پیاورد سلامت

بررسی شیوع خوددرمانی با آنتی‌بیوتیک و عوامل مرتبط با آن در مراجعه‌کنندگان به مراکز بهداشتی درمانی شهر کرمان

محسن مومنی

زمینه و هدف: امروزه به علت مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک، مقاومت آنتی بیوتیکی به یک مشکل سلامتی در سراسر جهان تبدیل شده است. این مطالعه با هدف بررسی شیوع خود درمانی با آنتی بیوتیک و عوامل مرتبط بر آن در مراجعان به مراکز بهداشتی درمانی شهر کرمان در سال 1399 طراحی و اجرا گردید.
روش بررسی: این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی بوده که از اردیبهشت تا شهریور سال 1399 به صورت مقطعی بر روی 331 نفر از مراجعه کنندگان به مراکز بهداشتی درمانی شهر کرمان به روش نمونه گیری در دسترس انجام شد. در این تحقیق جهت جمع آوری اطلاعات از یک پرسش نامه ی معتبر استفاده شد. داده ها با استفاده از آزمون های آماری تی مستقل و مجذور کای با کمک نرم افزار آماری SPSS تحلیل شده است.
یافته ها: میانگین سنی مراجعه کنندگان در این مطالعه 10/76±38/6 سال بود. 135 نفر(40/4%) مرد و 194 نفر(60/6%) زن بودند. بیش از دو سوم افراد، تحصیلات بالاتر از فوق دیپلم داشتند. شیوع خود درمانی با آنتی بیوتیک در مراجعه کنندگان 32/9% بوده است. بیشترین علت مصرف خودسرانه ی آنتی بیوتیک، عدم تمایل به پرداخت هزینه(34/4%)، بیشترین نوع آنتی بیوتیک مصرفی آموکسی سیلین(25%) و آزیترومایسین(24%) و شایع ترین شکل دارویی مورد استفاده قرص(55/5%) گزارش شد. عفونت های تنفسی نیز شایع ترین علت مصرف خودسرانه ی آنتی بیوتیک را به خود اختصاص دادند(42/2%). داروخانه ها بیش ترین منبع اطلاعاتی در مورد نحوه ی مصرف آنتی بیوتیک بودند(53/9%). همچنین خود درمانی با آنتی بیوتیک در افراد متاهل(0/015=P)، افراد با شغل آزاد(0/031=P) و افراد فاقد بیمه درمان (0/001>P) به طور معنی داری از سایر افراد مورد مطالعه بیشتر بود.
نتیجه گیری: نتایج مطالعه ی حاضر نشان داد که خوددرمانی با آنتی بیوتیک در شهر کرمان از شیوع بالایی برخوردار است و سیاست گذاران باید مداخلاتی در جهت افزایش آگاهی افراد از خطرات و عوارض جانبی مصرف خودسرانه ی آنتی بیوتیک و همچنین مقاومت دارویی ایجاد شده به دنبال آن جهت کاهش مصرف خودسرانه این داروها طراحی و اجرا نمایند.

