مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی

مدل اعتباربخشی درمانگاه‌های عمومی کشور

ابراهیم جعفری پویان

زمینه و هدف: اعتباربخشی، یک مدل ارزشیابی خارج سازمانی، از مهم ترین برنامه های ارزشیابی خدمات سلامت در چند دهه اخیر بشمار می رود. نظام نوین اعتباربخشی خدمات سلامت در ایران فاقد استانداردهای لازم برای ارزشیابی خدمات سرپایی و درمانگاه های عمومی است. این مطالعه بنابراین، با استفاده از تجربیات سایر کشورها به طراحی مدلی برای اعتباربخشی درمانگاه های عمومی پرداخته است.
روش کار: پژوهش حاضر یک مطالعه مروری - کیفی بود که در دو گام انجام پذیرفت. در گام اول مدل ها، روش ها و استاندارد های اعتباربخشی درمانگاه های عمومی کشور های منتخب با مرور تطبیقی شناسایی شد. در گام دوم به روش کیفی و با روش پانل خبرگان مدل مفهومی اعتباربخشی این درمانگاه ها طراحی شد.
نتایج: مدل پیشنهادی برای اعتباربخشی درمانگاه ها با ثبت درخواست در سامانه و به روز رسانی اطلاعات آغاز می شود. پس از خودارزیابی درمانگاه و ارزیابی خارجی، زمان برای انجام اصلاحات در نظر گرفته می شود. محورهای کلیدی پیشنهادی برای اعتباربخشی درمانگاه ها در این مدل شامل مدیریت و رهبری، مدیریت اطلاعات، مدیریت فرآیندها، مدیریت منابع انسانی، حقوق گیرندگان خدمت و نتایج عملکردی می باشد. رتبه بندی درمانگاه های کشور در پنج سطح (عالی، خوب، متوسط، ضعیف و زیر استاندارد) قابل انجام خواهد بود.
نتیجه گیری: با توجه به محورها و فرایند شناسایی شده و عدم وجود یک رویکرد نظام مند، مدل اعتباربخشی پیشنهادی می تواند برای اولین بار یک شیوه علمی و کاربردی جهت گروه های ارزیاب داخل و خارج سازمان فراهم ساخته و ارزشیابی متناسب و معتبری از درمانگاه های سرپایی عمومی ایران ارائه کند.

ارتباط تاب‌آوری و عوامل مرتبط با سوءمصرف مواد (ATOD) در میان جوانان 18 تا 29 سال: مطالعه مقطعی

عابدین ایرانپور

زمینه و هدف: یکی از مهمترین پیش بینی کننده های تمایل و اقدام به سوء مصرف مواد میزان تاب آوری افراد است. این پژوهش با هدف تعیین ارتباط بین تاب آوری و سوءمصرف مواد (ATOD) در میان جوانان 18 تا 29 سال شهر کرمان در سال 1401 انجام شده است.
روش کار: این مطالعه مقطعی به روش نمونه گیری چند مرحله ای بر روی 407 نفر از جوانان 18 تا 29 سال شهر کرمان از بهار تا زمستان 1401 انجام شد. در هر منطقه شهرداری شهر کرمان پنج آرایشگاه زنانه و پنج آرایشگاه مردانه و همچنین چهار مرکز درمان نگهدارنده با متادون نیز در همان مناطق انتخاب و از آن ها نمونه گیری به عمل آمد. ابزار های اندازه گیری در این پژوهش، پرسشنامه های فرم کوتاه مقیاس تاب آوری RS-14، مقیاس تجارب دوران کودکی ACE-8 ، پرسشنامه سنجش سوء مصرف مواد به انضمام متغیرهای زمینه ای بودند که از طریق مصاحبه حضوری تکمیل شدند.
نتایج: با افزایش سن، جنسیت مرد، سابقه خشونت خانگی و همچنین تحصیلات پایین میزان سوء مصرف مواد و احتمال مراجعه به مراکز درمان نگهدارنده با متادون افزایش می یابد و هرچه میزان تاب آوری بالاتر باشد، شانس سوء مصرف مواد و مراجعه به این مراکز جهت درمان کاهش می یابد( 05/0 (p ≤ .
نتیجه گیری: این یافته ها اهمیت ایجاد برنامه‏های مؤثر به منظور افزایش تاب آوری برای جوانان را نشان داده که با کاهش خطر سوءمصرف مواد همراه است و از نتایج حاصل از این پژوهش می توان برای برنامه ریزی های مناسب به منظور تنظیم راهکارهای پشتیبانی از سلامت جوانان استفاده کرد.

روش‌های پیشگیری از بارداری و عوامل موثر بر آن‌ با نیم‌نگاهی به دوران شیوع کووید-19 در شهر شیراز

سراج الدین محمودیانی

زمینه و هدف: علی رغم اهمیت بهداشت باروری و استفاده از روش های پیشگیری از بارداری، اهمیت آنها در بهداشت و رفاه عمومی مردم هنوز به طور کامل در کشورهای در حال توسعه درک نشده است. انتظار می رود تغییرات قابل توجّه در سیاست ایران در زمینه تنظیم خانواده، همراه با بروز کووید-19، بر روش های پیشگیری از بارداری به کار گرفته شده در کشور تأثیر گذاشته باشد.
روش کار: این مطالعه مقطعی با استفاده از روش پیمایشی کمّی بر روی 1200 زن متأهل در سن باروری شهر شیراز در سال 1399 انجام شد. نمونه گیری ترکیبی از روش های طبقه بندی چند مرحله ای و تصادفی سیستماتیک بود. داده ها با استفاده از پرسشنامه ساختاریافته و محقق ساخته جمع آوری شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و با استفاده از آزمون های مجذور کای و رگرسیون لجستیک چندگانه انجام شد.
نتایج: بر اساس یافته ها، پیش بینی کننده های اصلی استفاده از روش های پیشگیری از بارداری شامل سن زنان، باروری واقعی، باروری ایده آل، سطح تحصیلات زوج ها و وضعیت اشتغال زوج ها بود. شانس استفاده از روش های سنتی در پی همه گیری کووید-19 افزایش یافت.
نتیجه گیری: با توجه به گرایش قابل توجه زنان به استفاده از روش های پیشگیری سنتی، بخصوص در دوران شیوع همه گیری ها، آموزش مسائل مرتبط با این روش ها به زنان ضرورت می یابد. از آنجایی که روش های سنتی می تواند بارداری ناخواسته را به دنبال داشته باشد بنابراین آموزش روش های پیشگیری برای زنان باید در سیاست های جمعیتی گنجانده شود.

نقد فرهنگی بسته آموزشی ارتباط با نوجوانان دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در حوزه ارتباطات نوجوانان: شبکه بهداشت

ایمان زاغیان

زمینه و هدف: نوجوانی دوره ای از تغییرات سریع بیولوژیکی، شناختی و عصبی است. هدف از پژوهش حاضر نقدی فرهنگی بر بسته آموزشی دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد در حوزه ی ارتباطات درون خانوادگی و برون خانوادگی نوجوانان اجرا شده در قالب خدمات سلامت روان شبکه بهداشت بر اساس فرهنگ ایرانی - اسلامی بوده است.
روش کار: این تحقیق به روش پژوهش کیفی و با روش تحلیل مضمون انجام شده است. جامعه آماری در پژوهش حاضر، کلیه محتواهای سلامت روان شبکه بهداشت است. در این پژوهش با استفاده از نمونه گیری هدفمند محتواهای مربوط به ارتباط با نوجوان در شبکه بهداشت مورد بررسی قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از ابزار تحلیل قالب مضمون ها، شبکه مضامین و تحلیل مقایسه ای استفاده شد.
نتایج: پس از تجزیه و تحلیل داده ها، 30 مضمون اولیه و 4 مضمون ثانویه و 2 مضمون فراگیر از متن استخراج شد. احترام به والدین، هنجارهای اجتماعی، هنجارهای اخلاقی و عدم سنخیت فرهنگی و به عنوان مضامین ثانویه و ارزش ها، هنجارها به عنوان مضامین فراگیر استخراج شده است.
نتیجه گیری: لذا نتایج این مطالعه، ضرورت بازبینی و بازنویسی محتوای مربوط به برنامه تقویت بنیان خانواده برای والدین و نوجوانان را روشن می سازد.

شیوع عفونت‌های ویروسی در دریافت‌کنند‌گان پیوندکلیه در ایران: مطالعه مرور سیستماتیک

آرمین نقی پور

زمینه و هدف: عفونت های ویروسی مختلف یکی از عوامل خطر رد پیوند کلیه در بیماران دریافت کننده ی این عضو می باشد. این مطالعه با هدف بررسی فراوانی عفونت های ویروسی در دریافت کنندگان پیوند کلیه در ایران انجام شد.
روش کار: مطالعه حاضر به صورت مرور سیستماتیک انجام شد. کلمات کلیدی در عنوان یا چکیده مقالات منتشر شده به زبان فارسی و انگلیسی پایش شد. جستجو در پایگاه های داده طی سال های 1402-1392 انجام شد.
نتایج: در مجموع 2822 نمونه مورد بررسی قرارگرفت. بیشترین و کمترین حجم نمونه در مقالات مورد بررسی به ترتیب 1615 و 50 بیمار بود. بیشترین فراوانی عفونت ویروسی مربوط به استان های گیلان، مشهد، رشت و اهواز با فراوانی مطلق و (نسبی) 54 (9/52 %)، 54 (9/21%)، 54 (49%) و 51 (8/41%) بود. فراوانی پلیوماویروس BK، سیتومگالوویروس (CMV) و ویروس هپاتیتC به ترتیب شایع ترین عفونت های ویروسی در دریافت کنندگان پیوند کلیه بودند.
نتیجه گیری: با توجه به نتایج بدست آمده و شیوع بالاتر عفونت پلیوماویروس BK و CMV در دریافت کنندگان پیوندکلیه، غربالگری اهداکنندگان عضو از نظر این ویروس ها در کشور حائز اهمیت است.

