مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی

وضعیت فراوانی اعمال جراحی زیبایی در ایران: یک مطالعه توصیفی

حانیه سادات سجادی

زمینه و هدف: با توجه به روند فزاینده اعمال جراحی زیبایی، ضروری است رویکردی متفاوت جهت ارائه این خدمات در پاسخ به نیازهای جامعه اتخاذ گردد. هدف این مطالعه، تعیین وضعیت ارائه خدمات جراحی زیبایی در ایران از نظر توزیع فراوانی بر حسب نوع عمل و سایر ویژگی ها بود.
روش کار: مطالعه حاضر، مطالعه ای توصیفی بود. با مراجعه به مرکز مدیریت آمار و فناوری اطلاعات وزارت بهداشت، داده های ثبت شده در پرونده های پزشکی سیستم اطلاعات بیمارستان های مرجع جراحی زیبایی از قبیل نوع پذیرش، وضعیت هنگام ترخیص، میانگین هزینه، میانگین مدت اقامت، نوع مرکز به لحاظ مالکیت و مشخصات جمعیت شناختی متقاضیان جراحی زیبایی، در بازه زمانی دی ماه 1397 لغایت خرداد 1400، استخراج شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار Excel و آمار توصیفی (فراوانی، درصد و میانگین) انجام شد.
نتایج: در مطالعه حاضر، در ازای 56 کد اعمال جراحی زیبایی، تعداد ۶۲۳۸۷ جراحی انجام شده بود. مالکیت اکثر مراکز ارائه اینگونه خدمات دولتی (۷/۷9 %) بود. انجام جراحی زیبایی در میان زنان (9/۷۳%)، افراد دارای ملیت ایرانی (۷/9۷%)، متاهل (۶/۴۰ %) و در بازه سنی 1۶-4۵ سال (۷/۸۲ %) بیشتر بود. بیشترین فراوانی اعمال جراحی زیبایی مربوط به زیبایی بینی (حدود ۶۰%) و بیشترین و کمترین میانگین هزینه و مدت اقامت به ترتیب به سپتورینوپلاستی (جراحی همزمان بینی و انحراف آن) و بلفاروپلاستی پلک تحتانی (جراحی پلک پایین) مربوط بود.
نتیجه گیری: با توجه به میانگین هزینه اعمال جراحی، نحوه تأمین مالی و چارچوب ارائه این خدمات، بایستی با دقت و شفافیت بیشتری مشخص گردد. همچنین پیش از هرگونه تصمیم گیری در این حوزه، بایستی سیاست ها به لحاظ کارایی، اثربخشی و تطابق فرهنگی بررسی شود.

ارزشیابی برنامه مراقبت‌های ادغام‌یافته و جامع سالمندی در مراکز مراقبت سلامت مبتنی‌ بر الگوی CIPP (زمینه، درونداد، فرآیند و برونداد): مطالعه موردی استان قم

