fa ایجاد گرایش آموزشی در رشته‌ی کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی: یک مطالعه‌ی چندروشی و ارایه توصیه‌های سیاستی کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی Medical Library & Information Sciences پژوهشی اصيل Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:18px;"><span style="font-family:nasimYW;"><strong>زمینه و هدف:</strong> با گسترش تخصص‌گرایی در علوم پزشکی و سلامت و رشد سریع فناوری‌های اطلاعاتی، نیاز به آموزش‌های تخصصی در حوزه‌ی اطلاع‌رسانی سلامت بیش از پیش احساس می‌شود. تحول دانشگاه‌ها به نسل چهارم و پنجم(دانشگاه‌های نوآور، شبکه‌ای و کارآفرین) نیز ضرورت ایجاد رشته‌های پویا و مبتنی بر نوآوری باز را افزایش داده است. هدف این مطالعه شناسایی تخصص‌های آموزشی جدید، چالش‌ها و عوامل مؤثر در ایجاد گرایش تخصصی کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی و ارایه توصیه‌های سیاستی برای ایجاد تغییر در وضعیت جاری بود.<br> <strong>روش بررسی:</strong> پژوهش حاضر با رویکرد چندروشی (Multi-Methods) انجام شد. در مرحله اول، مرور حیطه‌ای (Scoping Review) بر اساس چارچوب Arksey و O&rsquo;Malley و با رعایت چک‌لیست PRISMA-ScR برای شناسایی تخصص‌های آموزشی موجود انجام شد. در مرحله دوم، بحث گروه متمرکز (FGD) با حضور ۸ متخصص جهت بررسی چالش‌ها، عوامل تأثیرگذار و راهبردهای توسعه برگزار گردید. در مرحله سوم، از روش دلفی ساده با مشارکت ۱۰ سیاست‌گذار رشته‌ی کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی جهت اولویت‌بندی تخصص‌های پیشنهادی استفاده شد. داده‌های کیفی با روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) کدگذاری و تحلیل گردیدند.<br> <strong>یافته‌ها:</strong> در مرحله‌ی مرور گسترده، ۲۲ مقاله‌ی مرتبط شناسایی و بررسی شدند که از میان آن‌ها ۱۱ تخصص آموزشی در حوزه‌ی کتابداری و اطلاع‌رسانی سلامت استخراج شد. پس از ادغام هم‌پوشانی‌ها، ۸ تخصص نهایی باقی‌ماند. در نهایت، با رأی و اجماع سیاست‌گذاران، ۴ تخصص آموزشی جدید برای ایجاد در حوزه‌ی کتابداری و علم اطلاعات پزشکی در اولویت قرار گرفتند. مهم‌ترین چالش‌های شناسایی‌شده شامل: حفظ پایداری رشته و جلوگیری از افول هویتی آن، ضرورت تغییرات ساختاری و بازنگری در برنامه‌های درسی بر اساس نیازهای جامعه، مقاومت سازمانی در برابر&nbsp; ایجاد تغییر در وضعیت جاری بود. از دید سیاست‌گذاران، اصلاح برنامه درسی، طراحی مسیرهای آموزشی تخصصی و توجه به نیازهای ملی و منطقه‌ای به‌عنوان راهبردهای کلیدی پیشنهاد شد.<br> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> پژوهش تأکید دارد که دانشگاه‌ها باید به سمت ایجاد گرایش‌های تخصصی جدید یا دوره‌های کوتاه‌مدت رسمی در حوزه‌ی کتابداری و اطلاع‌رسانی سلامت حرکت کنند. اجرای توصیه‌های سیاستی منتج از شواهد پژوهشی حاضر می‌تواند به پایداری رشته، توسعه‌ی بلندمدت آن و افزایش اشتغال‌پذیری فارغ‌التحصیلان منجر شود.</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:18px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><strong>Background and Aim:</strong> The continuous specialization and rapid evolution in medical and health sciences, combined with the growing influence of information and communication technologies, have created an urgent need for specialized education in Medical Library and Information Science (MLIS). As universities transition toward the fourth and fifth-generation models, characterized by innovation, networking, and entrepreneurial orientation, academic disciplines are expected to become more dynamic and responsive to technological and societal change. This study aimed to identify emerging community-based educational specializations, explore the related challenges and enabling factors, and develop policy recommendations for establishing a new specialization in MLIS.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> This multi-methods research was conducted with the goal of informing educational policy and curriculum development. In the first phase, a scoping review following the Arksey and O&rsquo;Malley framework and guided by the PRISMA-ScR checklist was carried out to identify existing and emerging specializations in health-related information sciences. In the second phase, a focus group discussion (FGD) involving eight domain experts explored perceived challenges, influencing factors, and potential strategies for specialization development. Finally, in the third phase, a simple Delphi technique was applied with ten policymakers in Medical Library and Information Science to prioritize the proposed specialization options. Qualitative data were analyzed thematically, using coding and categorization to identify recurrent patterns and themes.<br> <strong>Results:</strong> The scoping review included 22 eligible studies, from which 11 educational specializations related to health information and librarianship were initially extracted. After merging overlapping domains, eight distinct specializations remained. Following expert and policymaker prioritization, four educational specializations were selected as feasible and necessary for integration into the MLIS curriculum. The main challenges identified were: Ensuring disciplinary sustainability in the face of rapid scientific and technological change; Promoting structural and curricular reform to align educational programs with real-world health information needs; Overcoming institutional and cultural resistance to organizational change. Policymakers emphasized curriculum modernization, specialized educational tracks, and needs-based program design as essential strategies for strengthening MLIS education and its alignment with health system priorities.<br> <strong>Conclusion:</strong> The study recommends that universities establish new educational specializations or formal short-term programs tailored to national and regional needs in health information science. Implementing the proposed policy options can enhance the long-term sustainability, relevance, and innovation capacity of the MLIS discipline while increasing the employability and professional competence of graduates. Strengthening educational responsiveness to societal and technological transformation will position Medical Librarianship and Information Science as a key enabler in evidence-based health systems and digital health development.</span></span></div> گرایش‌, کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی, کتابداری پزشکی, کتابداری سلامت, چالش‌های آموزشی Specialization, Medical Librarianship and Information Science, Medical Librarianship, Health Librarianship, Educational Challenges 470 491 http://payavard.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2006-1&slc_lang=fa&sid=1 Shiva Mohajel Nayebi شیوا محجل نایبی No Master of Science in Medical Library and Information Science, School of Management and Medical Informatics, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran کارشناس‌ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی، دانشکده مدیریت واطلاع‌رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Azra Daei عذرا دائی No Assistant Professor, Department of Medical Library and Information Science, School of Management and Medical Informatics, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran استادیار گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی، دانشکده مدیریت واطلاع‌رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Vahideh Gavgani Zarea وحیده زارع گاوگانی Yes Professor, Department of Medical Library and Information Science, School of Management and Medical Informatics, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran; Tabriz Health Services Management Research Center, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran استاد گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی، دانشکده مدیریت و اطلاع‌‌رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران؛ مرکز تحقیقات مدیریت خدمات بهداشتی درمانی تبریز، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران