پیاورد سلامت

ارایه مدلی جهت پیش‌بینی تقاضای زنجیره‌ی تأمین توریسم پزشکی

فرزاد فیروزی جهانتیغ

زمینه و هدف: صنعت جهانگردی نقش بسیار مهمی در چرخه ی اقتصاد جامعه دارد. جهانگردی پزشکی به عنوان یکی از انواع صنایع جهانگردی، نتیجه ی مستقیمی در جهانی سازی مراقبت های بهداشتی دارد. بنابراین با تقویت زنجیره تأمین در حوزه مذکور می توان به ارزش افزوده ی بسیار بالایی دست یافت. از این رو پژوهش حاضر به تعیین رابطه ی بین تقاضای گردشگری پزشکی و مؤلفه های اقتصادی، پزشکی و رفاهی- خدماتی شهر زاهدان یک چارچوب مفهومی جهت پیش بینی تقاضای زنجیره تأمین توریسم پزشکی می پردازد.
روش بررسی: پژوهش حاضر یک پژوهش توصیفی-تحلیلی و از نوع کاربردی است. داده ها با استفاده از پرسش نامه و به روش میدانی و کتابخانه ای جمع آوری شده است. جامعه آماری مورد نظر، پزشکان متخصص شهر زاهدان بوده و برای انتخاب نمونه ۹۷ نفر با استفاده از جدول مورگان با روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. روایی پرسش نامه توسط خبرگان تأیید شد و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ به کمک نرم افزار SPSS بیشتر از ۰/۷ به دست آمد. تحلیل داده ها با استفاده از الگوریتم تانژانت سیگموئیدی شبکه عصبی، و معیارهای رگرسیون خطی و میانگین مربعات خطا انجام شده است. برای این منظور نرم افزار مورد استفاده برای بررسی همبستگی بین داده ها SPSS بوده و جهت طراحی شبکه عصبی از نرم افزار متلب استفاده شده است.
یافته ها: مبنای بهینه بودن جواب ها، معیارهای رگرسیون خطی و میانگین مربعات خطا بوده است. نتایج نشان داده است که مقادیر مربوط به رگرسیون ﻓﺎزﻫﺎی آﻣﻮزش، اﻋﺘﺒﺎرﺳﻨﺠﯽ و آزﻣﺎیﺶ بیشتر از ۰/۸بوده و ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ۰/۹۰۳۳، ۰/۸۸۱۸ و ۰/۹۹۸۵ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه است. همچنین ﻣﻘادیر ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻣﺮﺑﻌﺎت ﺧﻄﺎ به ترتیب ۰/۵۶۵۷، ۰/۵۵۵۸ و ۰/۲۰۷۲۶ بوده است.
نتیجه گیری: طبق نتایج به دست آمده از مدل ارایه شده، شبکه عصبی در ﻫﺮ ﺳﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺗﻌﻠﻴﻢ، آزﻣﺎﻳﺶ و ﺗـﺼﺪﻳﻖ دارای دقت بالایی بوده و در پیش بینی تقاضای زنجیره تأمین توریسم پزشکی ﺻﺤﺖ و ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺎﻻیی دارند. همچنین در مدت یک ساله ی انجام پژوهش وﺿﻌﯿﺖ تقاضای توریسم پزشکی ثابت بوده و پیش بینی می شود در آینده توریسم پزشکی در شهر زاهدان کاهش یابد. بنابراین به مسئولان پیشنهاد می شود به ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ریﺰی و آیﻨﺪه ﭘﮋوﻫﯽ جهت ﺑﻬﺒﻮد توریسم پزشکی بپردازند.

مطالعات آینده‌پژوهی در سلامت در ایران: یک مرور حیطه‌ای

مریم تاجور

زمینه و هدف: آینده پژوهی به صورت پیوسته در حال تکامل است و به سازمان ها و افراد کمک می کند تا رویدادها، فرصت ها و تهدیدهای آینده را به خوبی شناسایی کنند. در حوزه سلامت نیز آینده پژوهی در جهت مدیریت بهتر تغییرات احتمالی آینده و کنترل شرایط نامطلوب و زمینه سازی برای آینده ی مطلوب به کار گرفته می شود. هدف از پژوهش حاضر انجام یک مرور حیطه ای از آینده پژوهی های انجام شده در حوزه ی سلامت ایران بود.
روش بررسی: این مطالعه از نوع مرور حیطه ای (Scoping review) بود که با استفاده از چارچوب Arksey و O’Malley در شش گام شامل شناسایی سؤال تحقیق، شناسایی مطالعات مرتبط، انتخاب/غربالگری مطالعات، حیطه بندی/تقسیم بندی داده ها، جمع بندی، خلاصه سازی و گزارش نتایج و ارایه راهنمایی و توصیه های عملی انجام شد. پایگاه های اطلاعاتی و موتورهای جستجوی فارسی و انگلیسی زبان PubMed, Web of Science (WOS), Scopus, ProQuest, SID, Magiran, IranDoc و Google Scholar با استفاده از کلیدواژه های مرتبط جستجو شدند. پس از حذف مقالات تکراری، مقالات باقی مانده براساس معیارهای ورود و خروج غربالگری شدند. نتایج مقالات انتخاب شده براساس گام های مذکور در نهایت حیطه بندی، خلاصه سازی و گزارش شدند.
یافته ها: از بین ۶۶۹۱ مقاله ی شناسایی شده، ۳۰ مطالعه به مرحله ی سنتز نهایی رسیدند. مطالعات در دسته های آینده نگری، آینده نگاری و ترکیبی طبقه بندی شدند، که روش سناریونویسی بیشترین کاربرد را داشته و در ۲۰ مطالعه استفاده شده بود. همچنین، مطالعات از لحاظ ماهیت(طبیعت) براساس کمی یا کیفی بودن و افق زمانی نیز طبقه بندی شدند. انواع روش های آینده پژوهی در ایران، در حوزه های بهداشت عمومی، دارو، علم و فناوری، تأمین مالی، نسخه نویسی، گردشگری سلامت، رژیم غذایی، منابع انسانی، سالمندی، همه گیری کووید-۱۹، سیاست گذاری سلامت، بیمارستان و سطح کلان نظام سلامت به کار رفته بودند.
نتیجه گیری: استفاده از روش های آینده پژوهی به صورت هدفمند و بر روی مسایل نظام سلامت ایران می تواند در شناخت آینده برای تصمیم گیری و برنامه ریزی آگاهانه تر جهت ساختن آینده ی مطلوب نقش مؤثری داشته باشد. نتایج این مرور نشان داد که مطالعات پراکنده ای با روش های آینده پژوهی در حوزه سلامت انجام شده است که در این میان روش سناریونویسی بیشتر مورد توجه بوده است.

