پیاورد سلامت

طراحی و تدوین پروتکل مداخلات تخصصی مددکاران اجتماعی در فرایند پیوند اعضا

سارا نوروزی

زمینه و هدف: با توجه به نقش مددکاران اجتماعی در نظام سلامت، موفقیت و پایداری عمل پیوند عضو، پیشگیری از بستری های مجدد بیماران و کاهش هزینه های تحمیلی بر نظام سلامت این مطالعه با هدف طراحی پروتکل مداخلات تخصصی مددکاران اجتماعی مراکز درمانی ایران در فرایند پیوند و ایجاد وحدت رویه درعملکرد و ارایه ی جامع خدمات به بیماران و مراقبانشان انجام شده است.
روش بررسی: مطالعه در دو فاز مرور منابع و کیفی انجام شد. در مرحله ی مرور منابع پایگاه های اطلاعاتی معتبر بررسی گردید و در مرحله ی کیفی به منظور جمع آوری اطلاعات از تکنیک های دلفی و بحث گروهی متمرکز با حضور پانزده نفر از مسئولان و مددکاران اجتماعی شاغل در بیمارستان های منتخب کشور از استان های تهران، لرستان، خراسان رضوی، البرز، آذربایجان شرقی، یزد، گلستان، قزوین، کرمانشاه و کارشناسان و صاحب نظران حوزه های معاونت های بهداشتی و درمان وزارت بهداشت، استادان دانشگاه، کادر درمان و کارشناسان حوزه ی پیوند و اهدای عضو انجام شد. پروتکل نهایی جهت نقد و ارزیابی نهایی برای هشت نفر از کارشناسان مجرب ارسال گردید و از آن ها خواسته شد با توجه به چک لیست نقد راهنما، پروتکل را از حیث هدف و محدوده ی مداخلات، ذینفعان، مراحل تدوین، وضوح ارایه، قابلیت دسترسی و عدم وابستگی در نگارش را مورد ارزیابی نهایی قرار دهند.
یافته ها: در این مطالعه، فرایند کاری مددکاران اجتماعی در سه مرحله ی قبل، حین و پس از پیوند ترسیم گردید. همچنین نقش های متنوعی برای مددکاران اجتماعی در سه مرحله ی کاری در نظر گرفته شد که از آن جمله می توان به نقش مدافع، حمایت گر، مدیر مورد (case manager)، بسیج کننده ی منابع، آموزش گر، مشاور، ارزیابی کننده و هدایت گر اشاره کرد. حین پیوند مداخلاتی همچون حمایت یابی اطلاعاتی، تسهیل گری در فرایند بستری بیمار، ارایه ی حمایت های روانی اجتماعی از خانواده با هدف توان افزایی برای مراقبت های پس از پیوند، ارایه ی مشاوره به اعضای خانواده جهت مقابله با استرس و ارتقای بهداشت روانی آنان و ارایه ی حمایت های اقتصادی، فراهم نمودن شرایط اسکان از طریق همراه سراها و ارتباط و تعامل با تیم درمان از جمله پزشک به منظور پاسخ گویی به نیازهای خانواده، تسهیل درمان و ترخیص به موقع انجام می شود.
نتیجه گیری: پروتکل مداخلات تخصصی مددکاران اجتماعی در فرایند پیوند گام جدید و نگاه متفاوتی را به حمایت های روانی اجتماعی در پیوند و تیم های کوردیناتوری ایجاد نمود طوری که مددکاران اجتماعی به حوزه ی اهدا و پیوند اعضا و کار با مراقبان، خانواده ها و بازماندگان بیماران وارد شدند.