دلایل عدم‌اجرای اثربخش سیاست‌ها و قوانین تدوین‌شده‌ی بخش سلامت ایران

علیرضا حیدری

زمینه و هدف: بسیاری از سیاست های سلامت بعد از تصویب، اجرایی نشده و یا ناقص اجرا می شوند. این مسأله محبوبیت و پاسخ گویی مدیران عالی نظام سلامت را به شکل قابل توجهی کاهش می دهد و منجر به اختلال خدمت رسانی در جامعه ی هدف می گردد. بنابراین، این مطالعه با هدف تبیین دلایل عدم اجرا یا اجرای ناقص سیاست های سلامت انجام شد.
روش بررسی: یک مطالعه کیفی در سال ۱۴۰۰ انجام شد. مشارکت کنندگان در مطالعه، ۲۰ نفر از استادان، متخصصان و خبرگان علمی و اجرایی بودند. داده ها با استفاده از راهنمای مصاحبه و به روش مصاحبه ی عمیق فردی جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای قراردادی Lundman و Graneheim تحلیل گردید.
یافته ها: چالش های موجود شامل چالش های مربوط به تدوین سیاست ها(نبود نظام تصمیم گیری آگاه از شواهد، عدم توجه به جزییات اجرای قوانین، تغییر شکل متن اولیه سیاست، وجود تضاد در منافع در تدوین برخی قوانین، نامشخص بودن مجری سیاست، فقدان تلفیق مناسبی بین بخش سیاسی و فنی سیاست ها، عدم به کارگیری مشارکت ذینفعان اصلی، نبود درک یکسان از مفهوم سیاست ها بین سیاست گذاران و مجریان و عدم پیش بینی بودجه)، چالش های مربوط به پیاده سازی سیاست ها(عدم شفافیت نقش سازمان های مجری، فقدان پیوست اجرایی، وجود تضاد منافع در جریان اجرا، نبود نظام مدیریت پروژه، تغییر سیاست ها با تغییر مجریان، عدم اعتقاد مجریان، نبود ضمانت اجرایی و فقدان برنامه عملیاتی) و چالش های مربوط به ارزیابی سیاست ها(نظارت ناکافی و فقدان داشبورد اطلاعاتی و نظارتی دقیق) بودند.
نتیجه گیری: به کارگیری راهکارهای موثر جهت رفع چالش های استخراج شده در مراحل تدوین، پیاده سازی و ارزیابی سیاست های سلامت می تواند منجر به دستیابی به اهداف سیاست های تدوین شده و ارتقای سلامت جامعه گردد.

مقایسه‌ی کتورولاک، پاراستامول و پتیدین برای کنترل درد بعد از عمل سرپایی سنگ‌شکنی از طریق مجرا

مجید رضوی

زمینه و هدف: درمان درد حاد بعد از عمل یکی از مهم ترین اقدامات برای بهبود ریکاوری است که از روش های مختلف بی حسی موضعی و رژیونال، و همچنین داروهای وریدی متعدد استفاده شده است. در این مطالعه اثر بی دردی کتورولاک، پاراستامول و پتیدین در کنترل درد بعد از عمل سرپایی سنگ شکنی از طریق مجرا ارزیابی گردیده است.
روش بررسی: این کارآزمایی بالینی روی ۹۶ بیمار کاندید جراحی سرپایی سنگ شکنی از طریق مجرا در بیمارستان امام رضا(ع) مشهد انجام شد. در این مطالعه ی تصادفی و دو سو کور در انتهای عمل در گروه اول کتورولاک وریدی ۳۰ میلی گرم، درگروه دوم پاراستامول یک گرم در نیم ساعت و در گروه سوم پتیدین ۵۰ میلی گرم تزریق گردید. میزان درد هر ۱۰ دقیقه تا نیم ساعت و سپس هر نیم ساعت تا ۴ ساعت بر اساس (NRS) numeric rating scale ارزیابی گردیدند. در انتها داده ‎ها توسط نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند. ارتباط بین متغیرهای کمی با تست آنالیز واریانس و رابطه بین متغیرهای کیفی توسط تست کای اسکوئر ارزیابی شدند و مقدار P کمتر از ۰/۰۵ معنی دار در نظر گرفته شد.
یافته ها: در اطلاعات دموگرافیک تفاوت معناداری بین سه گروه دیده نشد. شدت درد در ۱۰ دقیقه اول بعد از عمل بین گروه ها یکسان بود(۰/۳۷۲=P)، ولی شدت درد در دقایق ۲۰، ۳۰ و ۶۰ بعد از عمل در سه گروه تفاوت معناداری داشت(میزان P به ترتیب ۰/۰۰۵ و ۰/۰۰۶ و ۰/۰۰۱) که در گروه پتیدین کمتر بود. در ساعات دیگر بعد از عمل تفاوت معنی داری در کنترل درد بین سه گروه مشاهده نگردید. نیاز به مسکن اضافی در ساعت اول بعد از عمل در گروه پاراستامول از دو گروه دیگر بیشتر بود(۰/۰۲۵=P). تغییرات همودینامیک و عوارض جراحی مثل تهوع و استفراغ در دو گروه یکسان بود.
نتیجه گیری: مطالعه ی حاضر نشان داد که پتیدین نسبت به کتورولاک و پاراستامول در ساعت اول بعد از عمل جراحی، بیشتر باعث کاهش درد می شود ولی بعد از ۶۰ دقیقه بین این سه دارو تفاوت معناداری وجود ندارد.