زهرا طاهری خرامه

زمینه و هدف: برنامه مراقبت های ادغام یافته و جامع سالمندیِ وزارت بهداشت، به منظور حفظ و ارتقاء سلامت سالمندان طراحی شده و در حال اجرا است. برای تعیین اینکه چگونه این برنامه نیاز به اصلاح یا بهبود فرایند دارد؛ یک ارزیابی جامع، ضروری به نظر می رسد. با وجود گذشت یک دهه از اجرای این برنامه، تاکنون پژوهشی در مورد ارزشیابی آن انجام نشده است؛ لذا این پژوهش با هدف ارزشیابی برنامه مراقبت های ادغام یافته و جامع سالمندیِ وزارت بهداشت مبتنی بر الگوی CIPP (زمینه، درونداد، فرآیند و برونداد) در استان قم انجام شد.
روش کار: پژوهش حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی مقطعی است. جامعه آماری، شامل کلیه کارکنان مراکز بهداشتی استان قم بود. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه دوبخشی شامل مشخصات دموگرافیک و پرسشنامه محقق ساخته ارزشیابی برنامه جاری مراقبت سالمندان براساس چهار حیطه الگوی ارزشیابی CIPP بود. افراد دارای معیارهای ورود به مطالعه، به روش نمونه گیری سرشماری وارد مطالعه شدند. پس از تکمیل پرسشنامه ها، داده ها توسط نرم افزار SPSS 24 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
نتایج: میانگین و انحراف معیار سن شرکت کنندگان 98/6±92/34 سال و 140 نفر (3/84 %) زن بودند. در حیطه زمینه، میانگین نمره گویه «نیاز گروه هدف به برنامه» 01/1±71/3 و «شناسایی پتانسیل های سایر سازمان های تأثیرگذار در اجرای برنامه» 99/0±21/2 بود. در حیطه درونداد، میانگین نمره گویه «مشخص شدن مخاطبان برنامه» 95/0±70/3 و «بودجه و اعتبار لازم برای برنامه» 95/0 ± 23/2 بود. در حیطه فرآیند، میانگین نمره گویه «ارزیابی برنامه توسط مسئولان و پرسنل مجری» 90/0±16/3 و «ثبت و نگهداری مشکلات پیش آمده در حین برنامه» 85/0±69/2 بود. در حیطه برونداد، میانگین نمره گویه «رضایت از علاقه به کار و تعهد و وجدان کاری» 81/0 ± 65/3 و «انجام مطالعه موردی در این زمینه» 01/1 ± 64/2 بود. در ارزشیابی کلی برنامه، میانگین نمره گویه «ضرورت برنامه» 89/0 ± 88/2 و «کیفیت ارائه برنامه» 80/0 ± 12/2 بود.
نتیجه گیری: در پژوهش حاضر، ارزﺷﻴﺎﺑﻲ برنامه مراقبت های ادغام یافته و جامع سالمندی وزارت بهداشت با استفاده از الگوی CIPP، منجر به شناسایی ﻧﻘﺎط ﻗﻮت و ﺿﻌﻒ این برنامه با توجه به نقطه نظرات کارکنان مراکز بهداشتی استان قم گردید. بنابراین، سیاستگذاران و مسئولین امر می توانند با استفاده از این یافته ها، ﻣﻮﺟﺒﺎت ارﺗﻘﺎء هرچه بیشتر این برنامه را ﻓﺮاﻫﻢ آورند.

رابطه مؤلفه‌های سواد غذایی و عادت‌های غذایی سالم در بین جمعیت بزرگسال شهر شیراز

زمینه و هدف: عادت های غذایی سالم از از مهمترین تعیین کننده های سلامت افراد در دنیای امروز است. بی تردید سواد غذایی و مؤلفه های آن از متغیرهای تأثیرگذار بر عادت های غذایی است. این مطالعه به دنبال بررسی رابطه دانش غذایی، مهارت غذایی، تاب آوری و عادت های غذایی سالم در بین جمعیت بزرگسال شهر شیراز بود.
روش کار: برای این منظور با استفاده از نمونه گیری خوشه ای و پرسشنامه تعداد 384 نفر از جمعیت بزرگسال شهر شیراز با روش نمونه گیری خوشه ای در سال 1402 پیمایش شد. سواد غذایی در برگیرندۀ مؤلفه های دانش، مهارت و تاب آوری بود. مؤلفه های فوق با استفاده از پرسشنامه استاندارد و 14 گویه سنجش شد. مقیاس استفاده شده برای سنجش عادات غذایی سالم شامل 6 گویه بود. برای تحلیل داده ها از نرم افزار27 SPSS استفاده شد.
نتایج: دانش غذایی، مهارت غذایی، تاب آوری و عادت های غذایی سالم اکثریت نمونه در سطح متوسطی قرار دارد. تحلیل چندمتغیره نشان داد که افزایش سن به افزایش معنی دار عادت های غذایی سالم می انجامد. عادت های غذایی سالم در بین افراد دانشگاهی به طور معنی داری بیشتر از افراد بی سواد بود. دانش غذایی و تاب آوری به ترتیب بیشترین تأثیر معنی دار را بر عادت های غذایی سالم داشتند.
نتیجه گیری: هدف این تحقیق بررسی رابطه مؤلفه های سواد غذایی و عادت های غذایی سالم در بین جمعیت بزرگسال شهر شیراز بود. دانش غذایی و تاب آوری اثر معنی دار بر عادت های غذایی سالم داشتند. در مجموع می توان نتیجه گرفت که باید اجرای دوره های آموزشی هدفمند، با تأکید ویژه بر ارتقای دانش و مهارت غذایی در دستور کار مسئولان ذی ربط قرار گیرد. ارتقاء سواد غذایی می تواند افزایش عادت های غذایی سالم و در نهایت افزایش سطح عمومی سلامت جامعه را به همراه داشته باشد.

