کیفی و مبتنی بر رویکرد تحلیل مضمون در سال ۱۳۹۹ انجام شد، و برای استخراج داده ها، از بررسی ادبیات و پیشینه پژوهش و مصاحبه با خبرگان استفاده گردید، که در آن ۱۵ نفر از خبرگان براساس نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و نمونه گیری تا اشباع کامل ادامه پیدا کرد. داده ها با استفاده از مصاحبه ی عمیق نیمه ساختاریافته جمع آوری شد. پیاده سازی مصاحبه ها در نرم افزار MAXQDA انجام شده و سپس تجزیه و تحلیل شد و در نهایت مدل کیفی ارایه گردید.
یافته ها: بر اساس یافته های این پژوهش، ۲۰۲ کد باز استخراج شد و ۲۳ مضمون پایه(ساب تم) برای طراحی مدل استقرار خدمات هوشمند در بخش سلامت ایران شناسایی گردید که به هفت مضمون سازمان دهنده(تم اصلی) شامل «برنامه ریزی استقرار»، «مدیریت اجرا»، «سازمان کار»، «آمادگی ملی»، «فراهم سازی زمینه ها»، «تمهیدات سازمانی» و «مدیریت مقاومت» دسته بندی شد. سپس با توجه به مضامین فوق مدل مضمونی ارایه گردید که از برازش مناسبی برخوردار است(۰/۹۳۴ :IFI؛ ۰/۹۵۹ :NFI؛ ۰/۰۸۰ :RMSEA).
نتیجه گیری: ارایه مدل استقرار سلامت هوشمند و به کارگیری فناوری های فوق به ارتقای کیفیت ارایه خدمات درمانی، بهبود دسترسی به این خدمات، کاهش هزینه ها و در نتیجه ارتقای سلامت جامعه کمک چشمگیری می نماید.

نقش اگزوزوم ها در بدخیمی های خونی میلوئیدی ولنفوئیدی:مقاله مروری نظام مند

علی اکبر پورفتح اله

زمینه و هدف: بدخیمی های خونی به عنوان یکی از شایع ترین سرطان های جهان، سالانه موجب مرگ ومیر تعداد فراوانی از بیماران می شوند. عوامل ارثی و اکتسابی زیادی در ایجاد این بیماری دخیل می باشند. اگزوزوم ها مدل بسیارکوچکی از سلول ها هستند که توسط اکثر سلول های بدن در شرایط فیزیولوژیک و پاتولوژیک ترشح می شوند. از طرفی به دلیل ساختار بسیارکوچک و زیست پذیری که دارند، در درمان این بیماری نیز جایگاه ویژه ای پیدا کرده اند.
روش بررسی: این پژوهش یک مقاله ی مروری نظام مند است. به منظور انجام این مطالعه، پایگاه های الکترونیکی Pubmed ،Scopus و Web of Science بررسی گردید و تعداد ۱۱۰ مقاله ی مروری و اصیل در بازه ی سال های ۲۰۲۰-۲۰۰۰ میلادی مطالعه گردید. از کلمات کلیدی اگزوزوم، بدخیمی های خونی و ایمونوتراپی به عنوان کلمات کلیدی اصلی همراه با تعدادی از اصطلاحات مرتبط دیگر همچون ریزمحیط تومور، لوکمی میلوئیدی حاد، لوکمی لنفوئیدی حاد، لوکمی لنفوئیدی مزمن و مالتیپل میلوما (Exosome AND Cancer ،Leukemia AND Immunotherapy ،Exosome AND Leukemia ،AML AND Exosome) برای جستجو در این پایگاه ها استفاده گردید. در نهایت، تعداد ۵۱ مقاله ی مرتبط با اگزوزوم و بدخیمی های خونی میلوئیدی و لنفوئیدی مورد استفاده قرارگرفت.
یافته ها: در شرایط بیماری پروفایل ژنومی سلول های بدخیم و ریزمحیط تومور تغییر می کند. محتویات اگزوزوم های آزادشده توسط سلول های لوکمیک ازجمله پروتئین های آنتی آپاپتوتیک، میکروRNAهای مختلف، عوامل آنژیوژنیک، پروتئین های شوک حرارتی و انکوژن ها که در ایجاد یک فنوتایپ التهابی در سلول های هدف نقش دارند، به عنوان عوامل دخیل در پاتوژنز لوکمی شناخته می شوند. تنوعی از مواد درمانی ازقبیل دارو های ضدالتهاب، پروتئین های نوترکیب، siRNA ومهارکننده ی میکروRNA های مختلف نیز می توانند به شکل اگزوزوم از چندین روش مختلف بسته بندی و در درمان لوکمی مورد استفاده قرار گیرند.
نتیجه گیری: اگزوزوم های ترشح شده از سلول های بدخیم با تغییر ریزمحیط تومور نقش مهمی در رشد و تکثیر، آنژیوژنز، متاستاز، مقاومت به داروهای شیمی درمانی و نیز فرار سلول های سرطانی از سیستم ایمنی ایفا می کنند. نقش اگزوزوم ها در ایجاد و کمک به رشد و پیشرفت بدخیمی های خونی اثبات شده است. بنابراین استفاده از آن ها در درمان این اختلالات در شکل های مختلف، احتمالا بسیار کمک کننده و امیدبخش خواهد بود.

