پیاورد سلامت

وضعیت کتابخانه‌های عمومی وابسته به سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در ارایه اطلاعات سلامت به سالمندان استان تهران

فاطمه خزائی

زمینه و هدف: یکی از مهم ترین نیازهای سالمندان نیاز به اطلاعات است. کتابخانه های عمومی از جمله مراکزی هستند که می توانند نقش موثری در ارایه خدمات اطلاعاتی به سالمندان داشته باشند. هدف پژوهش حاضر، بررسی وضعیت کتابخانه های عمومی وابسته به سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در ارایه اطلاعات سلامت به سالمندان استان تهران در سال ۱۳۹۹ بود.
روش بررسی: پژوهش حاضر به لحاظ ماهیت، توصیفی-تحلیلی و با نتایج کاربردی بود. در این پژوهش به دلیل جامعیت کار، نمونه گیری به کار برده نشد و به عبارتی نمونه پژوهش برابر با جامعه پژوهش بود. جامعه پژوهش کلیه سرپرستان کتابخانه های عمومی استان تهران وابسته به سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران بود(۸۷ نفر). روایی این پرسش نامه بر اساس نظر هفت نفر از متخصصان حوزه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی تایید گردید؛ و پایایی آن نیز از طریق آلفای کرونباخ ۰/۹ محاسبه شد. ابزار پژوهش، پرسش نامه ی محقق ساخته بود. داده ها به وسیله نرم افزار SPSS و با استفاده از آمار توصیفی و آزمون t تک نمونه تحلیل شدند.
یافته ها: وضعیت منابع، ابزار و فناوری و همچنین خدمات کتابخانه های عمومی وابسته به سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در ارایه اطلاعات سلامت به سالمندان، نامطلوب و پایین تر از حد متوسط گزارش شد(۰/۰۵ نتیجه گیری: با توجه به نتایج به دست آمده، وضعیت کتابخانه های عمومی وابسته به سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در ارایه اطلاعات سلامت به سالمندان استان تهران نامطلوب بود. با توجه به تغییرات جمعیتی در سال های آینده، لازم است کتابخانه های عمومی کشور خود را برای ارایه خدمات مناسب به سالمندان طی سال های پیش رو آماده کنند.

تحلیل کتاب‌سنجی و آلتمتریکس مقالات پراستناد حوزه‌ی بیماری‌های عفونی

نجیبه شناور

زمینه و هدف: بیماری های عفونی از جمله بیماری های دخیل در سلامت عمومی جامعه هستند و درصد بالایی از علل مرگ در سطح جهان به این بیماری ها نسبت داده شده است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی وضعیت مقالات پراستناد حوزه ی بیماری های عفونی بر اساس شاخص های کتاب سنجی و آلتمتریکس می باشد.
روش بررسی: پژوهش حاضر، توصیفی-تحلیلی از نوع کاربردی بوده که با استفاده از روش های کتاب سنجی و آلتمتریکس انجام شده است. جامعه پژوهش شامل ۶۸۷ عنوان مقاله ی پراستناد نمایه شده در پایگاه Web of Science (WOS) بین سال های ۲۰۲۰-۲۰۱۰ است. برای گردآوری داده ها از پایگاه Web of Science و ابزار Bookmarklet و برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزارهای VOSviewer ,Excel ,SPSS استفاده شده است.
یافته ها: روند تولید مقالات پراستناد روندی صعودی داشته است. بالاترین میزان انتشار مقالات در سال ۲۰۲۰ و کمترین میزان در سال ۲۰۱۰ بوده است. امریکا با ۴۹ درصد بیشترین تعداد مقاله را منتشر کرده و lisa Maragakis ,Debroah Yokoe جزو پرکارترین نویسندگان بودند. مجله Lancet Infectious Diseases و مؤسسه (CDC: Centers for Disease Control and Prevention) بیشترین سهم را در انتشار مقالات پراستناد بیماری های عفونی داشته اند. واژگان: کووید ۱۹، اپیدمیولوژی، بیماری، مرگ و میر و عفونت پرکاربردترین واژه ها در حوزه ی بیماری های عفونی بودند. Mendeley و Twitter نیز از مهم ترین رسانه های اجتماعی بودند که مقالات پراستناد در آنها ذکر شده اند.
نتیجه گیری: نتایج نشان داد که بین شاخص های آلتمتریکس و میزان استنادات رابطه ی معنی داری وجود دارد. همچنین با شناسایی ویژگی های مقالات پراستناد حوزه بیماری های عفونی تلاش شده است، دید روشنی نسبت به نویسندگان، کشورها، مؤسسات و مجلات برتر ارایه گردد و بالطبع پژوهشگران می توانند از موضوعات داغ و نوظهور شناسایی شده در این پژوهش، در تحقیقات آتی بهره ببرند.

