مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی

سبک زندگی سلامت‌محور و ارتباط آن با سلامت اجتماعی زنان نابارور: مطالعه ای در مرکز تحقیقات بهداشت باروری شیراز

رقیه خسروی

زمینه و هدف: امروزه سلامت اجتماعی به عنوان یکی از چهار محور اصلی سلامتی جایگاه ویژه ای در رویکردهای توسعه ای و انسان محور پیدا کرده است لذا مطالعات نظری و برنامه های عملیاتی گسترده ای در سطح دنیا در مورد آن صورت می پذیرد. پژوهش حاضر به بررسی رابطه سبک زندگی سلامت محور با سلامت اجتماعی زنان نابارور مراجعه کننده به مرکز تحقیقات بهداشت باروری شیراز می پردازد.
روش کار: طرح کلی این پژوهش به صورت توصیفی همبستگی می باشد. تعداد 385 نفر از زنان نابارور مراجعه کننده به مراکز تحقیقات بهداشت باروری شهر شیراز به روش نمونه گیری در دسترس، از کلینیک های درمان ناباروری سطح شهر شیراز انتخاب و ابزارهای پژوهش که شامل پرسش نامه های سلامت اجتماعی کییز (1998) و سبک زندگی سلامت محور والکر و پلیرکی (1997) می شود را تکمیل نمودند. سپس اطلاعات گردآوری شده، با استفاده از نرم افزار SPSS 26 مورد تجزیه ‎و تحلیل قرار گرفت.
نتایج: تجزیه و تحلیل داده ها نشان داد که سبک زندگی سلامت محور با سلامت اجتماعی و ابعادش رابطه مثبت و معنی داری دارد و ابعاد سبک زندگی سلامت محور، سلامت اجتماعی زنان نابارور را پیش بینی می نماید. بین سلامت اجتماعی و سن رابطه معنی داری وجود دارد. سلامت اجتماعی در میان زنان نابارور بر حسب تحصیلات و وضعیت اشتغال تفاوت معناداری دارد. همچنین، سلامت اجتماعی در میان زنان نابارور بر حسب تعداد سقط جنین و مدت ازدواج، تفاوت معناداری ندارد.
نتیجه گیری: باتوجه به یافته های پژوهش می توان گفت که آموزش زنان نابارور در زمینه سبک زندگی سلامت محور می تواند در افزایش سلامت اجتماعی آنان و در نتیجه، افزایش احتمال موفقیت درمان ناباروری اثرگذار باشد.

تجارب چالش‌های بازگشت به کار مادران شاغل پس از مرخصی زایمان، کارکنان دانشگاه علوم پزشکی زاهدان- 1404؛ یک مطالعه کیفی

زینب خالدیان

زمینه و هدف: بازگشت مادران شاغل به محیط کار پس از مرخصی زایمان یکی از مراحل حیاتی و پیچیده در مسیر شغلی زنان است که بر توازن بین نقش های خانوادگی و حرفه ای آنان تاثیر می گذارد، بویژه در استان سیستان و بلوچستان که فقر فرهنگی و ساختار خانواده گسترده، برجسته است.
روش کار: این پژوهش کیفی با روش تحلیل محتوا در سال 1404 در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان انجام شد. جامعه مطالعه شامل مادران شاغل پس از زایمان و مدیران حوزه سلامت بود. در این مطالعه تعداد 30 نفر شامل 20 مادر شاغل پس از زایمان و 10 نفر مدیر با رضایت کامل وارد مطالعه شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته جمع آوری و با تحلیل محتوای قراردادی تحلیل شدند.
نتایج: در پنج طبقه اصلی شامل "چالش های روانی، خانوادگی، سازمانی، فرهنگی و اجتماعی، و قانونی و حمایتی" استخراج شد. که شامل 13 زیرطبقه و 34 مضمون مختلف دسته بندی شدند. ضعف در حمایت های قانونی و سازمانی، کلیشه های فرهنگی، فشارهای روانی و تعارض نقش ها، از جمله مهم ترین موانع بازگشت موفق مادران به محیط کار محسوب می شوند.
نتیجه گیری: اصلاح سیاست های سازمانی، ارتقاء آگاهی حقوقی و فراهم کردن محیط کاری انعطاف پذیر و حمایت گر مانند اتاق شیردهی و تسهیلات دورکاری برای مادران شاغل ضروری است. این پژوهش با توجه به ویژگی های فرهنگی و اجتماعی خاص استان سیستان و بلوچستان، لازم است سیاست گذاران ضمن بازنگری و تقویت قوانین مرتبط با مرخصی زایمان و حمایت های بیمه ای، برنامه های آموزشی و فرهنگ سازی را برای تغییر نگرش های سنتی نسبت به نقش زنان اجرا کنند.

