پیاورد سلامت

بررسی میزان رعایت دستورالعمل‌های ثبت و برچسب‌گذاری داروهای بیهوشی در اتاق‌عمل

شقایق تقی زاده

زمینه و هدف: یکی از اصول اساسی در ایمنی دارودرمانی برای بیماران در اتاق عمل، ثبت و برچسب گذاری صحیح داروهای بیهوشی می باشد که می تواند موجب کاهش خطاهای دارویی، افزایش ایمنی دارو و بیمار، کاهش اتلاف دارو و آلودگی محیط زیست و بهینه سازی هزینه های بیمارستانی شود.
روش بررسی: این پژوهش توصیفی-تحلیلی و مقطعی در بهمن ماه سال ۱۴۰۱ در اتاق های عمل بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی ایران انجام شد. شرکت کنندگان شامل ۱۷۷ نفر از کارشناسان هوشبری شاغل در اتاق عمل بیمارستان های مذکور بودند که به روش سرشماری وارد مطالعه شدند. داده ها با استفاده از چک لیست محقق ساخته، ارزیابی دستورالعمل های ثبت و برچسب گذاری داروهای بیهوشی جمع آوری شد و با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون های آماری One- way ANOVA، فیشر و ضریب همبستگی پیرسون تحلیل گشت و سطح معناداری ۰/۰۵>P-Value در نظر گرفته شد.
یافته ها: میانگین رعایت دستورالعمل های ثبت و برچسب گذاری داروهای بیهوشی در کلیه بیمارستان ها ۳/۵۵۹ از نمره کل ۱۶(تعداد گویه ها)، به دست آمد. میانگین رعایت دستورالعمل ها در هشت بیمارستان با یکدیگر تفاوت معناداری داشت(۰/۰۰۱>P). بیش ترین میزان رعایت دستورالعمل با میانگین ۳۳۳ /۱۰ از ۱۶ به بیمارستان حضرت علی اصغر اختصاص داشت. بیمارستان های فیروزگر و شهید اکبرآبادی به ترتیب با میانگین ۱۰/۱۱ و ۶/۶۵ در رده های بعدی قرار داشتند. بین میزان رعایت دستورالعمل ها و میانگین سابقه کاری و سنی کارشناسان، همبستگی منفی و معنادار وجود داشت (۰/۰۱۷=P)، اما جنسیت با میزان رعایت دستورالعمل ها همبستگی معناداری نداشت( ۰/۵۹۶ = P).
نتیجه گیری: با توجه به نتایج به دست آمده، میزان رعایت دستورالعمل های ثبت و برچسب گذاری داروهای بیهوشی در اکثر بیمارستان ها ضعیف و در سطح نامطلوب ارزیابی گردید. با توجه به اهمیت این موضوع در کاهش خطاهای دارویی و افزایش ایمنی بیمار، به کارگیری دوره های توانمندسازی و آموزشی برای کارشناسان هوشبری طبق آخرین دستورالعمل های ارایه شده ضروررت دارد.

ارزیابی دانش، آگاهی، نگرش و عملکرد پرتوکاران نسبت به رعایت اصول حفاظت پرتوی در ایران