ارزیابی اجرای برنامه«مدارس مروج سلامت» در ناحیه یک آموزش و پرورش شهر اهواز: یک مطالعه‌ی کیفی

منصور ظهیری

زمینه و هدف: رشد روز افزون توجه به سلامتی دانش آموزان، سازمان بهداشت جهانی را بر آن داشت تا در چند دهه اخیر به توسعه ی طرح های سلامت مدرسه محور اقدام نماید. مهم ترین طرحی که با استقبال جهانی روبرو شده و در ایران هم نزدیک به یک دهه است که با همکاری وزارتخانه های بهداشت و آموزش و پرورش در حال اجراست، برنامه ی«مدرسه مروج سلامت» می باشد. این پژوهش با هدف ارزیابی اجرای برنامه ی مذکور در ناحیه یک آموزش و پرورش شهر اهواز انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه از نوع پژوهش کیفی بود. اطلاعات با روش مصاحبه ی نیمه ساختارمند جمع آوری شد. جامعه ی پژوهش را کارشناسان بهداشت مدارس معاونت بهداشت و مرکز بهداشت غرب و ناحیه یک آموزش و پرورش اهواز، مدیران و کارشناسان بهداشت مقیم در مدارس مروج سلامت تشکیل دادند(۲۲ نفر). نمونه گیری به صورت هدفمند و مصاحبه ها تا زمان عدم دستیابی به داده ی جدید ادامه یافت. تحلیل داده ها با روش تحلیل محتوا انجام شد.
یافته ها: اغلب اجزای برنامه ی«مدارس مروج سلامت» در سطح آموزش و پرورش ناحیه یک اهواز به شکل مطلوب اجرا نشده است. موانع عمده ی این برنامه در قالب ۵ موضوع اصلی و۴۷ موضوع فرعی طبقه بندی شد. موضوعات اصلی شامل ضعف در تولیت، سیاست گذاری و قوانین؛ ضعف انگیزشی، نگرشی و آگاهی مدیران و کارشناسان؛ ضعف در منابع و زیرساخت ها؛ ضعف در اجرای برنامه؛ و نظام ارزشیابی نامناسب بود. بر اساس یافته ها، از مهم ترین دلایل اجرای ناموفق این طرح: نبود شفافیت وظایف بین معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی و سازمان آموزش و پرورش، نارضایتی شغلی کارشناسان بهداشت در مدارس، اولویت نداشتن اجرای برنامه از سوی آموزش و پرورش، تخصیص ناکافی بودجه مصوب، نبود همکاری بین بخشی در سطح سازمان های متولی و سهل انگاری در ارزیابی برنامه می باشند.
نتیجه گیری: عمده ترین چالش در برنامه ی«مدارس مروج سلامت»، وجود موانع اجرایی است که استقرار این برنامه را نسبتاً غیراثربخش نموده است. تعامل جدی و متعهدانه متولیان دو وزارت ذیربط و حوزه های استانی و شهرستانی متناظر آنها، می تواند زمینه ی اجرا و استقرار این برنامه ی ارزشمند را فراهم آورد. بازنگری در ساختار و تشکیلات اجرایی این برنامه نیز ضروری است.