عدم تقارن اطلاعات در بازار اطلاعات سلامت: یک مرور روایتی

حسن اشرفی ریزی

زمینه و هدف: نقش اطلاعات در ارتقای سلامت جامعه و کاهش هزینه های بهداشت و درمان انکار ناپذیر است ولی در عمل اطلاعات کافی و کاملی در بین عاملان بهداشت و درمانی وجود ندارد. نبود اطلاعات کافی و کامل در بین بازیگران بازار، موجب ناکارایی و نارسایی در عملکرد بازار می شود. هدف اصلی پژوهش حاضر، پرداختن به عدم تقارن اطلاعات سلامت و نارسایی در بازار اطلاعات سلامت است.
روش بررسی: مقاله ی حاضر از نوع مروری نقلی و غیرنظام مند است. محتوای لازم برای نگارش از طریق جستجو در پایگاه های اطلاعاتی Scopus، PubMed، Web of Knowledge، Sid، Magiran و Google Scholar و با استفاده از کلیدواژه های نارسایی اطلاعات سلامت، عدم تقارن اطلاعات سلامت در فیلدهای عنوان مقاله، چکیده و کلیدواژه ها انجام پذیرفت. در نهایت، منابع مرتبط با توجه به هدف مطالعه، توسط محققان انتخاب و خلاصه ای از نتایج آن ها در این مطالعه ارایه شد.
یافته ها: 18 مقاله وارد این پژوهش گردید و به صورت اختصاصی به نارسایی های موجود در سه بخش بیماران، پزشکان و بیمه ها پرداخته شد. در انتهای هر بخش به راه های برطرف نمودن این نارسایی هایی اشاره شد. یافته ها نشان داد بیماران با پدیده ی بی عدالتی در دسترسی به اطلاعات سلامت مواجه بودند که تداوم این بی عدالتی منجر به فقر اطلاعات سلامت می شود و به دلیل عدم دسترسی مناسب به اطلاعات سلامت، عدم تقارن اطلاعات بین پزشک و بیمار به وجود می آید. پزشکان در دسترسی به اطلاعات روزآمد و مبتنی بر شواهد برای درمان بیماران با موانعی روبرو بودند که به دلیل اطلاعات نامتقارن، می توانند از این حالت استفاده صحیح نکرده و از تقاضای القایی استفاده کنند. بیمه ها با مشکلات انتخاب نامناسب، مخاطرات اخلاقی و القای تقاضا توسط عرضه کننده و یا مصرف کننده مواجه بودند.
نتیجه گیری: عدم تقارن اطلاعات در حوزه ی سلامت به صورت جدی نفوذ کرده است و سطح بالایی از عدم اطمینان و قطعیت در آن وجود دارد. یکی از راه های غلبه بر عدم تقارن اطلاعات سلامت و نارسایی بازار اطلاعات سلامت، دسترسی همه ی ذینفعان به اطلاعات است.

اپیدمیولوژی ترومای ناشی از حوادث ترافیکی در بیماران بستری بیمارستان امام خمینی(ره) ارومیه طی سال‌های 1401- 1396

محمد جبرائیلی

مقدمه و هدف: حوادث ترافیکی در ایران یکی از علل اصلی مرگ و میر و ناتوانی محسوب می شود، شناسایی عوامل مرتبط با این حوادث، می تواند در پیشگیری و مدیریت مناسب حوادث ترافیکی مفید باشد. هدف از انجام این مطالعه تعیین اپیدمیولوژی ترومای ناشی از حوادث ترافیکی در بیمارستان امام خمینی(ره) ارومیه طی سالهای ۱۴۰۱- ۱۳۹۶ انجام گرفت.
مواد و روش: پژوهش حاضر یک مطالعه توصیفی- مقطعی بوده که بر روی بیماران بستری ناشی از حوادث ترافیکی در بیمارستان امام خمینی (ره) ارومیه، به مدت پنج سال انجام گرفت. داده های مورد نیاز شامل مشخصات دموگرافیک و اطلاعات مصدوم (نقش مصدوم، زمان وقوع تصادف، مکان وقوع تصادف، نوع وسیله نقلیه، ناحیه آسیب دیده و وضعیت مصدوم هنگام ترخیص) بود که از سیستم ثبت ترومای دانشگاه علوم پزشکی ارومیه استخراج گردید. داده ها پس از جمع آوری وارد نرم افزارSPSS شده و از طریق جدول توزیع فراوانی و شاخصهای مرکزی و پراکندگی توصیف گردید.
یافته ها: در این مطالعه از ۲۰۸۶ مورد مصدوم،۷۴/۴۰% (۱۵۵۲ نفر) مذکر بودند. میانگین سنی مصدومین ۱۸/۴۷± ۳۴/۴۹ سال بود. نوع وسیله نقلیه تصادفی اکثر مصدومین با ۵۶/۷۰% (۹۹۸ مورد) موتورسیکلت بود. بیشترین مصدومین ۵۲/۷۳ % (۱۱۰۰ مورد) راننده و از این بین ۵۷/۴۵ % (۶۳۲ مورد) راکب موتورسیکلت بودند. ۳۴/۰۸% (۷۱۱ مورد) آسیب های وارده به اندامهای بدن در قسمت سر،گردن و صورت بود.
نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که اکثر مصدومین حوادث ترافیکی را رانندگان جوان موتورسیکلت تشکیل می دهند و همچنین بیشترین آسیب مربوط به ناحیه سر و گردن بود. بنابراین، ضروری است با شناخت عوامل خطر و تاثیر هر یک از آنها بر پیامد سوانح جاده ای، به انجام مداخلات مناسب جهت پیشگیری از رفتارهای پرخطر رانندگان جوان و فرهنگ سازی رعایت نکات ایمنی پرداخته شود. همچنین در نظام سلامت نیز، آمادگی های لازم از لحاظ نیروی انسانی و تجهزات پزشکی جهت مدیریت درمان آسیب های ناشی از حوادث ترافیکی ایجاد گردد.