تشخیص بیماری دیابت با استفاده از یادگیری ماشین و الگوریتم‌های تکاملی

محمد جعفر تارخ

زمینه و هدف: در سال های اخیر، یادگیری ماشین و الگوریتم های تکاملی توجه پژوهشگران و متخصصین در حوزه های مختلف، به ویژه حوزه سلامت را به جنبه های کاربردی آنها در پردازش مجموعه داده های کلان برای ارائه بینش های مفید به خود جلب کرده اند. از طرف دیگر، تشخیص سریع و دقیق بیماری دیابت یکی از مهم ترین مسائل در پزشکی است و افزایش نرخ ابتلا به این بیماری برای جوامع جهانی نگرانی های بسیاری را به همراه داشته است. مطالعه حاضر با هدف ایجاد یک مدل تشخیصی مبتنی بر الگوریتم های تکاملی و یادگیری ماشین جهت تشخیص بیماری دیابت انجام شد.
روش کار: این پژوهش یک چارچوب مبتنی بر تشخیص هوشمند بیماری دیابت را ارائه می دهد. روش پیشنهادی شامل دو مرحله اصلی است: مرحله اول شامل رویکرد طبقه بندی با استفاده از الگوریتم های K-نزدیک ترین همسایه و جنگل تصادفی است. مرحله دوم شامل رویکرد ترکیبی انتخاب ویژگی و طبقه بندی به منظور بهبود نتایج مرحله اول است که در آن از الگوریتم های بهینه ساز گرگ خاکستری، بهینه ساز نهنگ و بهینه ساز ازدحام ذرات جهت انتخاب ویژگی استفاده شده است. در این تحقیق از مجموعه داده دیابت هندی پیما استفاده شده است. تجزیه و تحلیل مقایسه ای بین رویکردهای مختلف از طریق شاخص های ارزیابی دقت، صحت و فراخوانی و امتیاز F1 انجام شده است.
نتایج: پس از مقایسه های تطبیقی بین مدل های پیشنهادی، مدل جنگل تصادفی مبتنی بر بهینه ساز گرگ خاکستری با صحت پیش بینی 81/38% به عنوان مدل نهایی انتخاب و معرفی شد.
نتیجه گیری: نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که استفاده از الگوریتم های تکاملی در کنار مدل های یادگیری ماشینی، می تواند کارایی و صحت تشخیص بیماری دیابت و عوارض ناشی از آن را در بیش تر مواقع افزایش دهد.