بررسی آگاهی و نگرش و عوامل مرتبط با آن در بهورزان درباره‌ی بیماری آلزایمر

زهرا خواجه

زمینه و هدف: آلزایمر یک بیماری مزمن است که باعث ناتوانی های شناختی، تفکر، تغییرات شخصیتی و اختلال در فعالیت های روزمره می شود. به دلیل این اختلالات، بیماران نیاز به مراقبت طولانی مدت دارند. مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر، بیشتر در منزل توسط اعضای خانواده انجام می شود و همین امر باعث می شود مراقبان خانگی از نظر روحی، جسمی، عاطفی، اجتماعی و مالی دچار مشکل شوند. پرسنل بهداشتی نقش کلیدی در زمینه ی ارایه اطلاعات و راهنمایی و کمک به خانواده در کنترل این شرایط دارند. هدف از اجرای این مطالعه بررسی سطح آگاهی و نگرش در مورد بیماری آلزایمر در پرسنل سلامت(بهورزان) و تعیین عوامل مرتبط با آن است.
روش بررسی: این پژوهش یک مطالعه ی مقطعی جهت بررسی سطح آگاهی و نگرش بهورزان در مورد بیماری آلزایمر و عوامل مرتبط با آن است. تمام ۲۶۰ نفر از بهورزان دو شهرستان گرگان و کردکوی به روش سرشماری جهت بررسی سطح آگاهی و نگرش در مورد بیماری آلزایمر و عوامل مرتبط با آن وارد مطالعه شدند. برای تعیین ارتباط بین متغیرهای مستقل با متغیر وابسته (نمره ی کلی آگاهی و نگرش) از آزمون های T- test و آنالیز واریانس ANOVA در آنالیز bivariate استفاده شد. متغیرهایی که سطح معناداری ارتباط آن ها با متغیر پاسخ در آنالیز bivariate کمتر از۰/۲ بود وارد مدل خطی شدند و در نهایت از مدل خطی چندگانه (multivariable) برای تعیین عوامل مرتبط با سطح آگاهی و نگرش استفاده شد.
یافته ها: میانگین سطح آگاهی ۴۶/۷۳% (۴۸/۱۶–۴۶/۴۵ :CI ۹۵ درصد) و میانگین سطح نگرش ۵۵/۶۱% (۵۶/۷۴-۵۴/۶۳ :CI ۹۵ درصد) به دست آمد. نتایج نشان می دهد، که آن هایی که سابقه ی آموزش قبلی، سابقه ی مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر، سابقه ی کار طولانی تری در سیستم بهداشتی داشتند و دارای جنسیت مؤنث و متأهل بودند از سطح آگاهی بالاتر و افرادی که سابقه ی آموزش قبلی داشتند و دارای قومیت سیستانی بودند از نگرش بالاتری برخوردار بودند.
نتیجه گیری: به طور کلی سطح آگاهی بهورزان ۴۶/۷۳ از ۱۰۰-۰ و سطح نگرش ۵۵/۶۱ از ۱۰۰-۰ است. عواملی از جمله جنسیت، سابقه ی کار در سیستم بهداشتی، سابقه ی شرکت در کارگاه آموزشی، سابقه ی مراقبت از بیمار مبتلا و وضعیت تأهل با سطح آگاهی بهورزان و عواملی از جمله قومیت و سابقه ی شرکت در کارگاه آموزشی با سطح نگرش بهورزان مرتبط بود.

تغییرات اکوکاردیوگرافی و الکتروکاردیوگرام در بیماران مسموم شده با فسفیدآلومینیوم مراجعه‌کننده به بیمارستان تخصصی بهارلو

محمد عارفی

زمینه و هدف: مسمومیت با فسفید آلومینیوم یکی از مسمومیت های کشنده در کشور های آسیایی از جمله در پاکستان و هند است که نیاز به درمان سریع و فوری دارد. از آن جا که یکی از مهم ترین علایم در بیماران مسموم با فسفید آلومینیوم تظاهرات قلبی و عروقی می باشد، به نظر می رسد که تغییرات الکتروکاردیوگرام و اکوکاردیوگرافی یکی از موارد مهمی است که در بیماران مسموم با این ماده نیاز به سنجش دارد. از این رو این مطالعه با هدف بررسی تغییرات الکتروکاردیوگرام و اکوکاردیوگرافی در بیماران مسموم شده با این ماده طراحی گردید.
روش بررسی: مطالعه ی حاضر به صورت مقطعی در سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰ بر روی ۱۰۷ بیمار مسموم شده با فسفید آلومینیوم مراجعه کننده به اورژانس مسمومیت بیمارستان بهارلو شهر تهران انجام پذیرفت. تمامی بیماران که مسمومیت آن ها به دلیل مصرف قرص، محلول و یا استنشاق فسفید آلومینیوم بوده وارد مطالعه شده اند. سرانجام، اطلاعات بیماران براساس متغیرهای مورد بررسی در این مطالعه شامل: سن، جنسیت، دوز مسمومیت، فاصله زمانی مصرف قرص تا پذیرش در اورژانس، سطح فشار خون سیستولی و تغییرات الکتروکاردیوگرام و اکوکاردیوگرافی گردآوری شد.
یافته ها: میانگین فشارخون سیستولیک بیماران در ساعت اول ۱۰۷ میلی متر جیوه بود که بعد از ۲۴ ساعت به ۱۰۳ میلی متر جیوه رسید. فشارخون دیاستولیک بیماران نیز در ساعت اول و ۲۴ ساعت بعد از بستری برابر با ۱۹/۷۱ و ۶۶/۶۸ بود. مقدار pH خون بیماران در ابتدای مطالعه ۹۹/۶ و بعد از ۲۴ ساعت ۳۹/۷ بود(۰۸۱/۰=P). مقدار تخلیه بطن چپ در ساعت اول و ۲۴ ساعت بعد نشان داد که در ابتدای مطالعه متوسط مقدار تخلیه ۶۸/۴۰ بود که بعد از ۲۴ ساعت به ۵۷/۴۶ رسید. در واقع کسر تخلیه بعد از ۲۴ ساعت از بستری ۲۱/۵ درصد افزایش نشان داد(۰۲۹/۰= P).
نتیجه گیری: نتایج مطالعه ی حاضر نشان داد که تغییرات وسیع در اکوکاردیوگرافی قلب به ویژه کسر تخلیه بطن چپ و هم چنین ECG بیماران می تواند نشان دهنده ی شدت مسمومیت قلب در بیماران مسموم شده با فسفید آلومینیوم باشد.