شاخص‌های علم‌سنجی و ویژگی‌های نویسندگی مقالات مرور نظام‌مند و فراتحلیل ایران نمایه شده در اسکوپوس

اعظم شاهبداغی

زمینه و هدف: در الگوی عملکرد مبتنی بر شواهد، مقالات مرور نظام مند و فراتحلیل در بالاترین سطح هرم شواهد قرار دارند. مطالعه ی علم سنجی این مقالات در سطح ملی می تواند به تولید اطلاعات ارزشمندی برای تصمیم سازی های خرد و کلان منجر شود. در این پژوهش تلاش شده است تا به بررسی شاخص های علم سنجی و ویژگی های نویسندگی مقالات مرور نظام مند و فراتحلیل ایران در اسکوپوس مبادرت شود.
روش بررسی: پژوهش حاضر با رویکرد علم سنجی انجام شده است. جامعه ی پژوهش ۹۵۷۹ مقاله ی مرور نظام مند و فراتحلیل است که در بازه زمانی ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۱ انتشار یافته و ایران در جایگاه کشور متبوع حداقل یکی از نویسندگان قرار دارد. روند رشد کمی، شاخص های استنادی مقالات و ویژگی های نویسندگی از جمله موارد مورد بررسی در این پژوهش هستند.
یافته ها: بررسی ۹۵۷۹ مقاله مورد بررسی نشان داد که روند نشر این مقالات صعودی بوده است و بیش ترین میزان مقالات(۵۶۵۲) مربوط به سال ۲۰۲۱ است. تحلیل موضوعی مقالات نشان داد که بیش ترین مقالات به حوزه موضوعی enicideM، با ۲۱۱۷ مورد، و در مرتبه بعدی ygoloiB raluceloM dna sciteneG ،yrtsimehcoiB، با ۳۳۴۱ مورد، تعلق دارد. بیش ترین شاخص هرش که ۸۶ است مربوط به سال ۲۰۱۸ اما بیش ترین درصد مقالات قرار گرفته در افق شاخص هرش، ۳۲/۱۸%، مربوط به این سال ۲۰۱۱ است. بیش ترین میزان میانگین استناد به ازای هر مقاله ۱۴۶/۴۴ است که مربوط به سال ۲۰۱۲ و کم ترین آن، ۴/۶۲ مربوط به سال ۱۲۰۲ است. بیش ترین میزان استناد به ازای سال های عمر مقالات ۹۷۳۵/۳۴ است که مربوط به سال ۲۰۲۰۰۲۰۲ و کم ترین آن، ۹۷۲ مربوط به سال ۲۰۱۱ است. محاسبه درصد مقالات قرار گرفته در افق شاخص هرش نسبت به کل مقالات هر سال، و همچنین میانگین استناد به ازای هر مقاله، با میزانی فراز و فرود، روند کاهشی را نشان داد. از نظر میانگین استناد به ازای سال های عمر مقالات روند، افزایشی است. کم ترین میزان میانگین تعداد نویسندگان (۵/۴۸) مربوط به سال ۲۰۱۱ و بیش ترین میزان (۲۱) مربوط به سال ۲۰۱۲ است. نویسنده اول و مسئول بیش از ۱۹% مقالات مورد بررسی ایران است. ایالات متحد آمریکا کشور متبوع حداقل یکی از نویسندگان در ۱۲/۰۵% مقالات بوده است. دانشگاه تهران نیز در ۲۷/۸۱% مقالات سازمان متبوع حداقل یکی از نویسندگان بوده است. مجله Iranian Journal of Public Health بیش ترین مقالات (۱/۳۶%) را منتشر کرده است.
نتیجه گیری: روند رشد کمی مقالات مورد بررسی افزایشی است اما اظهار نظر در خصوص رشد کیفی آن ها نیازمند مطالعات بیش تری است. با توجه به اهمیت روزافزون عملکرد مبتنی بر شواهد، لازم است تصمیم سازان نسبت به حفظ روند رشد کمی و بهبود شاخص های استنادی این مقالات توجه ویژه نشان دهند.