تبیین جامعه شناختی رابطه هوش فرهنگی و سلامت اجتماعی در بین شهروندان شهر یاسوج

سید صمد بهشتی

زمینه و هدف: این تحقیق با هدف پاسخگویی به این سوال مطرح شده است که آیا هوش فرهنگی به عنوان سازه ای که قابلیت انطباق افراد با محیط ها و فرهنگ های جدید را می سنجد می تواند بر عملکرد اجتماعی افراد و برقراری ارتباط سالم با دیگران و یا به تعبیری سلامت اجتماعی آنها اثر بگذارد یا خیر.
روش کار: این تحقیق در بین شهروندان بالای ۱۵ سال شهر یاسوج با روش کمی و شیوه پیمایشی و با استفاده از ابزار پرسشنامه در نمونه ای ۳۸۰ نفری که به شیوه تصادفی چند مرحله ای انتخاب شده اند انجام شده است.
نتایج: یافته های این تحقیق نشان داد سطح هوش فرهنگی و سلامت اجتماعی جامعه مورد مطالعه، از سطح متوسط بالاتر است. نسبت سلامت اجتماعی و هوش فرهنگی مردان و زنان تفاوت معناداری ندارد. هوش فرهنگی و سلامت اجتماعی در بین متاهلین در مقایسه با مجردها میانگین بالاتری دارد. هرچند بین سن و سلامت اجتماعی رابطه وجود ندارد اما رابطه آن با هوش فرهنگی مثبت هست. آزمون فرضیه ها نشان داد ابعاد مختلف هوش فرهنگی با سلامت اجتماعی ارتباطی مستقیم و مثبت دارند و هوش فرهنگی با ضریب رگرسیون استانداردی برابر با 372/0 می تواند نزدیک به 14% از تغییرات سلامت اجتماعی را تبیین کند. ضمن اینکه سن اثر مداخله ای بر رابطه این دو متغیر ندارد.
نتیجه گیری: در مجموع نتیجه ای که می توان از این تحقیق گرفت این است که افراد به واسطه داشتن هوش فرهنگی بهتر می توانند سایر افراد ودیدگاهشان را بیشتر درک کرده، تحمل کنند و همین امر عملکرد آنها را در جامعه و در تعامل با دیگران بهبود می بخشد و بر سلامت اجتماعی آنها اثر مثبتی می گذارد.

افزایش امید زندگی در ایران باتوجه‌به نقش توسعه مالی، مخارج بهداشتی و مصرف انرژی تجدیدپذیر

زمینه و هدف: در سال های اخیر، روابط متقابل بین محیط زیست، انرژی و سلامت به دلیل تأثیر قابل توجهی که بر سلامت انسان دارند، توجه فزاینده ای را به خود جلب کرده است. این مطالعه بر آن است تا به بررسی تأثیر متقابل و پیچیده محیط، اقتصاد، توسعه، انرژی و نتایج سلامت در ایران بپردازد.
روش کار: در این تحقیق از آزمون هم انباشتگی حداقل مربعات کاملاً اصلاح شده بر روی داده سالانه کشور ایران از سال 1360 تا 1400 استفاده می شود. در این راستا متغیرهای مصرف انرژی تجدیدپذیر، هزینه های بهداشتی، آلودگی هوا، نرخ باسوادی زنان، نرخ تورم، ضریب جینی، تولید ناخالص داخلی سرانه، توسعه مالی و مصرف سوخت فسیلی بر امید به زندگی در بدو تولد درنظر گرفته می شود.
نتایج: نتایج تخمین مدل تحقیق نشان داد که توسعه مالی به طور مثبت و با مقدار 0/037 بر امید زندگی تأثیر می گذارد. این مطالعه همچنین نشان می دهد که انتشار CO2 و مصرف سوخت فسیلی به ترتیب 0/015 و 1/02 سبب کاهش امید زندگی می شود. مصرف انرژی تجدید پذیر و مخارج سلامت نیز به ترتیب با ضریب مثبت 0/025 و 0/035سبب بهبود امید زندگی در ایران شده است.
نتیجه گیری: برای افزایش نتایج سلامت لازم است اقداماتی برای افزایش هزینه های سلامت، افزایش استفاده از انرژی های تجدیدپذیر، کاهش استفاده از سوخت های فسیلی و تقویت توسعه مالی در بلندمدت جهت دسترسی آسان تر به درمان های پزشکی، اجتناب از بیماری ها، سبک زندگی سالم تر و کیفیت محیطی، انجام شود. از طرف دیگر از حیث سیاست گذاری، برنامه ریزی در جهت بهبود شاخص های اقتصادی می تواند زمینه را برای تقاضای کالاهای بهداشتی و آموزشی و بهبود وضعیت بهداشـتی جامعـه فراهم نماید.