روان‌سنجی نسخه فارسی ابزار تعامل با فناوری سلامت همراه

سید علیرضا حسنی

زمینه و هدف: استفاده از برنامه های سلامت همراه در تسهیل ارتباط درمانی بین بیماران و مراقبان سلامت کمک کننده است. با توجه به مزایایی که سلامت همراه دارد، وجود ابزاری قابل اعتماد و معتبر که بتواند انگیزه ی استفاده از سلامت همراه را بررسی کند، اهمیت زیادی دارد. این مطالعه با هدف بررسی ویژگی های روان سنجی ابزار تعامل با فناوری سلامت همراه انجام شد.
روش بررسی: مطالعه ی حاضر یک پژوهش روان سنجی است که در سال ۱۴۰۱ در دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شد. شرکت کنندگان این مطالعه ۴۵۰ نفر از دانشجویان علوم پزشکی تهران بودند که به شیوه ی نمونه گیری در دسترس وارد مطالعه شدند. ویژگی های روان سنجی پرسش نامه از طریق روایی صوری، محتوایی و سازه بررسی شد. تحلیل مولفه اصلی با استفاده از چرخش واریمکس به منظور بررسی ساختار عاملی پرسش نامه انجام شد. پایایی پرسش نامه به کمک آلفاکرونباخ و همبستگی درون طبقه ای بررسی گردید. برای بررسی برازش مدل از شاخص های CFI، GF، RMSEA وCMIN/DF استفاده گردید.
یافته ها: نسبت و شاخص روایی محتوایی پرسش نامه به ترتیب ۰/۹۱ و ۰/۸۶ به دست آمد. در بررسی روایی صوری تغییراتی جزئی در کلمات اغلب گویه ها اعمال شد. ضریب همبستگی درون طبقه ای در تمام ابعاد بیشتر از ۰/۸ بود. نتایج تحلیل عامل اکتشافی منجر به استخراج پنج عامل خودمختاری، صلاحیت، ارتباط داشتن، هدف گذاری و دستیابی به هدف شد که واریانس تجمعی آن ها ۷۱/۴۸% به دست آمد. شاخص کفایت حجم نمونه با کایزر-مایر-الکین برابر ۰/۸۲ و اشتراک گویه ها برای تمامی آیتم ها بالاتر از ۰/۴ بود. برازش مدل پنج عاملی بر اساس شاخص های استاندارد نیکویی برازش نظیر CFI=۰/۹۷۸، GFI=۰/۹۳۰، RMSEA=۰/۰۴۰، CMIN/DF=۱/۳۰۷ برقرار بود. روایی همگرا و واگرا برای تمام عامل ها برقرار بود. برای بررسی پایایی درونی پرسش نامه از آزمون آلفا کرونباخ استفاده شد که مقدار آن ۰/۷۱ به دست آمد.
نتیجه گیری: سازه ی پنج عاملی پرسش نامه ی تعامل با فناوری سلامت همراه از روایی و پایایی مناسبی برخوردار است. این پرسش نامه می تواند برای بررسی میزان تعامل کاربران دانشجویان علوم پزشکی با فناوری سلامت همراه استفاده گردد.