نقش ژن SOST در شناسایی زنان سالمند مستعد کیفیت پایین استخوان

کورش هلاکویی نائینی

زمینه و هدف: نمره ترابکولای استخوانیTBS)) Trabecular bone score ابزاری نسبتاً جدید در ارزیابی کیفیت استخوان و شناسایی افراد در معرض خطر شکستگی های ناشی از استئوپروز می باشد. این مطالعه با هدف بررسی ارتباط پلی مورفیسم های تک نوکلئوتیدی Single Nucleotide Polymorphism (SNP) ژن SOST با TBS در جمعیت سالمندان شهر بوشهر انجام شد.
روش کار: مطالعه حاضر بر روی 071/1 نفر از زنان شرکت کننده در مطالعه کوهورت سلامت سالمندی بوشهر انجام شد. ارتباط بین SNP های ژن SOSTواقع بر 17q21.31 و TBS مهره های کمری L1–L4 با استفاده از مدل خطی تعمیم یافته (GLM) در سه مدل ژنتیکی جمعی، غالب و مغلوب انجام شد. برای هر فرد، امتیاز ژنتیکی (Genetic score) با استفاده از ضریب رگرسیونی SNPsژن SOST و تعداد آلل های خطر در ژنوتیپ مربوطه محاسبه شد.
نتایج: در مدل جمعی، تطبیق یافته برای سن و شاخص توده بدنی ارتباط آماری معنی دار بین rs2023794-C و TBS مشاهده شد
(β = 0/ 03, P = 4/7×10⁻⁵, P_FDR = 0/0003). همچنین، در مدل غالب نیز پس از تطبیق سن و شاخص توده بدنی، ارتباط بین آلل C این SNP و TBS از نظر آماری معنی دار بود (β = 0/033, P = 2/5×10⁻⁵, P_FDR = 0/0003). افزون بر این، افزایش در امتیاز ژنتیکی بر اساس مدل های جمعی و غالب، با افزایش TBS همراه بود.
نتیجه گیری: یافته های این مطالعه ارتباط بین ژن SOST و امتیاز ژنتیکی حاصل از آن، با کیفیت استخوان در زنان سالمند را نشان داد. این ژن می تواند در شناسایی افراد در معرض خطر کاهش کیفیت استخوان و درمان هدفمند استئوپروز زنان سالمند مورد استفاده قرار گیرد.

تأثیر خشونت خانگی علیه زنان بر وضعیت رشد کودکان در میان مراجعه‌کنندگان به مراکز خدمات جامع سلامت شهر زاهدان