ارزیابی سلامت جامعه برای شناسایی و اولویت بندی مشکلات منطقه تحت پوشش مرکز خدمات جامع سلامت امام زاده قاسم تهران

محمد حسین پناهی

زمینه و هدف: این مطالعه با هدف ارزیابی و اولویت بندی نیازهای سلامت جامعه تحت پوشش مرکز سلامت امامزاده قاسم واقع در شمال شهرستان تهران، انجام شده است.
روش کار: این مطالعه بر اساس مدل کارولینا شمالی برای ارزیابی جامع سلامت جامعه انجام شد. ارزیابی شامل تحلیل داده های ثانویه و مصاحبه های مستقیم بود. اطلاعات عمومی و امکانات موجود در سطح منطقه از منابع ثانویه استخراج می شوند، در حالی که دیدگاه ها و نظرات درباره نیازهای جامعه از طریق مصاحبه با افراد قشرهای مختلف ساکن در منطقه جمع آوری شد. فرآیند اولویت بندی از یک سیستم امتیازدهی بر اساس شدت، گستردگی و قابل حل بودن مشکل دارای اولویت، استفاده شد.
نتایج: مطالعه نشان می دهد که مسائل فاضلاب، مشکلات ساخت و ساز، و مدیریت پسماند به عنوان اولین نگرانی های سلامت در این منطقه می باشد. تحلیل مقایسه ای با ارزیابی های سلامت در سایر مناطق ایران، چالش های منحصر به فردی که این جامعه با آن روبرو است، را تأکید می کند.
نتیجه گیری: با ارزیابی سلامت این منطقه، مشخص شد که نیازهای فوری جامعه تحت پوشش خود به مداخلات هدفمندی نیاز دارد. راه حل های پیشنهادی شامل تدابیر قانونی، آموزش عمومی و مداخلات شهرداری برای حل مشکلات فاضلاب، ساخت و ساز و مدیریت پسماند هستند. که این راه حل ها در قالب یک برنامه عملیاتی مدون پیشنهاد شده است.

زندگی در روستا و تجربه دسترسی به خدمات سلامت؛ مطالعه‌ی کیفی روستانشینان بخش فلارد لردگان

احمد کلاته ساداتی

زمینه و هدف: توسعه روستا، در گرو توجه به موضوع سلامت و دسترسی به آن در میان روستائیان می باشد. هدف اصلی این پژوهش واکاوی درک و تجربه دسترسی به خدمات سلامت در میان روستاییان در بخش فلارد لردگان است.
روش کار: روش پژوهش کیفی است که با راهبرد نظریه زمینه ای انجام شده است. داده ها به روش مصاحبه ی نیمه ساختاریافته جمع آوری شد و با 20 نفر به اشباع رسید. دست نوشته داده ها به روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و در نهایت یک الگوی زمینه ای نیز ارائه شد.
نتایج: از مهمترین یافته ها از درک و تجربه روستائیان می توان گفت افرادی که در روستا زندگی می کنند همیشه در برخورد با زندگی شهری خود را مقایسه می کنند و به امکانات و خدمات بیشتر و بهتر شهرها اشاره می کنند و نوعی عدم دسترسی و نبود امکانات مساوی در اذهان متصور است. بر اساس یافته های پژوهش می توان به سه مقوله اصلی؛ دسترسی و پوشش ناقص، احساس نابرابری، در حاشیه بودگی اشاره کرد، که مهمترین مشکلاتی است که ساکنین روستاهای بخش فلارد را تهدید می کند. مقوله اصلی تحقیق حاضر تحت عنوان ادراک نابرابری از دسترسی است.
نتیجه گیری: توسعه روستاها در گرو توجه به موضوع سلامت و دسترسی به خدمات مرتبط با آن است. با وجود تلاش های باارزش دولت ها در 4 دهه اخیر در رابطه با توسعه بهداشت روستاها موضوع دسترسی نیازمند توجه جدی است. سالمندی روستاییان، در کنار احساس محرومیت نسبی در دسترسی به خدمات سلامت مهمترین موضوعاتی است که سیاستگذارن سلامت بایستی توجه جدی به آن داشته باشند.