داشبورد مدیریت منابع دارویی برای بیمارستان عمومی در یک کشور کم درآمد: طراحی، اجرا و ارزیابی قابلیت استفاده

پریسا یوسفی کنجدر

زمینه و هدف: داشبورد دارویی می تواند به مدیران اجرایی و مدیران امکان مدیریت منابع دارویی در بیمارستان ها را بدهد. این مطالعه با هدف طراحی، پیاده سازی و ارزیابی داشبورد مدیریت منابع دارویی برای بیمارستان های عمومی انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه از نوع توسعه-کاربردی در مرکز جامع درمانی دانشگاهی شهید بهشتی انجام شد. بر اساس منابع علمی، شاخص های کلیدی عملکرد داشبورد (KPIs) و قابلیت های داشبورد دارویی شناسایی شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه ای شامل اطلاعات دموگرافیک، KPIs و قابلیت های داشبورد دارویی بود. مدل مفهومی داشبورد با استفاده از نرم افزار Rational Rose طراحی شد و سپس از نرم افزار POWER BI برای ایجاد سیستم استفاده شد. ارزیابی کاربردپذیری داشبورد دارویی با ابزار استاندارد EUCS توسط 10 کاربر انجام شد. داده ها با استفاده از آمار توصیفی در نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل گردید.
یافته ها: مهم ترین KPI تعیین شده برای داشبورد مدیریت منابع دارویی در بیمارستان های عمومی «نسبت مصرف آنتی بیوتیک به تعداد کل داروها»، «نسبت آنتی بیوتیک تجویز شده توسط پزشکان عمومی به تعداد کل داروها»، «نسبت بیمارانی که برای آن ها آنتی بیوتیک تجویز شده است به همه بیماران» و «نسبت تعداد اقلام دارویی تجویز شده توسط متخصصان به همه پزشکان» بود. مهم ترین الزامات عملکردی تعیین شده» «به روز رسانی اطلاعات در فواصل زمانی مشخص»، «بررسی داشبورد در بازه های زمانی مختلف»، «تعریف سطوح دسترسی برای مشاهده اطلاعات» و «انتخاب بین نمایشگرهای گرافیکی و جدولی» بود. ارزیابی قابلیت استفاده نشان داد که رضایت کاربران از متغیر«محتوای داشبورد» در سطح «بسیار بالا» و برای سایر متغیرها در سطح «بالا» بود.
نتیجه گیری: شاخص های KPI مرتبط با آنتی بیوتیک ها و هزینه های دارویی در داشبورد دارویی بیمارستان های عمومی از اولویت بالایی برخوردار است. مطالعات آتی باید تأثیر استفاده از داشبورد دارویی را بر تصمیم گیری مدیران اجرایی بیمارستان و مدیران ارزیابی کند.

بررسی میزان آلودگی به توکسوپلاسما گوندی در جوجه‌های گوشتی کشتار شده در کشتارگاه صنعتی کاشان، 1401