مدل‌سازی و تحلیل ابعاد گردشگری با رویکرد کارآفرینی در بحران‌های پاندمیک(کووید 19): روش پژوهش ترکیبی

مسلم سلیمان پور

زمینه و هدف: با گسترش جهانی کووید 19، صنعت گردشگری با یکی از بزرگ ترین بحران های عملیاتی، تجاری و مالی خود روبرو شده است و اغلب تعاملات مبدأ-مقصد به حالت معلق درآمده و موجب تغییر دیدگاه جامعه میزبان و تغییر تعاملات آنان با گردشگران شده است. هدف پژوهش حاضر ارایه مدلی برای توسعه گردشگری در زمان بحران کووید 19 و بعد از آن می باشد.
روش بررسی: این مطالعه با بهره گیری از رویکرد تحقیق ترکیبی(کیفی-کمّی)، انجام شد. ابتدا در روش کیفی با رویکرد داده بنیاد و مصاحبه با خبرگان دانشگاهی و مدیران و فعالان صنعت گردشگری در استان های آذربایجان شرقی و غربی و استفاده از نمونه گیری هدفمند و نظری 18 نفر تا حد رسیدن به اشباع اطلاعاتی انتخاب شدند. داده ها با مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته جمع آوری گردید. کدگذاری داده های مستخرج از مصاحبه ها با روشهای کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد. جهت برازش و آزمون مدل به دست آمده در گام دوم(بخش کمّی)، از روش مدل یابی معادلات ساختاری و تحلیل عاملی تأییدی بهره برده شد.
یافته ها: مدل نهایی از مجموع 66 مفهوم استخراج شده از مصاحبه ها، در قالب 14 طبقه و مقوله زمینه ای، شرایط علّی، شرایط مداخله گر، راهبردها و در نهایت، پیامدها و نتایج حاصل از کارآفرینی گردشگری در بحران های پاندمیک تشکیل شده است و همه این موارد در این مدل سازی اثرگذارند. بر اساس نتایج پایایی ترکیبی، واریانس استخراج شده، ضریب تعیین مدل و شاخص نیکویی برازش به این نتیجه دست یافتیم که مدل ترسیم شده در حیطه تحلیل مسیر از مفروضات تجربی-نظری مناسبی برخوردار بوده و دارای برازش خیلی مناسبی هست. بر اساس ضرایب مسیرهای حاصل می توان نتیجه گرفت که شرایط مداخله گر بیشترین و شرایط علّی کمترین تأثیر بر الگوی راهبردی صنعت گردشگری در بحران های پاندمیک را داشته اند.
نتیجه گیری: نتایج نشان میدهد که در صورت اتخاذ راهبردهایی چون توسعه ی گردشگری مجازی، مدیریت بحران در صنعت گردشگری، توسعه ی گردشگری داخلی با تأکید بر رعایت پروتکل های بهداشتی و تمرکز بر توسعه زیرساخت های گردشگری، منجر به تحقق پیامدهایی چون حفظ و رونق کسب وکارهای گردشگری، تقویت صنعت گردشگری و خلق بازار جدید گردشگری برای دوران پسا کرونا می گردد.