برآورد هزینه‌ی تمام شده تربیت دانشجو در گروه علوم مدیریت و اقتصاد سلامت دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران با روش هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت (ABC)

محمود زمندی

زمینه و هدف: نقش اطلاعات صحیح در تصمیم گیری ها و اجرای برنامه ها، ضرورت طراحی یک سیستم هزینه یابی مناسب را برجسته تر کرده است. هدف پژوهش حاضر برآورد هزینه ی تمام شده ی تربیت دانشجو در گروه علوم مدیریت و اقتصاد سلامت دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران با استفاده از روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت می باشد.
روش بررسی: پژوهش حاضر یک مطالعه ی کاربردی-توصیفی از نوع مقطعی است. در این مطالعه، کلیه اطلاعات از طریق مصاحبه با هفت نفر از مسئولان و کارکنان مالی و اداری و همچنین با استفاده از اسناد قابل دسترس در دانشکده جمع آوری شد. برای تحلیل هزینه ها، قسمت های اداری و آموزشی به سه سطح شامل مراکز فعالیت بالاسری، میانی و نهایی طبقه بندی شدند و سپس با استفاده از مبناهای مناسب و با به کارگیری نرم افزار مایکروسافت اکسل 2013 هزینه های مراکز فعالیت بالاسری، میانی و نهایی و در نهایت هزینه تمام شده هر دانشجو محاسبه شد.
یافته ها: در این مطالعه، مجموع هزینه ی تمام شده ی تربیت هر دانشجوی دکتری و ارشد در گروه علوم مدیریت و اقتصاد سلامت به ترتیب حدود 1/95 میلیارد ریال و 376 میلیون ریال برآورد شد. به طوری که هزینه ی هر سال تحصیل دانشجوی دکتری و ارشد به ترتیب حدود 433 و 150 میلیون ریال شد. از مجموع هزینه های گروه علوم مدیریت و اقتصاد سلامت فقط 22درصد از هزینه ها مربوط به مراکز فعالیت بالاسری و میانی بود و 78% درصد از هزینه ها، اختصاصی گروه علوم مدیریت بود که عمده ی آن هزینه ها(97%) نیز مربوط به پرسنل به ویژه اعضای هیأت علمی بود.
نتیجه گیری: هزینه ی تمام شده ی تربیت دانشجو در مقطع دکتری به دلیل ضریب مقطع بالا و در نتیجه افزایش وزن(سهم هزینه) رشته، ارایه کمک هزینه ی تحصیلی از طرف وزارت بهداشت و دوره ی تحصیل طولانی تر، حدود 5 برابر کارشناسی ارشد برآورد شد. وزارت بهداشت و دانشگاه ها می توانند برنامه های پژوهشی هدفمند با کمک اعضای هیأت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی، مخصوصاً دانشجویان دکتری برای حل مشکلات و ارتقای سطح سلامت جامعه طراحی و اجرا کنند و بدین ترتیب کارایی و بهره وری منابع را افزایش دهند.

بررسی نقش هوش‌مصنوعی در مدیریت بیماری دیابت در ایران: مرور نظام‌مند

فاطمه عامری

زمینه و هدف: دیابت یکی از شایع ترین بیماری های متابولیک در ایران و پنجمین علت اصلی مرگ در سراسر جهان محسوب می شود. شیوع دیابت در سراسر جهان، باعث ایجاد روش های جدید در تحقیقات زیست پزشکی شده است. از آن جمله می توان به هوش مصنوعی اشاره نمود. این مطالعه با هدف بررسی انواع مطالعات انجام شده در زمینه ی هوش مصنوعی و دیابت در ایران انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه به روش مرور نظام مند انجام شد. پایگاه های اطلاعاتی معتبر داخلی شامل Irandoc، Magiran، SID و موتور جستجوگر Google Scholar با استفاده از کلیدواژه های هوش مصنوعی و دیابت به صورت فارسی، جداگانه و ترکیبی بدون محدودیت زمانی تا ۲۰ ژوئن ۲۰۲۱ بررسی گردیدند. تعداد ۷۴۹۵ مقاله بازیابی شد که در مراحل مختلف(حذف مقالات تکراری(۱۸۲۴)، عنوان و خلاصه مقاله(۵۸۸۴) و متن کامل(۳۰)) غربالگری شد و در نهایت ۲۰ مقاله که معیارهای موردنظر پژوهشگران را داشت مورد بررسی دقیق قرارگرفت.
یافته ها: از میان مقالات بازیابی شده، ۲۰ مقاله معیارهای ورود به مطالعه را داشتند که از این تعداد ۱۶ مقاله به روش های مبتنی بر هوش مصنوعی و ۴ مقاله به طراحی سیستم های جدید مبتنی بر هوش مصنوعی پرداخته بودند. ۱۰ مقاله به بررسی نقش هوش مصنوعی در پیش بینی، ۸ مقاله در تشخیص و ۲ مقاله به کنترل و مدیریت بیماری دیابت پرداخته بودند. بیشترین حجم مقالات به استفاده از روش های داده کاوی مانند شبکه عصبی مصنوعی، درخت تصمیم و غیره(۱۶ مقاله) اختصاص داشتند و برخی از مطالعات به ارزیابی و مقایسه ی روش های هوش مصنوعی بر روی کاربرد، صحت و حساسیت هوش مصنوعی در تشخیص و پیش بینی دیابت پرداخته بودند(۱۰ مطالعه).
نتیجه گیری: بررسی نظام مند مقالات نشان داد که استفاده از روش های داده کاوی جهت مدیریت دیابت در ایران با پیشرفت خوبی همراه بوده اما نیاز است تا در زمینه طراحی سیستم ها و الگوریتم های هوش مصنوعی و در زمینه کنترل و مدیریت دیابت اقدامات بیشتری انجام پذیرد.

تأثیر پاندمی COVID-19 بر گردشگری پزشکی در ایران: یک تحلیل سری زمانی

احسان زارعی

زمینه و هدف: گردشگری پزشکی به معنی سفر با هدف دریافت خدمات بهداشتی درمانی در خارج از کشور است. بحران کووید-۱۹ بر طیف گسترده ای از کسب و کارهای مرتبط با صنعت گردشگری از جمله گردشگری پزشکی تأثیر گذاشت و باعث کاهش عرضه و تقاضای خدمات سلامت در این بازار شد. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر پاندمی کرونا بر گردشگری پزشکی در ایران انجام شد.
روش بررسی: این پژوهش مقطعی در سال ۱۴۰۰ در ایران انجام شد. داده های مورد استفاده در این پژوهش از سامانه آواب وزارت بهداشت در بازه زمانی سال های ۹۷ تا شش ماه اول ۱۴۰۰ استخراج گردید که شامل داده های مربوط به تعداد، مبدا و مقصد گردشگر پزشکی، نوع خدمات مورد استفاده، درآمد سرانه به ازای هر گردشگر پزشکی و درآمد ماهانه ی حاصل از گردشگری پزشکی در دو دوره زمانی قبل و بعد از شیوع پاندمی کووید-۱۹ بود. برای تحلیل داده ها از آزمون های تی گروه های مستقل و رگرسیون سری زمانی منقطع در نرم افزارهای SPSS و ۱۰ Eviews استفاده شد.
یافته ها: شیوع کووید-۱۹ باعث کاهش ۴۲ درصدی در میانگین ماهانه ی تعداد گردشگر پزشکی، کاهش ۴۵ درصدی در درآمد ماهانه ی حاصل از گردشگری پزشکی و ۱۰ درصد کاهش در درآمد سرانه به ازای هر گردشگر شده است(۰/۰۵>P). ورود گردشگر پزشکی از جمهوری آذربایجان، بحرین، عراق و عمان بیش از ۸۰ درصد کاهش داشت و بیشترین کاهش تعداد گردشگر نیز مربوط به شهرهای اهواز، ارومیه، تبریز و شیراز بوده است. در همه ی گروه های تشخیصی به جز زنان و زایمان، کاهش تعداد گردشگر پزشکی بین ۵۰ تا ۷۰ درصدی اتفاق افتاده است. روند کاهشی شاخص های گردشگری پزشکی در سال دوم پاندمی کووید-۱۹ متوقف شده و به صورت روند ثابت ادامه یافته است.
نتیجه گیری: بحران کووید-۱۹ بر تعداد گردشگران پزشکی و درآمد حاصل از آن در ایران تأثیر منفی داشته است. موفقیت نسبی در مهار کرونا می تواند به بازگشت به وضعیت پیش از پاندمی کمک کند که نیازمند سیاست ها و اقدامات حمایتی و اجرایی مناسب از سوی دولت و بازیگران این صنعت همچون سیاست های تسهیل ورود بیماران، اقدامات بازاریابی، برندسازی و ایجاد تصویر مثبت در نزد مشتریان بالقوه، استفاده از امکانات تله مدیسین برای انجام مشاوره ها و پیگیری و ... است.