تأثیر انگیزه‌های مشارکت کاربران در شهرت‌آفرینی وب‌سایت دانشگاه علوم پزشکی تهران

ماشااله ترابی

زمینه و هدف: آموزش مخاطبان از مواردی است که می تواند بر برداشت ذهنی آن ها از مفید بودن و آسانی استفاده از فناوری تأثیرگذار باشد. برخی از مخاطبان به علت عدم آگاهی از ویژگی های منحصر به فرد و استفاده ی آسان از سایت دانشگاه علوم پزشکی تهران ترجیح می دهند تا از وب سایت قدیمی استفاده کنند و تغییرات در سایت دانشگاه را به خوبی نمی پذیرند. این پژوهش با هدف مقایسه ی دو روش آموزش چهره به چهره و آموزش از طریق نماتصویر در پذیرش تغییرات فناوری اطلاعات در وب سایت دانشگاه و ارزیابی آگاهی مخاطبان از ویژگی های شهرت آفرینی در وب سایت انجام شد.
روش بررسی: این پژوهش به روش نمونه گیری تصادفی ساده در سال ۱۴۰۰ در سه مرحله انجام شد. افراد شرکت کننده در این مطالعه ۹۰ نفر بوده اند که ۴۵ نفر به صورت چهره به چهره و ۴۵ نفر نیز از طریق نماتصویر درباره تغییرات سایت آموزش دیدند. جمع آوری داده های تحقیق براساس پرسش نامه استاندارد دیویس و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و GraphPad Prism انجام گرفت. برای مقایسه ی یک متغیر کمی در بیش از دو گروه تست آنالیز واریانس یک طرفه یا آزمون کروسکال والیس و هم چنین، آزمون One-way ANCOVA برای بررسی تفاوت بین گروه ها قبل و بعد از آموزش به کار برده شد.
یافته ها: در آموزش چهره به چهره متغیرهایی مانند آگاهی، سودمندی و سهولت استفاده ی درک شده، هم چنین، نگرش و عملکرد در مورد استفاده از فناوری اطلاعات پیش و پس از آموزش چهره به چهره یا آموزش توسط نماتصویر تفاوت معناداری نداشتند.
نتیجه گیری: بررسی اثر بخشی روش های آموزش در این طرح، به روابط عمومی دانشگاه کمک خواهد کرد که برای تغییراتی که در آینده در حوزه ی شهرت آفرینی وب سایت به وجود خواهد آمد، نسبت به آماده سازی و همراه سازی مخاطب به سرعت وارد عمل گردد.