مارکر و سایتوکاین های سلول T سمی در ویروس پاپیلومای انسانی نوع 16

سکینه عباسی

زمینه و هدف: سرطان دهانه ی رحم چهارمین علت اصلی مرگ و میر در میان زنان بوده و سالانه حدود نیم میلیون مورد جدید در کشور های توسعه یافته شناسایی می شود. بر اساس بررسی های انکلوژیک، HPV به دو دسته ی پر خطر (high risk) و کم خطر (low risk) طبقه بندی شده و بیشتر موارد ابتلا مرتبط به نوع پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی هستند. پاپیلومای نوع 16 و نوع 18 از انواع پرخطر در این سرطان به شمار می روند. پاپیلوما ویروس انسانی، گروه کوچکی از ویروس های بدون پوشش با DNA دو رشته ای هستند که جزو خانواده پاپیلوما ویریده (papilloma viridae) می باشند.
روش بررسی: در این مطالعه ی مروری بیش از 200 مقاله ی مرتبط با ویروس پاپیلومای انسانی و عملکرد سیستم ایمنی در برابر این ویروس از پایگاه های Google Scholar، Scopus و Pubmed از سال 2015 تا 2020 بررسی گردید که در نهایت از میان آن ها 34 مقاله در رابطه با مارکرها و سایتوکاین ها درسرطان دهانه رحم، انتخاب شدند.
یافته ها: یکی از این روش های In-vitro در شناسایی مارکرها، استفاده از وکتور برای آلوده سازی سلول های دندریتیک جهت ارایه آنتی ژن، افزایش بیان مارکرها و بلوغ سلول T بکر (Native T cell) می باشد که منجر به شناسایی انواعی از مارکرها و سایتوکاین هایی مانند PD ،PDL ،CD ،MHC ،FASL ،IFN ،IL ،TLR در ارتباط با سرطان دهانه ی رحم شده است.
نتیجه گیری: پیشگیری از سرطان رحم می تواند بار اقتصادی و همچنین بار اجتماعی ناشی از ابتلا به این بیماری را در جامعه کاهش دهد. از سایتوکاین های مهم و اصلی بیان شده در هنگام مواجهه با HPV می توان به 6-IL و 8-IL اشاره کرد. چندین اپی توپ آگونیست با قدرت اتصالی بهبود یافته به آلل آنتی ژن لکوسیت انسانی (HLA-A2) A2 کلاس I برای تقویت پاسخ های لنفوسیت T سیتوتوکسیک و استفاده در ساخت واکسن های موثر علیه HPV توصیف شده است؛ زیرا از قبل مشخص شده بود که اپیتوپ های مختلف از 16 HPV مانند E6 و E7، قادر به برانگیختن پاسخ های لنفوسیت T سیتوتوکسیک (CTL) انسانی از طریق اتصال به HLA-A2 هستند.

طراحی و اعتبارسنجی ابزار سنجش سطح خودمراقبتی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو

شراره رستم نیاکان کلهری

زمینه و هدف: دیابت نوع دو نوعی اختلال متابولیک مزمن است که شیوع آن در سراسر جهان به طور مداوم در حال افزایش است؛ خودمراقبتی مهم ترین راهکار مدیریت بیماری دیابت است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی ابزار سنجش سطح خودمراقبتی بیماران دیابت نوع دو انجام شده است.
روش بررسی: این پژوهش یک مطالعه ی مقطعی بود که برای انجام این مطالعه، ابتدا بر اساس مرور متون و بررسی پرسش نامه های موجود آیتم های پیشنهادی تهیه و با حذف و ادغام موارد مشابه به یک پرسش نامه در ۴ حیطه ی مرتبط با رژیم غذایی، پایش قندخون، فعالیت بدنی، مصرف دارو با ۱۵ سوال طراحی گردید. ۳۰ بیمار مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به درمانگاه غدد پرسش نامه را تکمیل کردند. پایایی پرسش نامه با استفاده از آلفای کرونباخ انجام شد و روایی پرسش نامه به شیوه روایی محتوا (CVR) بررسی گردید. داده ها با نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها: نتایج مطالعه نشان داد که میانگین و انحراف معیار سن واحدهای مورد پژوهش ۱۲/۵۱±۵۲/۴ سال بود که ۵۰ درصد آنها زن و ۵۰ درصد دیگر مرد بودند. ۵۶ درصد آنها کمتر از ۵ سال به دیابت نوع دو مبتلا بودند. همچنین افرادی که دارای تحصیلات بالاتر هستند کنترل متابولیکی نسبتا بهتری در مدیریت دیابت داشتند و پاسخ بیماران به سوال ۶ دارای بیشترین میانگین بود که توجه بیماران به کنترل قند خون را نشان می دهد. برای تعیین پایایی پرسش نامه ضریب آلفای کرونباخ برای کل سوالات ۰/۷۷۳ بود، با حذف سوال ۹ به ۰/۷۹۶ افزایش یافت جهت تعیین روایی پرسش نامه با استفاده از دیدگاه صاحب نظران ضریب روایی برای تمام سوالات بالای ۰/۹۹ بود و فقط دو سوال روایی آنها ۰/۶۶ و ۰/۱۶ شد که از آزمون حذف شدند، ضریب همبستگی پیرسون برای هر سوال محاسبه گردید.
نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که پرسش نامه ی مورد بررسی از روایی و پایایی لازم برخوردار است. با این ابزار می توان توصیه های مناسب به بیماران مبتلا به دیابت نوع دو در زمینه لازم برای خودمراقبتی اعم از رژیم غذایی، مصرف دارو، فعالیت های فیزیکی و کنترل قند خون برای جلوگیری از پیشرفت بیماری و عوارض ناشی از آن ارایه کرد.