بررسی دیدگاه دانشجویان رشته پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران در خصوص برنامه های کارآموزی در دوران بیماری کووید-19

مریم اسلامی

زمینه و هدف: برنامه ی درسی به عنوان قلب نظام آموزشی، از عوامل موثر در تحقق اهداف و رسالت دانشگاه می باشد و ارزیابی آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ازآن جاکه آموزش پزشکی با حیات انسان ها سروکار داشته و دوره های کارآموزی در شکل دهی توانمندی حرفه ای دانشجویان پزشکی نقش اساسی دارند، این پژوهش با هدف تعیین میزان مطلوبیت برنامه های کارآموزی از دیدگاه دانشجویان رشته پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران در دوران بیماری کووید-۱۹ بر اساس عناصر نه گانه ی فرانسیس کلاین انجام گردید.
روش بررسی: در این مطالعه، از روش توصیفی-پیمایشی استفاده شد. جامعه ی آماری ۴۸۷ دانشجوی رشته پزشـکی دانشـگاه علوم پزشکی تهران بودند که در زمان انجام پژوهش در حال گذراندن مرحله کارآموزی بوده و پرسش نامه به صورت سرشماری در اختیار آنان قرارگرفت. تعداد نمونه بر اساس جدول مورگان ۲۱۵ نفر تعیین گردید. ابزار پژوهش پرسش نامه استاندارد بوده که روایی آن توسط استادان حوزه ی علوم تربیتی تأیید شد و پایایی آن با روش آلفای کرونباخ ۰/۷۹۴ محاسبه گردید. برای تحلیل داده ها از روش های آمار توصیفی(شامل جداول آماری، نمودارها، شاخص های مرکزی و پراکندگی) و آمار استنباطی(شامل آزمون های t تک نمونه ای و t دو نمونه مستقل) استفاده شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که برنامه های کارآموزی از دیدگاه دانشجویان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران در دوران بیماری کووید-۱۹ با توجه به این که آماره t کلیه متغیرهای پژوهش کمتر از ۱/۹۶ می باشد(اهداف آموزشی ۴/۷۳۵-=t،، محتوای آموزشی ۰/۶۶۶=t، فعالیت های یادگیری ۷/۸۱۲-=t، راهبردهای تدریس ۴/۲۴۶-=t، مواد و منابع آموزشی ۰/۹۷۰-=t، گروه بندی فراگیران ۵/۲۲۳-=t، فضا(مکان) یادگیری ۴/۰۲۹-=t، زمان یادگیری ۵/۰۴۳-=t، و ارزشیابی یادگیری ۷/۳۴۸-=t) از منظر کلیه عناصر مطلوب نبود. همچنین مشخص شد که در خصوص مطلوبیت این برنامه ها به جز عنصر اهداف آموزشی، تفاوت دیدگاه معناداری بین دانشجویان دختر و پسر وجود ندارد.
نتیجه گیری: باتوجه به نتایج پژوهش، برنامه های کارآموزی رشته پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران در دوران بیماری کووید-۱۹ با چالش هایی روبه روست. بنابراین ارایه برنامه ای که با شرایط سازگار بوده و بتواند نیازهای آموزشی فراگیران را فراهم آورد ضروری است.