مسعود جباری

زمینه و هدف: پرتو ایکس علاوه برکاربردهای مفیدی که در تشخیص و درمان بیماری ها دارد، دارای آثار زیان بار نیز هست. با توجه به رشد فزاینده ی تقاضا برای رادیوگرافی های مختلف و تصویر برداری های با اشعه ایکس، حفاظت در برابر اشعه ایکس برای پرتوکاران از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در همین راستا مطالعه ای با هدف بررسی میزان آگاهی، نگرش و عملکرد پرتو کاران در ایران در مورد اثرات پرتوهای یونیزان و روش های حفاظت در برابر آن ها انجام گردید.
روش بررسی: در این مطالعه ی توصیفی-تحلیلی، بر اساس سرشماری، با استفاده از توزیع پرسش نامه ای سطح آگاهی، نگرش و عملکرد پرتوکاران در ۵۲ شهر ایران بررسی گردید. داده ها از ۸۴۷ پرتوکار جمع آوری شد. در پایان، داده ها از طریق آزمون t و تحلیل واریانس با استفاده از نرم افزار آماری SPSS تجزیه و تحلیل گردید.
یافته ها: از کل پرسش نامه های توزیع شده(۷۴۸ مورد) تعداد ۵۳۱ پرسش نامه به طور کامل توسط پرتوکاران پر شد. از پرتوکاران درمطالعه ی حاضر ۴۶/۹% مرد و ۵۳/۱% زن حضور داشتند که میانگین امتیاز مربوط به آگاهی، نگرش و عملکرد پرتوکاران از ۱۰۰ نمره در زمینه ی حفاظت پرتویی به ترتیب ۵۹/۹، ۴/۶۹، ۴۳/۵۴ به دست آمد. بین میزان آگاهی افرادی که دوره بازآموزی را گذرانده بودند ۲۴/۳% و افرادی که این دوره را نگذرانده بودند، تفاوت معنی داری از لحاظ آماری وجود نداشت(۰/۰۵< P). دانش پرتوکاران در خصوص اطلاعات تخصصی، همچون اصل (As Low As Reasonably Available (ALARA (۶۸/۵%)، فیلم بج (۶۵/۵%)و اثر پاشنه آند(۶۱%)، در کنار رابطه فاصله منبع و شدت تابش (۷۱%) از میزان متوسطی برخوردار بود.
نتیجه گیری: عملکرد ضعیف پرتوکاران در این مطالعه تنها به ضعف عملکردی منتهی نشده و گاه با نهادینه شدن اصول اشتباه نیز همراه است. این ضعف ها و نقص ها بی تردید نتیجه ی نقص نظارتی و الگوبرداری های اشتباه در دوره زمانی طولانی می باشد که اگر به آن توجه نشود، بی شک در آینده و با افزایش روز افزون روش های رادیولوژی تشخیصی، آثار مخرب جبران ناپذیری را به همراه خواهد داشت.

تصحیح خودکار غلط‌های املایی در متون سونوگرافی فارسی با استفاده از شبکه‌های عصبی

عمید خطیبی بردسیری

زمینه و هدف: گزارش های پزشکی و پرونده های الکترونیک سلامت برای تشخیص و درمان بیماران و تحقیقات پزشکی اهمیت فراوان دارند. تصحیح غلط های املایی موجود در متون پزشکی برای اطمینان از تفسیر صحیح اطلاعات امری ضروری است. این پژوهش برای تصحیح خودکار متون پزشکی زبان فارسی به کمک شبکه های عصبی انجام پذیرفته است.
روش بررسی: در این پژوهش که در سال ۱۴۰۲ انجام شد، مدل کامپیوتری جدیدی مبتنی بر شبکه های عصبی مصنوعی و تکنیک جای گذاری دوگانه با استفاده از زبان برنامه نویسی پایتون در محیط ویندوز توسعه یافت. مدل جای گذاری دوگانه کلمات به طور خاص برای تصحیح املا در حوزه متون سونوگرافی فارسی تنظیم شد. مدل پیشنهادی، از تکنیک های متنوعی برای تشخیص خودکار خطا، از جمله تطابق با فرهنگ واژگان ومحاسبه میزان مشابهت متنی استفاده می کند. همچنین برای انتخاب خودکار مناسب ترین کلمه جایگزین با غلط های املایی، از ویژگی های خاصی همچون فاصله ویرایش(Edit-Distance)، همراه با امتیاز مشابهت استفاده شده است. داده های آموزش و آزمایش مدل جاری، بخشی از مجموعه متون کلینیک سونوگرافی بیمارستان امام خمینی تهران است.
یافته ها: مدل پیشنهادی بر اساس شبکه های عصبی مصنوعی توسعه یافته و از یک معماری جدید جای گذاری دوگانه کلمات جهت انتخاب بهترین کلمات کاندید، به منظور جایگزینی با غلط های املایی و معنایی بهره می برد. مطابق بررسی انجام شده بر روی متون سونوگرافی فارسی، دقت مدل پیشنهادی بر حسب معیار-F(F-Measure) در تشخیص و تصحیح خودکار خطاهای معنایی به ترتیب برابر با ۹۰/۵% و ۹۰% می باشد. به علاوه، دقت ۹۰/۸% در زمینه تصحیح خطاهای شکلی کسب گردید.
نتیجه گیری: مطابق نتایج ارزیابی، روش پیشنهادی می تواند به طور مؤثر طیف گسترده ای از خطاهای شکلی و معنایی، از جمله جایگزینی، جابه جایی، درج و حذف را در متون پزشکی مدیریت کند. استفاده و ادغام معیار فاصله ویرایش با امتیاز مشابهت متنی مستخرج از مدل جای گذاری دوگانه به طور قابل توجهی دقت تصحیح غلط های املایی را در متون سونوگرافی فارسی افزایش داده که این امر متضمن صحت بیش تر محتوای این گونه اسناد خواهد بود. به باور نویسندگان، مدل پیشنهادی، پیشرفت قابل توجهی در زمینه ی تشخیص و تصحیح غلط های املایی برای متون سونوگرافی زبان فارسی است.

طراحی و تدوین پرسش‌نامه‌ی رفتار اطلاعاتی سلامت

بهرام پیمان نیا

زمینه و هدف: رفتار اطلاعاتی با تأکید بر سلامت و بهداشت به معنای رفتار هدفمند برای ارضای نیازهای اطلاعاتی سلامت است. هدف پژوهش حاضر، ساخت و اعتباریابی پرسش نامه رفتار اطلاعاتی با تأکید بر اطلاعات بهداشتی و سلامت می باشد.
روش بررسی: این مطالعه یک پژوهش کمی بوده که با رویکرد طراحی ابزار انجام شده است. در ابتدا به کمک شیوه های ابزارسازی، پرسش نامه ای برای اندازه گیری این رفتار تهیه گردید. مبنای استخراج عوامل پرسش نامه ی حاضر، استدلال و منطق تکرار بوده است؛ به این معنی که پژوهشگر منطبق بر پیشینه ی این عوامل و تکرار آن در منابع، از آن به عنوان عامل تأثیرگذار در ساخت پرسش نامه استفاده کرده است. پس از تأیید روایی محتوایی و صوری به منظور تعیین روایی سازه، پرسش نامه ی اصلاح شده بین ۲۳۸ نفر از بیماران مبتلا به اِم اِس توزیع شد. انتخاب نمونه به روش نمونه گیری در دسترس انجام شد. سپس داده ها با استفاده از تحلیل عوامل اکتشافی و تأییدی تحلیل گردید. همسانی درونی داده ها با استفاده از آلفای کرونباخ محاسبه شد. داده های جمع آوری شده با استفاده از روش های آمار توصیفی و آمار استنباطی با استفاده از نرم افزارهای SPSS و AMOS تجزیه و تحلیل گردید.
یافته ها: روایی محتوایی پرسش نامه با نظر ۲۰ نفر از خبرگان رفتار اطلاعاتی مناسب ارزیابی شد. پایایی پرسش نامه رفتار اطلاعاتی سلامت با ضریب آلفای کرونباخ کلی ۰/۷۸ و ضریب آلفای کرونباخ مؤلفه ها بین ۰/۷۱ تا ۰/۹۴ مناسب و رضایت بخش بود. به منظور تحلیل عاملی شاخص کفایت نمونه گیری و مقدار آزمون کرولیت بارتلت محاسبه شد که تمام ۲۹ گویه به لحاظ آماری معنادار بود؛ که عاملی شدن ماتریس همبستگی را تأیید می کند. در تحلیل عامل اکتشافی به روش مؤلفه های اصلی پنج عامل (اجتناب از اطلاعات)، عامل دوم (نیاز اطلاعاتی)، عامل سوم (مواجهه با اطلاعات)، عامل چهارم (اطلاع جویی)، عامل پنجم (استفاده از اطلاعات) به دست آمد. شاخص های تحلیل عامل تأییدی بیانگر اعتبار سازه ی پیشنهادی بود. نتایج آزمون مدل معادلات ساختاری نشان داد شاخص های برازش مطلوب هستند و نیز حاکی از برازش مدل ارایه شده در جامعه ی بیماران اِم اِس بود.
نتیجه گیری: نتایج به دست آمده نشان داد که رفتار اطلاعاتی سلامت در این پرسش نامه شامل پنج عامل نیاز اطلاعاتی، رفتار اطلاع جویی، اجتناب از اطلاعات، استفاده از اطلاعات و مواجهه با اطلاعات تأیید گردید. مقیاس طراحی شده به منظور بررسی رفتار اطلاعاتی سلامت جامعه ایرانی مناسب ارزیابی شده و استفاده از آن برای سنجش رفتار اطلاعاتی سلامت توصیه می گردد.

مقایسه‌ی کارایی بیمارستان‌های غرب ایران قبل و بعد از همه‌گیری کووید-19 با استفاده از مدل پابن لاسو

جمیل صادقی فر

زمینه و هدف: شواهد محدودی در مورد تأثیر همه گیری بیماری کرونا بر کارایی بیمارستان ها در ایران وجود دارد. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر همه گیری کووید-۱۹ بر بهره وری بیمارستان های دولتی استان ایلام انجام شد.
روش بررسی: این پژوهش توصیفی گذشته نگر به بررسی عملکرد ۹ بیمارستان استان ایلام طی یک دوره ی چهار ساله(۱۴۰۰-۱۳۹۷) بر اساس مدل گرافیکی پابن لاسو پرداخته است. داده های مورد نظر از سیستم اطلاعات سلامت بیمارستان ها استخراج و شاخص های کلیدی عملکردی درصد اشغال تخت، نرخ چرخش تخت و میانگین طول مدت اقامت محاسبه گردید. نمودار پابن لاسو با نرم افزار اکسل ترسیم شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که درصد اشغال تخت در بیمارستان های آموزشی به صورت معناداری بالاتر از بیمارستان های غیرآموزشی می باشد(۰/۰۵>P). بر اساس نتایج، درصد اشغال تخت و نرخ چرخش تخت بعد از پاندمی کووید-۱۹ به صورت معناداری کاهش یافته است(۰/۰۵>P). میانگین طول اقامت بیماران نیز بعد از پاندمی افزایش یافته است(۰/۰۵<P). ارزیابی کلی کارایی بیمارستان ها بر اساس مدل پابن لاسو نشان می دهد که فراوانی بیمارستان های قرار گرفته در ناحیه ناکارا از ۴ بیمارستان قبل از پاندمی به ۳ بیمارستان تقلیل یافته است؛ اگرچه بیمارستان های ناحیه کارا در طول این دوره تغییری نکرده است.
نتیجه گیری: عمده بیمارستان های مورد پژوهش به خصوص بیمارستان های غیرآموزشی، دارای اشغال تخت پایینی می باشند. ضعف در زنجیره ی ارایه خدمات به خصوص خدمات تشخیصی و خدمات تخصصی و فوق تخصصی یکی از اصلی ترین دلایل این وضعیت است. حرکت به سمت تغییر در شیوه ی اداره کردن بیمارستان ها و داشتن انعطاف بیش تر در ساختار و اجرا در کوتاه مدت و اولویت گذاری به سمت بیمارستان های بزرگ با زنجیره ی کامل خدمات می تواند موجب برون رفت از وضعیت ناکارای فعلی شود.

انکولایتیک‌ها، ویروس‌های مبارزه‌گر با سرطان از گذشته تا آینده: مروری بر متون

مهدی توتونچی

زمینه و هدف: ویروس های انکولایتیک، به عنوان ابزارهای نوین و پیشرفته در زمینه درمان انواع مختلف سرطان، نقش بسیار مهمی را در تحولات پزشکی ایفا کرده اند. اصطلاح «انکولایتیک» به معنای توانایی این ویروس ها برای تخریب و آسیب به سلول های سرطانی، در عین حفظ سلول های سالم اطراف آن ها، اشاره دارد.
روش بررسی: برای انجام این مطالعه، از طریق جستجو در پایگاه های اطلاعاتی PubMed، Scopus و Google Scholar از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴، ۲۷۰ نتیجه اول، جمع آوری شد. ۶۸ مقاله ی مرتبط توسط محقق اصلی، بررسی و در نهایت، مطالب استخراج و یافته های نهایی جمع بندی شدند.
یافته ها: در نهایت، یافته ها در این مطالعه ی مروری نشان داد که سلول های سرطانی دارای ویژگی های متمایزی هستند که آن ها را از سلول های نرمال متمایز می کند؛ از جمله سیگنال های رشد مداوم، عدم پاسخ به پیام رسانی های ضد رشد، فرار از آپوپتوز، افزایش آنژیوژنز و تهاجم به قسمت های دیگر بدن. ویروس های انکولایتیک از این ویژگی های متمایز برای ورود اختصاصی به سلول های سرطانی استفاده می کنند تا به طور انتخابی به آن ها متصل شده و آن ها را آلوده کنند. بیش تر ویروس های انکولایتیک به طور مستقیم سلول های تومور میزبان را از بین می برند که در نتیجه ی تکثیر ویروسی و القای عناصر پاسخ ضد ویروسی سلول میزبان است. همچنین، این ویروس ها می توانند با تولید پروتئین های خاص، سلول های سرطانی را نابود کنند. پتانسیل کشندگی ویروس های انکولایتیک به نوع ویروس، دست ورزی ژنتیکی، تعداد ویروس مناسب برای تزریق، تمایل ویروسی طبیعی و القایی و حساسیت سلول سرطانی به اشکال مختلف مرگ سلولی بستگی دارد. مکانیسمی که باعث تکثیر اختصاصی ویروس های انکولایتیک در سلول های سرطانی می شود، احتمالا به نقص مسیرهای پیام رسانی در سلول های توموری مرتبط است همچنین تحقیقات انجام شده در فاز سوم کارآزمایی بالینی با استفاده از ویروس هایH۱۰۱ (Oncorine)، T-Vec، ۷-ECHO و (Teserpaturev (Delytact در درمان سرطان های مختلف از جمله سرطان سر و گردن، ملانوما، گلیوبلاستوما و سرطان مثانه بهبود معنی داری در نتایج درمانی را نشان داده است.
نتیجه گیری: ویروس های انکولایتیک از انواع مختلف ویروس ها ساخته می شوند و در حال حاضر در مراحل آزمایشگاهی، پیش بالینی و بالینی مورد ارزیابی قرار می گیرند. استفاده از این ویروس ها برای درمان سلول های سرطانی به عنوان یک روش جدید و هدفمند مطرح شده است که نیازمند بررسی و دست یابی به مکانیسم های دقیق تر برای عملکرد بهتر آن ها می باشد.