بررسی میزان آگاهی مدیران ارشد از موازین حقوقی، قوانین و مقررات مرتبط با حوزه‌ی نظام سلامت: مطالعه موردی در دانشگاه علوم پزشکی تهران

حسین درگاهی

زمینه و هدف: آگاهی کافی مدیران در زمینه ی قوانین و مقررات و موازین حقوقی مرتبط با نظام سلامت موجب عملکرد مطلوب آنها در سازمان ها می شود. لذا این پژوهش با هدف تعیین میزان آگاهی مدیران ارشد از موازین، قوانین و مقررات حقوقی مرتبط با نظام سلامت در دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شده است.
روش بررسی: مطالعه ی حاضر به صورت توصیفی-تحلیلی و از نوع مقطعی در سال 1396 انجام شد. نمونه ی پژوهش شامل مدیران ارشد دانشگاه بود که با روش سرشماری به تعداد 75 نفر انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسش نامه ی محقق ساخته بود که روایی صوری آن با استفاده از نظرات تعداد 7 نفر از متخصصان و صاحب نظران رشته های حقوق پزشکی، و مدیریت خدمات بهداشتی درمانی و پزشکی به تایید رسید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ برابر %89 و روش آزمون-بازآزمون برابر %79 به دست آمد. تحلیل داده ها با بهره برداری از روش های آمار توصیفی شامل فراوانی مطلق و نسبی و آمار استنباطی شامل آزمون های همبستگی پیرسون و کا اسکوئر با استفاده از نرم افزار SPSS انجام شد.
یافته ها: سطح آگاهی مدیران مورد مطالعه در اکثر حیطه های قانونی و موازین حقوقی مرتبط به نظام سلامت زیرمتوسط بود. بین سطح آگاهی از حیطه های تشکیلاتی، مالی و معاملاتی، و اداری و استخدامی مدیران با گذراندن دوره های آموزشی مرتبط ارتباط معکوس و معنی داری وجود داشت(0/01=P و 0/04=P).
نتیجه گیری: سطح آگاهی مدیران ارشد دانشگاه علوم پزشکی تهران در حیطه های سه گانه ی قوانین و مقررات و موازین حقوقی، مالی، تشکیلاتی و اداری در سطح متوسط و متوسط روبه پایین قرار دارد. انجام تمهیدات لازم همچون برگزاری دوره های آموزشی با روش های جدید مانند شبیه سازی، سناریونویسی، موردنگاری و تجربه نگاری و استفاده از فناوری های جدید مانند مدیریت دانش هیبریدی و یکپارچه سازی فناوری به منظور ارتقای آگاهی مدیران پیشنهاد می شود. هم چنین ایجاد نظام شایستگی راهبردی مدیران در سطوح مهارت های عمومی و اختصاصی همراه با آموزش های مستمر و نظارت بر پاسخ گویی و بازخوردهای ارایه شده در فرایندهای مدیریتی، انجام اصلاحات آتی را تضمین خواهد کرد.

مدل‌سازی و تحلیل ابعاد مدیریت زنجیره‌ی تامین چابک بیمارستانی با رویکرد تفسیری –ساختاری(مطالعه موردی: بیمارستان‌های دولتی شهر رشت)