طراحی و روان‌سنجی ابزار بررسی کیفیت زندگی بیماران مبتلا به فشارخون بالا

افضل شمسی

زمینه و هدف: فشارخون قوی ترین عامل مستقل و قابل اصلاح برای نارسایی قلبی، بیماری ایسکمیک قلب، حوادث عروقی مغزی و بیماری مزمن کلیه در سراسر جهان است که بر کیفیت زندگی بیماران تاثیر می گذارد. جهت ارزیابی دقیق کیفیت زندگی بیماران لازم است پرسش نامه ای اختصاصی و متشکل از ابعاد مختلف طراحی شود تا بتوان نمای مناسبی از کیفیت زندگی این بیماران ارایه کرد. هدف از مطالعه حاضر«طراحی و روان سنجی ابزار کیفیت زندگی بیماران مبتلا به فشارخون» است.
روش بررسی: مطالعه حاضر یک پژوهش روش شناختی است که در دو بخش کیفی و کمی انجام شد. شرکت کنندگان این مطالعه، ۲۶۰ نفر بیمار مبتلا به پرفشاری خون مراجعه کننده به مراکز درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران بودند. گویه ها بر اساس بخش کیفی مطالعه و مروری بر متون طراحی شدند. ویژگی های اعتباریابی پرسش نامه با استفاده از روایی صوری، محتوا(به روش کیفی و کمی با استفاده از دو شاخص CVR و CVI) و سازه (با رویکرد تحلیل عامل اکتشافی) انجام شد. پایایی پرسش نامه با روش های همسانی درونی و ثبات، بررسی گردید.
یافته ها: در بخش کیفی، ۵۵گویه استخراج شد که پس از محاسبه شاخص امتیاز تاثیر آیتم با مقادیر بالاتر از ۱/۵، نسبت روایی محتوای بیشتر از ۰/۵۶ و شاخص روایی محتوای بالاتر ۰/۷۹، ۴۵ گویه انتخاب شدند. با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی، ۴۲ گویه و سه عامل: ۱) سیطره ی بیماری شامل دو زیر مقیاس جسمانی(۷ گویه) و روانی-اجتماعی(۲۰ گویه)، ۲) رویارویی با بیماری(۱۲ گویه) و ۳) تطابق با دارو درمانی(۳ گویه) مشخص شد که به طور مشترک ۵۳/۳۰ درصد از واریانس مشاهده شده را به خود اختصاص دادند. آلفای کرونباخ، پایایی درونی پرسش نامه را عالی و در حد ۹۱ درصد گزارش کرد.
نتیجه گیری: پرسش نامه ی طراحی شده از خصوصیات مناسب و موردتایید روان سنجی(روایی و پایایی) برای اندازه گیری کیفیت زندگی بیماران مبتلا به فشارخون بالا برخوردار است. ازین رو این ابزار برای اندازه گیری متغیرهای مدنظر در بیماران ایرانی مبتلا به فشارخون بالای برخوردار پیشنهاد می شود.