حسین هوشیار

زمینه و هدف: توکسوپلاسما گوندی به عنوان یکی از مهم ترین انگل های بیماری زای منتقل شده از گوشت و مواد غذایی است که انسان و طیف وسیعی از حیوانات خونگرم را مبتلا می کند. گوشت پرندگان از جمله مرغ و خروس می تواند منبعی برای آلودگی انسان محسوب شود. مطالعه ی حاضر به منظور تعیین میزان شیوع آلودگی به توکسوپلاسما گوندی درجوجه های گوشتی ارجاعی به کشتارگاه کاشان در سال ۱۴۰۱ صورت گرفت.
روش بررسی: در این مطالعه ی توصیفی مقطعی، ۱۱۴ عدد نمونه بافت مغز و عضله ی قلب از جوجه های گوشتی مرغداری های صنعتی شهرستان کاشان، ارسال شده به کشتارگاه به صورت تصادفی جمع آوری شد. از بافت مغز و عضله ی قلب هر جوجه دو گسترش مستقیم بر روی لام تهیه و به روش گیمسا رنگ آمیزی گردید و از نظر وجود کیست های نسجی توکسوپلاسما مورد بررسی میکروسکوپی قرار گرفت. استخراج DNA ژنومی برای هر نمونه با استفاده از کیت انجام شد. واکنش PCR با استفاده از پرایمرهای اختصاصی بر روی ژنB۱ که دارای تکرار پذیری زیاد است انجام گردید، سپس محصول PCR با استفاده از ژل آگاروز ۵/۱ درصد بررسی گردید. نتایج با استفاده از آمار توصیفی و به کارگیری نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند.
یافته ها: از مجموع ۱۱۴ جوجه گوشتی بررسی شده، تعداد ۶۵ نمونه(۵۷%) ازجنس نر و ۴۹ نمونه(۴۳%) ماده بودند. در بررسی نمونه ها با دو روش مولکولی و میکروسکوپی، در مجموع ۱۲ مورد(۵/۱۰%) آلودگی به توکسوپلاسما مشاهده گردید. با استفاده از روش PCR در ۸ نمونه(۶/۷%) و در بررسی میکروسکوپی در ۶ نمونه(۲۶/۵%) آلودگی شناسایی شد. کلیه موارد مثبت مربوط به نمونه های بافت مغز بود و در بافت عضله ی قلب هیچ گونه آلودگی مشاهده نگردید.
نتیجه گیری: آلودگی به توکسوپلاسما در جوجه های گوشتی کاشان کم اما قابل توجه است. افزایش آگاهی مردم نسبت به پخت کامل مواد گوشتی، اجتناب از مصرف خام یا نیمه پز گوشت و فرآورده های گوشتی ضروری به نظر می رسد. همچنین عدم استفاده از گوشت خام پرندگان برای تغذیه حیوانات خانگی نظیر گربه به منظور قطع چرخه ی زندگی انگل توصیه می گردد.

طراحی مفهومی برنامه کاربردی خودمراقبتی بعد از عمل پیوند عروق کرونر

هما حاجی زادگان

زمینه و هدف: سختی و انسداد عروق کرونر شایع ترین بیماری قلبی و از دلایل عمل پیوند عروق کرونر است. بیماران بعد از این عمل نیازمند خودمراقبتی صحیح و تغییر سبک زندگی جهت افزایش کیفیت زندگی هستند. پژوهش حاضر جهت طراحی مفهومی برنامه کاربردی اندرویدی خودمراقبتی با محوریت فاز سوم توانبخشی قلبی انجام شده است.
روش بررسی: این پژوهش توصیفی در دو فاز اصلی و مجموع شش گام در راستای نیازسنجی اطلاعاتی و کاربردی برنامه کاربردی خودمراقبتی و طراحی مدل مفهومی آن اجرا شده است. پس از جستجو در منابع علمی معتبر و گایدلاین ها و بررسی برنامه های کاربردی فارسی موجود، از طریق پرسش نامه ی شاخص روایی محتوایی لاوشه و ولتز و باسل تعداد ۲۰ نفر از کادر درمانی با سابقه ی مراقبت بیماران قلبی در مرحله تعیین الزامات مشارکت داشتند و نتایج با استفاده از SPSS تحلیل توصیفی گردید. در نهایت مدل برنامه کاربردی با استفاده از زبان یکپارچه مدل سازی و نقشه ذهنی تهیه شد.
یافته ها: تعداد ۶۲ آیتم در ۶ دسته بندی کلی(اطلاعات فردی، سوابق پزشکی، بخش مداخله ای، پرونده سلامت فردی، اطلاعات ضروری، ارتباط اورژانسی) شناسایی شد. در مرحله تعیین الزامات توسط صاحب نظران، ۵۲ آیتم آن پذیرفته شد و ۱۰ مورد با تغییرات جزیی و بازبینی مجدد در مدل مفهومی برنامه کاربردی گنجانده شدند.
نتیجه گیری: سلامت همراه و کاربرد آن در خودمراقبتی و توانبخشی قلبی راهکاری مناسب در راستای افزایش پیگیری درمان و تداوم بهینه خودمراقبتی در بیماران خواهد بود. این ابزار می تواند با داشتن بخش های مختلف تسهیل کننده تغییر سبک زندگی و کمک به بیماران در پیشگیری ثانویه از حوادث قلبی عروقی و بهبود سلامتی آنان باشد.