علیرضا حاتم سیاهکل محله

زمینه و هدف: هدف کلی بخش درمان تدوین و مدیریت یک زنجیره تامین کارا و اثربخش می باشد. بی ثباتی ذاتی و غیرقابل پیش بینی بودن نیازها در حوزه ی درمان، مستلزم زنجیره ی تامین انعطاف پذیر است. چابکی نشان دهنده ی پاسخ گویی بیمارستان در هنگام مواجهه با تغییرات محیطی است و بیمارستان های چابک توانایی ارایه خدمات مناسب به بیماران را دارند. چابکی مدیریت زنجیره ی تأمین بیمارستانی نیازمند یافتن ابعاد اصلی و تأثیرگذار در این رابطه و برقراری ارتباط بین آنها و تحلیل این ابعاد نسبت به هم می باشد. هدف از اجرای این پژوهش مدل سازی تفسیری-ساختاری و تحلیل ابعاد مدیریت زنجیره ی تامین چابک بیمارستانی می باشد.
روش بررسی: طرح پژوهش از نوع آمیخته توصیفی-پیمایشی با رویکرد اکتشافی نسبت به آینده است. جامعه آماری این پژوهش، پزشکان، پرستاران و کارکنان شاغل در دانشگاه علوم پزشکی گیلان تشکیل هستند. برای تعیین ابعاد چابکی از تکنیک دلفی و برای تحلیل و مدل سازی از رویکرد مدل سازی تفسیری-ساختاری استفاده گردید.
یافته ها: مدل نهایی مدیریت زنجیره ی تامین چابک بیمارستانی با ۱۶ بُعد، دارای ۸ سطح بود که در بالاترین سطح کاهش هزینه و در پایین ترین سطح تعهد رهبری سازمان قرار گرفت. نتایج تحقیق بیانگر این است که تعهد رهبری زیربنای چابکی زنجیره ی تامین در بیمارستان می باشد. متغیر مدیریت دانش، دارای تاثیرگذاری و تاثیرپذیری پایین بوده و به عنوان متغیر اهرمی ثانویه شناخته شد. نتایج بیانگر این است ﻛﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ابعاد و عوامل اصلی مدیریت زنجیره ی تامین چابک ارﺗﺒﺎﻃﺎت پیچیده و متقابل دارند و این اهمیت توجه به ابعاد چابکی در بیمارستان را نشان می دهد.
نتیجه گیری: تحلیل و تفسیر کارکردی از لحاظ تأثیرگذاری و تأثیرپذیری ابعاد چابکی در محیط بیمارستانی نشان داد که ابعاد برنامه ریزی استراتژیک، توسعه منابع انسانی و آموزش مهارتهای کارکنان، مدیریت منابع انسانی و رضایت کارکنان، مدیریت فرایندها، ادغام فرایندها و تحول سازمانی، انعطاف پذیری، توسعه ارتباطات سازمانی و یکپارچکی مدیریت اطلاعات، مدیریت کیفیت خدمات و بهبود مستمر، پذیرش تکنولوژی نوین و ارایه ایده های جدید، سرعت در ارایه خدمات، رضایت و درک بیمار، پایش، پاسخ گویی تقاضا و حساسیت بازار، در ناحیه راهبردی قرار دارند و باعث ناپایداری مدل می گردند و با اثرگذاری بالا و اثرپذیری بالا نقش مهم در چابکی مدیریت زنجیره ی تامین بیمارستانی دارند.

بررسی اثر سمیّت سلولی و آپوپتوزی لیگوستیلید (Z-Ligustilide) بر سلول‌های سرطان پستان MCF-7 و سلول‌های طبیعی فیبروبلاست انسانی HDF1BOM با استفاده از آزمون‌های MTT و Annexin

سعید میرزائیان

زمینه و هدف: سرطان پستان به منزله ی یکی از شایع ترین انواع سرطان و دومین علت شایع مرگ ناشی از سرطان در زنان است. در مطالعه حاضر، اثر لیگوستیلید (ماده مؤثر کلوس) بر روی رده ی سلول های سرطان پستان MCF-7 در مقایسه با رده ی سلول های طبیعی فیبروبلاست انسانی HDF1BOM مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت.
روش بررسی: سلول های رده ی MCF-7 و HDF1BOM پس از کشت، با غلظت های مختلف لیگوستیلید (Z)-3-butylidene-4,5-dihydrophthalide (Z-Ligustilide) (0، 50، 100، 150 و 200 میلی گرم/ میلی لیتر) به مدت 48 و 72 ساعت تیمار شدند. سپس توانایی زیستی با استفاده از دستگاه الایزا ریدر با روش رنگ سنجی MTT و میزان وقوع آپوپتوز با استفاده از دستگاه فلوسیتومتری و کیت انکسین-پروپیدیوم یدید (Annexin-PI) در دو زمان بررسی گردید. تحلیل آماری با استفاده از نرم افزارهای SPSS و FlowJo و آزمون های ANOVA و Huynh-Feldt انجام شد.
یافته ها: نتایج آزمون MTT برای رده سلولی MCF-7 کاهش درصد توانایی زیستی در همه غلظت ها را نشان داد(در تیمار 48 ساعته؛ از 70/60% (mg/ml 50) به 6/80 % (mg/ml 200)، در تیمار 72 ساعته؛ از 61/95% (mg/ml 50) به 5/84% (mg/ml 200)). همچنین نتایج آزمون Annexin نشان داد که میزان القای آپوپتوز وابسته به زمان و غلظت نبوده و در بیشتر گروه ها افزایش یافته است. بیشترین درصد آپوپتوز در تیمار 48 ساعته؛ 98/3% (mg/ml 50) و در تیمار 72 ساعته؛ 97/4% (mg/ml 100) بود. نتایج آزمون MTT برای رده سلولی HDF1BOM کاهش درصد توانایی زیستی در هر دو زمان نسبت به گروه کنترل را نشان داد(در تیمار 48 ساعته؛ از 97/24% (mg/ml 50) به 5/97% (mg/ml 200 )، در تیمار 72 ساعته؛ از 90/93% (mg/ml 50) به 5/26% (mg/ml 200)). همچنین طبق نتایج آزمون Annexin سلول هایی که در مرحله ابتدایی آپوپتوز قرار دارند درصد بیشتری را نشان می دهد(در تیمار 48 ساعته؛ 4/21% (mg/ml 150)، در تیمار 72 ساعته؛ 1/67% (mg/ml 200)). لیگوستیلید سمیّت سلولی قابل توجهی را در سلول های HDF1BOM نشان نداد.
نتیجه‏ گیری: با توجه به اینکه لیگوستیلید از طریق القای آپوپتوز اثر مهاری بر رشد، تکثیر و تهاجم سلول های سرطانی دارد؛ به نظر می رسد آن می تواند برای کاهش تکثیر سلولی در سرطان پستان استفاده شود.

ارایه معماری پیشنهادی برای طراحی سیستم‌های اطلاعاتی یکپارچه در معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه‌های علوم پزشکی: مطالعه موردی دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز

عاطفه زارعی

زمینه و هدف: هدف اصلی تحقیق، پیشنهاد معماری متناسب برای طراحی سیستم های اطلاعاتی یکپارچه و انعطاف پذیر در معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز است.
روش بررسی: این پژوهش از نوع کاربردی که در آن از روش تلفیقی برنامه ریزی سیستم کسب و کار (Business System Planning) و الگوی James Martin برای طراحی سیستم های اطلاعاتی استفاده شده است. جامعه پژوهش شامل ۲۷ نفر از مدیران و کارشناسان معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی اهواز بود که از روش سرشماری استفاده شد و ابزار جمع آوری داده ها مصاحبه ی ساختارمند و همچنین مشاهده و تحلیل اسناد بود. جهت تحلیل اطلاعات از ماتریس تقابلی استفاده گردید.
یافته ها: در مجموع، ۵۳ فرایند و ۶۰ کلاس داده شناسایی گردید. با بهره گیری از یک الگوی معماری چندلایه(ارایه، فرایند، داده و زیرساخت) نتایج در قالب معماری پیشنهادی ارایه گردید. در معماری پیشنهادی ۱۲ زیرسیستم و ارتباطات بین آن ها شناسایی شد که دربرگیرنده ی زیرسیستم کتابخانه، فعالیت های پژوهشی، فرصت مطالعاتی، همایش، پژوهانه، انتشارات، نوآوری و فناوری، اطلاعات آزمایشگاهی، پایان نامه ها، برنامه وبودجه و زیرسیستم اجتماعی و شبکه های مدیریت دانش بود. همچنین نتایج نشان داد که میزان پوشش فرایندها، کلاس داده ها و اهداف توسط سیستم های اطلاعاتی موجود به ترتیب %۵۳، %۵۰ و %۵۵ می باشد که در حالت پیشنهادی یا مطلوب به پوشش کامل افزایش یافته است.
نتیجه گیری: در این پژوهش با شناسایی سیستم های اطلاعاتی موردنیاز، امکان برنامه ریزی دقیق و به کارگیری موفق این سیستم ها فراهم می شود. نتایج این پژوهش می تواند برای پیاده سازی معماری سیستم های اطلاعاتی سایر معاونت های تحقیقات و فناوری دانشگاه های علوم پزشکی در ایران استفاده گردد، که در صرفه جویی به لحاظ هزینه و زمان تأثیر بسزایی دارد.