سیستم دوراپزشکی الزامی در جهان امروز

مژگان تنهاپور

زمینه و هدف: دوراپزشکی امکان ارایه خدمات پزشکی را از راه دور فراهم می آورد. پیاده سازی این فناوری اغلب با مشکلاتی روبه روست. هدف این مطالعه بررسی حوزه های پرکاربرد خدمات دوراپزشکی در کشور ایران و سایر کشورهای توسعه یافته و همچنین بررسی چالش های قانونی، مالی و حریم خصوصی دوراپزشکی در این کشورها و به طور ویژه در عصر اپیدمی کووید-۱۹ است.
روش بررسی: مطالعه ی حاضر یک مطالعه ی مروری است. مطالعات و منابع الکترونیکی از پایگاه داده های علمی PubMed، Scopus، SID، Magiran، وب سایت وزارت بهداشت جمهوری اسلامی ایران و وب سایت های مرتبط بازیابی شدند. در نهایت منابع مرتبط با توجه به هدف مطالعه توسط محققان انتخاب و خلاصه ای از نتایج آنها در این مطالعه ارایه شد.
یافته ها: از پرکاربردترین خدمات دوراپزشکی می توان به حوزه های بالینی رادیولوژی، روانپزشکی و قلب و عروق برای تعامل با بیماران و حوزه های اورژانس، پاتولوژی و رادیولوژی برای برقراری ارتباط مختصصان باهم اشاره کرد. در کشور ایران مشاوره از راه دور پرکاربردترین حوزه ی دوراپزشکی است. در برنامه ی توسعه ی کشور قوانینی محدود در حمایت از ارایه خدمات مراقبت بهداشتی الکترونیک و دوراپزشکی وجود دارد مانند ماده ۷۴ از بخش ۱۴ برنامه توسعه. همچنین از نظر حفظ حریم خصوصی بیماران قوانین قابل استناد محدودی وجود دارند. در هر یک از کشورهای اروپایی اگرچه مجموعه راهنماهایی درمورد وب سایت های سلامت، سلامت همراه، تبادل اطلاعات بین مرزی و غیره وجود دارد اما قوانین یکپارچه ای جهت ارایه خدمات دوراپزشکی وجود ندارد. HIPAA در آمریکا و GDPR در اروپا از جمله قوانین حریم خصوصی در کشورهای توسعه یافته هستند. در قاره آمریکا محدودیت هایی برای بازپرداخت خدمات دوراپزشکی مانند استفاده از مدل پرداخت به ازای خدمت درنظر گرفته شده است؛ اما هزینه ها معمولاً کمتر از هزینه های درمان حضوری بیمار هستند.
نتیجه گیری: استفاده از خدمات دوراپزشکی در عصر حاضر باتوجه به شیوع اپیدمی هایی مانند کووید-۱۹ به یک الزام تبدیل شده است. به منظور توسعه ی خدمات دوراپزشکی در کشور ایران براساس تجربه کشورهای توسعه یافته لازم است ابعاد قانونی، مالی و حریم خصوصی از جمله ایجاد قوانینی صریح درمورد تعیین حقوق بیماران و فراهم کنندگان مراقبت، راهنماهایی مدون جهت ارایه این خدمات در حوزه های مختلف بالینی مانند قالب های ساختارمند برای مشاوره از راه دور و قوانین صریح در حوزه ی حریم خصوصی مورد ملاحظه قرار گیرند.