راهکارهای پیشگیری از سقوط بیمار در بیمارستان: یک مرور حیطه‌ای

حجت رحمانی

زمینه و هدف: سقوط یا زمین خوردن بیمار به عنوان یکی از رایج ترین خطاهای بیمارستانی شناسایی شده است که مشکلات زیادی از جمله خسارات مالی و جانی برای بیماران، کارکنان و سازمان در پی دارد. سقوط بیمار در بسیاری از موارد با برنامه ریزی مناسب قابل پیشگیری است. این مطالعه با هدف شناسایی راهکارهای پیشگیری از سقوط بیماران بستری در بیمارستان به منظور فراهم کردن شواهد و مستندات لازم برای تدوین برنامه های ایمنی بیمار انجام شد.
روش بررسی: در این مطالعه راهکارهای پیشگیری از سقوط بیمار با روش مرور حیطه ای و با استفاده از الگوی Arksey و O`Malley شناسایی شدند. جستجو با کلیدواژه های مرتبط در پایگاه های داده Pubmed و Web of Science و بدون محدودیت زمانی تا ۲۵ May ۲۰۲۴ انجام شد. در مرحله آخر برای مشورت با خبرگان از روش دلفی و کسب نظر ۱۸ نفر از خبرگان استفاده شد. داده ها با روش تحلیل موضوعی تحلیل شدند.
یافته ها: از بین ۴۲۰۲ مطالعه یافته شده در جستجوی اولیه، تعداد ۱۹ مقاله انتخاب شد. راهکارهای پیشگیری از سقوط بیمار شامل برنامه ریزی(برنامه های بهبود کیفیت، استقرار فرهنگ ایمنی بیمار، دستورالعمل ها و برنامه های پیشگیری از سقوط بیمار)، فضای فیزیکی(طراحی اتاق بیمار و محل استقرار کادر درمان)، تجهیزات(مانیتورینگ و آلارم، سنسورهای فشاری، تخت های استاندارد)، منابع انسانی(شبکه های ارتباطی بین پرستاران و سایر کادر درمان، خودکارآمدی و پاسخ دهی پرستاران، انگیزه و رضایت شغلی پرستاران)، آموزش(آموزش و مشارکت بیمار و همراه بیمار، آموزش کادر درمان، آموزش الکترونیکی) و کنترل فرایندهای اجرایی(ارزیابی عوامل خطر، کنترل فرایندها) می باشند. بیش ترین میزان موافقت اعضا با بعد تجهیزات(۹/۷۶) و کم ترین میزان موافقت با بعد منابع انسانی(۸/۶۵) بود.
نتیجه گیری: سقوط بیمار یکی از شایع ترین مشکلات مرتبط با ایمنی بیمار می باشد که با برنامه ریزی مناسب قابل پیشگیری است. توصیه می شود با در نظر گرفتن شرایط هر بیمارستان ترکیبی از روش های پیشگیری استفاده شود.

بررسی تأثیر یک دوره تمرین مقاومتی دایره‌ای بر مقادیر سرمی آپلین، واسپین و فشارخون در مردان مسن مبتلا به فشارخون بالا

امیر رشیدلمیر

زمینه و هدف: عدم تعادل بین آدیپوکین ها اثرات پاتولوژیکی بر سیستم قلبی-عروقی اعمال می کند. مداخلات ورزشی می توانند نقش مهمی در تنظیم ترشح آدیپوکین ها داشته باشند. هدف از مطالعه ی حاضر، بررسی تأثیر ۱۲ هفته تمرین مقاومتی بر مقادیر سرمی آپلین، واسپین و فشارخون در مردان مسن مبتلا به پرفشاری خون بود.
روش بررسی: در این مطالعه ی نیمه تجربی، ۲۴ مرد مسن مبتلا به پرفشاری خون به صورت هدفمند و بر اساس معیارهای ورود به مطالعه انتخاب شدند و به شکل تصادفی در دو گروه تمرین مقاومتی(۱۲ نفر) و کنترل(۱۲ نفر) قرار گرفتند. شرکت کنندگان گروه تمرین مقاومتی، به مدت ۱۲ هفته و سه جلسه در هفته به انجام تمرینات مقاومتی پرداختند. در ابتدا و انتهای پژوهش، نمونه خون وریدی برای اندازه گیری مقادیر سرمی آپلین و واسپین جمع آوری شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و با آزمون آماری تی همبسته و مستقل در سطح معناداری کمتر از ۰/۰۵ انجام شد.
یافته ها: بعد از انجام ۱۲ هفته تمرین مقاومتی، کاهش معناداری در مقادیر سرمی آپلین(۰/۰۰۲=P)، واسپین(۰/۰۱=P) فشارخون سیستولی(۰/۰۰۱>P) و فشارخون دیاستولی(۰/۰۰۱>P) نسبت به پیش آزمون مشاهده شد. علاوه بر این، بین دو گروه تجربی و کنترل اختلاف معناداری در مقادیر سرمی آپلین(۰/۰۰۱=P)، واسپین(۰/۰۰۱=P) و فشارخون سیستولی(۰/۰۰۱>P) و فشارخون دیاستولی(۰/۰۰۱>P) مشاهده شد.
نتیجه گیری: به نظر می رسد که انجام یک دوره ۱۲ هفته ای تمرین مقاومتی می تواند ضمن بهبود فشارخون سیستولیک و دیاستولیک در تنظیم ترشح آدیپوکین های آپلین و واسپین در مردان سالمند مبتلا به فشارخون مؤثر واقع شود.