شناسایی و واکاوی مولفه های سلامت جسمی از منظر قرآن

بهنام بهاری

زمینه و هدف: روح و جسم آدمی از شریف ترین موضوعاتی است که می طلبد آدمی مطالعات و تاملاتی نسبت به آن داشته باشد در این خصوص قرآن کریم و عترت، علاوه بر هدف اساسی خودشان که هدایت بشریت به سوی رستگاری می باشد، مسائلی را که در جهت بهبود کیفیت زندگی دنیوی او ضروری است را نیز تبیین نموده است. در این تحقیق نیز درباره ابعاد مختلف سلامت جسمی بحث می شود. بنابراین پژوهش حاضر در نظر دارد مولفه های سلامت جسمی از منظر قرآن و روایات را مورد بررسی قرار دهد.
روش کار: پژوهش حاضر یک پژوهش کاربردی است که در دو مرحله به منظور دستیابی به یافته ها انجام پذیرفت. گام اول: با استفاده از روش پژوهش کیفی از نوع توصیفی و تحلیلی انجام گردیده است. در این مطالعه برای استخراج و تدوین مطالب از روش سه سوسازی (زاویه بندی) استفاده گردید؛ یعنی مطالعه با استناد به مبانی برخاسته از آیات قرآن و روایات معصومین(ع) و نیز بهره گیری از پژوهش های مربوط و مبانی نظری انجام شد. گام دوم: به منظور بررسی فراوانی و ضریب اهمیت مولفه های سلامت جسمی در قرآن، در این پژوهش از روش تحلیل محتوا استفاده شده است. محتوای طرح از نظر پاسخگو (متن قرآن کریم) و نوزده مؤلفه اصلی در حیطه سلامت جسمی مورد بررسی قرار گرفت.
نتایج: بررسی مولفه های سلامت جسمی از منظر قرآن نشان می دهد که از بررسی مولفه های سلامت جسمی از منظر قرآن امر به خوردن چیزهای پاکیزه و حلال با فراوانی مطلق 9، فرستادن آب برای نوشیدن و سیراب کردن انسان با فراوانی مطلق 13، حرام و ممنوع بودن گوشت مردار با فراوانی مطلق 4، ممنوعیت خوردن گوشت خوک با فراوانی مطلق 4، ممنوع بودن خوردن خون با فراوانی مطلق4، قرار دادن شیر حیوانات اهلی برای تغذیه با فراوانی مطلق 4، رویانیدن انواع میوه ها و گیاهان برای تغذیه با فراوانی مطلق 47، حلال و جایز بودن استفاده از گوشت حیوانات اهلی حلال گوشت با فراوانی مطلق 14، حلال بودن ماهی از آبزیان (غذاهای دریایی) با فراوانی مطلق 3، شفابخشی و تغذیه قرار دادن عسل با فراوانی مطلق 1، استفاده از پوست حیوانات برای پوشش اندام بدن انسان با فراوانی مطلق 2، مرکب قرار دادن حیوانات با فراوانی مطلق3، دستور نگاه به غذا با فراوانی مطلق1، نزول لباس برای پوشش اندام انسان با فراوانی مطلق5، تحریم شراب با فراوانی مطلق4، شیر مادر برای تغذیه کودک با فراوانی مطلق4، وضوگرفتن، تیمم کردن و غسل کردن با فراوانی مطلق2، روزه گرفتن با فراوانی مطلق13، بهداشت فردی با فراوانی می باشند که در بین این مولفه ها، مضمون رویانیدن انواع میوه ها و گیاهان برای تغذیه با فراوانی مطلق 47، بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده است.
نتیجه گیری: یافته های حاصل نشان داده است که در بین مولفه های سلامت جسمی از منظر قرآن، بیشترین ضریب اهمیت مربوط به رویانیدن انواع میوه ها و گیاهان برای تغذیه (055/0) و کمترین ضریب اهمیت به شفابخشی و تغذیه قرار دادن عسل با مقدار (034/0) است.