تعیین اهمیت الزامات امنیت اطلاعات در شبکه پزشکی از راه دور از دیدگاه مدیران و کارکنان واحد فناوری اطلاعات دانشگاه علوم پزشکی و بیمارستان‌های آموزشی شهر بیرجند

فاطمه زنگوئی سنو

زمینه و هدف: امروزه با پیشرفت تکنولوژی اطلاعات، استفاده از فناوری پزشکی از راه دور گسترش زیادی پیدا کرده است. اما از آن جاکه فناوری پزشکی از راه دور متکی بر انتقال داده هاست، توجه به مسایلی از جمله امنیت شبکه، محرمانگی و حفظ حریم خصوصی بیماران امری ضروری است. از این رو این مطالعه با هدف تعیین اهمیت الزامات امنیت اطلاعات در شبکه پزشکی از راه دور از دیدگاه مدیران و کارکنان واحد فناوری اطلاعات دانشگاه علوم پزشکی و بیمارستان های آموزشی شهر بیرجند انجام پذیرفت.
روش بررسی: این مطالعه به شیوه توصیفی مقطعی در سال 1400 انجام شد. جامعه ی پژوهش را مدیران و کارکنان واحد فناوری اطلاعات دانشگاه علوم پزشکی و بیمارستان های آموزشی شهر بیرجند(40 نفر) تشکیل دادند که به صورت سرشماری مورد بررسی قرار گرفتند. ابزار مورد استفاده، پرسش نامه ی محقق ساخته بود که روایی توسط استادان و صاحب نظران تایید و پایایی آن با آلفای کرونباخ(0/83) محاسبه شد. داده ها پس از جمع آوری، در نرم افزار SPSS وارد و با استفاده از آمار توصیفی، تحلیل شدند.
یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که الزام امنیتی مربوط به انتقال اطلاعات از درجه اهمیت بالاتری نسبت به سایر الزامات برخوردار است. همچنین در زمینه ی منابع انسانی، ارایه مستندات دقیق و راهنمای آموزشی برای کاربران سیستم ها با میانگین(4/47)، در زمینه ی تجهیزات تشخیص پزشکی، مجهز بودن سیستم های شبکه پزشکی از راه دور به برق اضطراری با میانگین(4/72)، در زمینه ی ذخیره و دسترسی به اطلاعات مربوط، نصب آنتی ویروس ها و ضد بدافزارها بر روی تمامی سیستم ها با میانگین(4/75) و نیز در زمینه انتقال اطلاعات، رمزگذاری فایل ها و اطلاعات مهم و حساس با میانگین(4/69) مهم ترین نیاز امنیتی بودند.
نتیجه گیری: همان طورکه نتایج پژوهش نشان داد، الزامات امنیتی مربوط به انتقال اطلاعات از درجه ی اهمیت بالاتری نسبت به سایر الزامات برخوردار است؛ در ابتدا می توان با ایجاد سیاست های امنیتی، به روز رسانی و نظارت بر اجرای آن ها و همچنین آموزش به کارکنان تاحدود زیادی امنیت اطلاعات را تضمین کرد. اما جهت انتقال اطلاعات حساس پزشکی می توان از روش های رمزگذاری و تایید صلاحیت، پروتکل امن انتقال اطلاعات، شبکه های خصوصی و مجازی و سایر تکنولوژی های جدید در این زمینه استفاده کرد؛ البته در خصوص ایجاد زیرساخت های فنی مناسب جهت پیاده سازی سیاست های امنیتی در انتقال اطلاعات بایستی تمیهدات لازم صورت پذیرد.