تحلیلی بر روند انتشار و ساختار هم‌رخدادی مقالات حوزه‌ی درخت دانش

مازیار کرمعلی

زمینه و هدف: باتوجه به اهمیت مدیریت دانش در عصر کنونی و تأکید بر پیاده سازی مدیریت دانش در نظام سلامت در نظام نامه مدیریت دانش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و از آن جا که یکی از اولین گام های پیاده سازی مدیریت دانش، ترسیم درخت دانش سازمان است، هدف پژوهش حاضر مروری بر روند انتشار درخت دانش و بررسی آن در حوزه ی سلامت می باشد.
روش بررسی: پژوهش حاضر از نوع مطالعات کاربردی و مروری توصیفی است که با روش علم سنجی و تحلیل هم رخدادی کلیدواژه ها انجام شده است. بدین منظور عبارت “Knowledge tree” OR “knowledge trees” در پایگاه استنادی Scopus جستجو گردید. برای تحلیل داده ها از تحلیل های ارایه شده از سمت خود پایگاه و همچنین برای مصورسازی داده ها از نرم افزار VOSviewer استفاده شد.
یافته ها: رشد تولیدات علمی مربوط به حوزه ی درخت دانش به صورت کلی در پایگاه مذکور از سال 1979 آغاز و تا سال 2023 روند رو به رشدی داشته است. در حوزه ی درخت دانش از میان نویسندگان، Yang پرکارترین نویسنده و Yager دارای بیشترین همکاری با دیگر نویسندگان است. از میان موسسات Institute of Automation Chines Academy of Sciences پرکارترین و machine intelligence institute و iona college دارای بیشترین ارتباط با دیگر موسسات بوده است. در میان کشورها چین، آمریکا و انگلستان در صدر پرکارترین ها قرار دارند. در میان موضوعات، بیش ترین ارتباط مقالات در درجه اول با حوزه ی علوم کامپیوتر(2/32 درصد) و پس از آن با حوزه ی مهندسی(1/22 درصد) و ریاضیات (1/10) ارتباط داشته و قابل توجه است که پزشکی در رتبه ششم قرار دارد و این نشان از کمبود تولید منابع این حوزه است. خوشه بندی حاصل از هم رخدادی کلیدواژه ها منجر به شناسایی پنج خوشه به ترتیب با عناوین داده کاوی و پردازش اطلاعات، هوش مصنوعی و سیستم های خبره، ساختار دانش و سیستم های پشتیبان تصمیم، معناشناسی و نمایش دانش و نهایتاً سیستم های یادگیری و آموزش شد.
نتیجه گیری: مطالعه ی ساختار موضوعی تولیدات علمی حوزه ی درخت دانش نشان داد که حوزه سلامت دارای کمبود تولید منبع در این زمینه است. ازاین رو لازم است تا پژوهش های آتی اهتمام ویژه ای در جهت بسط و تشریح این مفهوم و الگوسازی ترسیم آن خصوصاً در نظام سلامت در راستای شناسایی و پیشگیری از بیماری ها داشته باشند.

بررسی وضعیت ارایه خدمات اطلاعات سلامت کتابخانه‌های عمومی شهر تهران

سید عابدین حسینی آهنگری

زمینه و هدف: این پژوهش با هدف بررسی نقش نهاد کتابخانه های عمومی کشور در ارایه خدمات اطلاعات سلامت در کتابخانه های عمومی شهر تهران، براساس دیدگاه کتابداران شاغل در این کتابخانه ها انجام شد.
روش بررسی: روش پژوهش به لحاظ هدف از نوع کاربردی و به لحاظ نحوه ی گردآوری داده ها از نوع توصیفی است که به صورت پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری ۱۵۰ کتابدار کتابخانه های عمومی شهر تهران است. ابزار گردآوری اطلاعات پرسش نامه ی محقق ساخته است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS انجام شد.
یافته ها: وضعیت منابع اطلاعات سلامت موجود در کتابخانه های عمومی شهر تهران در اکثر منابع کم و بسیار کم است. میزان آشنایی کتابداران به موضوع های حوزه ی بهداشت و سلامت عمومی ۲۰ درصد است. میزان آشنایی کتابداران با خدمات اشاعه ی گزینشی اطلاعات سلامت، با ۷۷/۴ درصد کم و بسیار کم است. میزان شرکت کتابداران در کارگاه های اطلاع رسانی پزشکی، با عدم شرکت ۷۰ درصدی کتابداران روبروست. آشنایی کتابداران با خدمات اشاعه ی گزینشی اطلاعات سلامت کم و بسیار کم است. ۶۰ درصد از کتابداران با سامانه های اطلاعاتی پزشکی آشنایی ندارند. درصد آشنایی کتابداران با وب سایت های داخلی حوزه پزشکی با ضعف ۶۰ تا ۷۸ درصدی روبرو است. درصد آشنایی کتابداران با وب سایت خارجی بین المللی حوزه ی سلامت متوسط است. کتابداران دلیل اصلی برای ارایه ی خدمات گزینشی اطلاعات سلامت را ارتقای سطح سواد سلامت در جامعه می دانند. تقریباً۴۰ درصد از مراجعه کنندگان نسبت به بیماری های واگیردار و غیرواگیردار در یک ماه تا سه بار درخواست دارند. همچنین مانع اصلی جهت ارایه خدمات اشاعه ی گزینشی اطلاعات سلامت، نداشتن فرصت کافی توسط کتابدار برای ارایه ی خدمات است.
نتیجه گیری: کتابخانه های عمومی کشور باید تدابیری بیندیشد که کتابداران را با حوزه ی اطلاعات سلامت آشنا کرده و سیاست هایی را در این زمینه اعمال نمایند. می توان با توجه به امکانات فنی مناسب کتابخانه های عمومی شهر تهران به ایجاد و دسترسی سامانه ها و وب سایت های حوزه بهداشت و سلامت داخلی و خارجی اقدام کرد و منابع و مدارک اطلاعات سلامت کتابداران را گسترش داد.