اثربخشی درمان شناختی رفتاری بر انعطاف‌پذیری شناختی و کارکرد اجرایی بر روی مبتلایان صرع

زینب ظاهری

زمینه و هدف: هدف از پژوهش حاضر تعیین اثربخشی درمان شناختی رفتاری بر انعطاف پذیری شناختی و کارکرد اجرایی بر روی مبتلایان صرع بود.
روش کار: روش پژوهش حاضر، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری کلیه دختران 7 تا 14 ساله مبتلا به صرع در استان مازندران بودند. نمونه آماری این پژوهش شامل 40 نفر، (20 نفرگروه آزمایش و20 نفر گروه کنترل) از دختران مبتلا به صرع بودند که به شیوه نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه جایگزین شدند. ابزار گرد آوری داده ها پرسشنامه انعطاف پذیری شناختی دنیس، وندروال و جیلون(2010) و کارکرد اجرایی Coolidge بود. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS26 انجام شد.
نتایج: نتایج تحلیل کوواریانس چند متغییری مانکوا نشان داد که؛ برنامه آموزشی شناختی رفتاری بر انعطاف پذیری شناختی و کارکرد اجرایی دختران مبتلا به صرع تاثیر مستقیم دارد. انعطاف پذیری شناختی (44/5=(35/1)F) و کارکرد اجرایی (73/2=(35/1)F) در سطح 001/0 تفاوت معنا داری وجود دارد (01/0> P).
نتیجه گیری: بنابراین نتیجه گرفته می شود که درمان شناختی رفتاری بر انعطاف پذیری شناختی و کارکردهای اجرایی مبتلایان به صرع تاثیرگذار بوده و بیمارانی که تحت تاثیر درمان شناختی رفتاری قرار گرفته بودند، انعطاف پذیری شناختی و کارکردهای اجرایی آن ها بهبود یافته بود.

شناسایی عوامل احتمالی مرتبط با روان درمانی اثربخش از منظر درمانگران و مراجعان: یک پژوهش کیفی

سیده مریم پورموسوی

زمینه و هدف: اثربخشی روان درمانی با توجه به تحقیقات انجام شده اثبات شده است، اما تعداد بیمارانی که رو به وخامت می روند یا بهبود نمی یابند هنوز مشکل ساز است. از طرفی، برخی از درمانگران به طور کلی موفق تر از دیگران هستند، اکثر درمانگران هم موفقیت و هم شکست درمانی را در موارد مختلف تجربه کرده اند. هدف از این مطالعه تعیین عوامل اثربخش در روان درمانی از منظر درمانگران و مراجعان بود.
روش کار: این پژوهش را می توان بر مبنای هدف از نوع پژوهش های کاربردی و از منظر ماهیت، کیفی به شمار آورد. جامعه آماری این پژوهش 1- درمانگران (روانپزشکان، روانشناسان و مشاوران) دارای مجوز سازمان نظام روانشناسی و مشاوره با تجربه درمانگری 5 سال به بالا و 2- مراجعینی که حداقل در یک دوره روان درمانی شرکت کرده اند را شامل می شود. روش نمونه گیری به صورت هدفمند صورت گرفت. بر اساس این روش، حجم نمونه مبتنی بر اشباع نظری بوده و لذا فرآیند مصاحبه تا حصول اطمینان از اشباع داده های مرتبط با موضوع تحقیق و نبود داده جدید ادامه یافت و مصاحبه ها در درمانگران در نفر بیست و یکم و در مراجعان در نفر پانزدهم به پایان رسید. برای گردآوری اطلاعات از روش مصاحبه استفاده گردید که داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوا بر مبنای رویکرد قیاسی مورد تحلیل قرار گرفتند.
نتایج: یافته های این تحقیق نشان داد که عوامل احتمالی موثر در درمان اثربخش به سه حیطه درمانگر (نگرش، صلاحیت، شخصیت، بلوغ، توانایی و ویژگی ظاهری)، مراجع (ویژگی های جمعیت شناختی، علت و نحوه مراجعه، بینش) و عوامل محیطی (مسائل اقتصادی، اجتماعی-سیاسی، موقعیت مرکز روانشناختی، مسائل حمایتی و رویدادهای زندگی مراجع و درمانگر) تقسیم بندی می شود.
نتیجه گیری: یافته های پژوهش حاضر، اهمیت الگوی عوامل اثربخش را به سیاست گذاران، متولیان، اساتید و درمانگران حوزه سلامت روان نشان می دهد. ضمن اینکه احراز این مولفه ها می تواند کارآمدی درمانگران را در دستیابی به اهداف آن ها افزایش دهد و همچنین به مراجعان کمک کند تا در انتخاب درمانگر چگونه عمل کنند.