پیش‌بینی پیامد‌های پیوند کلیه با استفاده از تکنیک‌های یادگیری ماشین

رضا صفدری

زمینه و هدف: نارسایی کلیه از مشکلات شایع و رو به افزایش در ایران و جهان به شمار می رود. پیوند کلیه به عنوان روش درمانی ارجح برای بیماران مبتلا به ESRD شناخته شده است. یادگیری ماشین به عنوان یکی از ارزشمند ترین شاخه های هوش مصنوعی در زمینه ی پیش بینی بقای بیماران یا پیش بینی بروز حـالات مختلف در بیماران کاربرد بسزایی دارد. هدف از انجام این پژوهش پیش بینی پیامدهای پیوند کلیه در بیماران، با استفاده از یادگیری ماشین است.
روش بررسی: از آن جایی که یکی از قوی ترین روش شناسی ها در زمینه ی اجرا و پیاده سازی پروژه های داده کاوی CRISP است، این روش شناسی به عنوان روش کار انتخاب شد. به منظور شناسایی عوامل مؤثر در پیش بینی پیامد های پیوند کلیه، پس از مرور متون مرتبط، چک لیستی محقق ساخته جهت مشخص کردن میزان ضرورت هرکدام از عوامل مؤثر بر نتیجه ی پیوند برای تعدادی از نفرولوژیست های سراسر کشور ارسال شده و نتایج تحلیل و بررسی شد. سپس با استفاده از زبان پایتون و الگوریتم های مختلف یادگیری ماشین از جمله ماشین بردار پشتیبان، جنگل های تصادفی، K نزدیک ترین همسایه، گرادیان افزایشی و یادگیری عمیق، به مدل سازی بر روی داده ها پرداخته شد.
یافته ها: مدل نهایی از نوع چند برچسبی و بر اساس الگویتم جنگل تصادفی بود که بتواند پیامد های مختلف پیوند کلیه که در این مطالعه شامل احتمال پس زدگی، واکنش های دیابتیک، واکنش های بدخیمی و بستری مجدد بیمار بود را به صورت یک جا پیش بینی کند. پس از انجام مراحل پیش پردازش بر روی داده ها و مدل سازی بر روی ویژگی های داده ی ورودی به وسیله الگوریتم های مختلف، مدل نهایی قادر بود با خطایی کمتر از ۰/۰۱ به پیش بینی چهار مورد پیامد پیوند کلیه یعنی پس زدگی، ابتلا به دیابت، واکنش های بدخیمی و بستری مجدد بیمار بپردازد.
نتیجه گیری: میزان بالای درستی و دقت مدل جنگل تصادفی نشان از قدرت بالای این مدل برای پیش بینی پیامدهای پیوند کلیه دارد. در این مطالعه، مؤثرترین عوامل در ابتلای بیمار به پیامدهای ذکر شده شناسایی شد. برای نمونه های جدید با استفاده از این سیستم مبتنی بر یادگیری ماشین می توان به پیش بینی احتمال بروز این پیامدها برای بیماران پرداخت.