حسین انصاری

زمینه و هدف: خشونت خانگییکی از آسیب های اجتماعی علیه زنان است که بر سلامت مادران و فرزندان اثرات منفی می گذارد. این مطالعه به منظور بررسی شیوع مواجهه با خشونت خانگی در زنان مراجعه کننده به مراکز خدمات جامع سلامت در شهر زاهدان و ارتباط آن با وضعیت رشد جسمی کودکان انجام شد.
روش کار: این مطالعه مقطعی بر روی 454 نفر از زنان مراجعه کننده به مراکز خدمات جامع سلامت به همراه کودکانشان در زاهدان در سال 1403 انجام شد. نمونه گیری به روش چند مرحله ای بود. داده ها با استفاده از پرسشنامه استاندارد سنجش خشونت خانگی علیه زنان محسنی تبریزی با ضریب آلفای کرونباخ 85/0 جمع آوری گردید. داده ها با استفاده از آزمون های مجذور کای و رگرسیون لجستیک در نرم افزار Stata14 تحلیل شد.
نتایج: نتایج این مطالعه نشان داد شیوع کلی مواجهه با خشونت در زنان 43% می باشد. خشونت خانگی با وضعیت نامناسب رشد جسمانی کودک ارتباط معنی داری نشان داد، نسبت شانس(OR) برابر با 06/2 می باشد، (3-39/1 :95% فاصله اطمینان ،06/2OR:). همچنین در رگرسیون لجستیک متغیرهای سن و اعتیاد پدر، سابقه خشونت در کودکی والدین در کنار مواجهه با خشونت خانگی مادر در مدل نهایی ارتباط خود را با اختلالات رفتاری نشان دادند (05/0P≤).
نتیجه گیری: یافته های این مطالعه اهمیت مواجهه با خشونت خانگی در زنان و تاثیر آن بر وضعیت رشد جسمی کودک را نشان می دهد. نتایج این مطالعه می تواند به سیاست گذاران و برنامه ریزان اجتماعی کمک کند تا راهکارهای مؤثری برای کاهش خشونت خانگی و بهبود وضعیت رشد کودکان ارائه دهند.

سطوح جامعه‌پذیری متخصصین و دستیاران اطفال در دفاع از سلامت کودک؛ مطالعه کیفی در دانشگاه‌های منطقه شش آموزش پزشکی

احمد کلاته ساداتی

زمینه و هدف: دفاع از سلامت (Health Advocacy) یک مهارت و ویژگی قابل یادگیری است که از طریق جامعه پذیری (اجتماعی شدن) حرفه ای آموخته می شود و در آن افراد حرفه ای سلامت (پزشکان) نقش های فعال تری در حمایت از حقوق بیماران ایفا می کنند. هدف از این تحقیق بررسی جامعه پذیری حرفه ای متخصصین اطفال برای دفاع از سلامت کودک (Child Health Advocacy) است.
روش کار: مطالعه از نوع کیفی و اکتشافی است که در سال 1403 و در دانشگاه های علوم پزشکی کلان منطقه شش آموزش پزشکی کشور انجام شد. یافته های آن برای اولین بار در بستر آموزش پزشکی ایران طی مفهوم سازی از داده های مصاحبه نیمه ساختار یافته تولید شده است. مشارکت کنندگان تحقیق را 18 پزشک و رزیدنت اطفال شاغل در دانشگاه های علوم پزشکی کلان منطقۀ شش آموزش پزشکی با مرکزیت دانشگاه علوم پزشکی زنجان تشکیل دادند. حجم داده و تعداد مشارکت کنندگان بر معیار اشباع داده و دسترسی به مشارکت کنندگان بر روش هدفمند گلوله برفی خطی و نمایی متکی بود. کدگذاری و مفهوم سازی تحت تحلیل تماتیک استقرایی-قیاسی در محیط MAXQDA-20انجام شد. استحکام و اعتمادپذیری یافته ها با مقایسه تحلیلی محقق و بازبینی همتایان تأمین شد.
نتایج: تحقیق نشان داد که جامعه پذیری دفاع از سلامت کودک در سطوح مختلف خرد، میانه و کلان اتفاق می افتد. با استخراج 3 مضمون اصلی، 20 مضمون فرعی و 199 مضمون پایه مشخص شد که پزشکان در سطوح خُرد، میانه و کلان برای دفاع از سلامت کودک جامعه پذیر می شوند. مضامین اصلی برساخت شده عبارتند از پزشک عامل (جامعه پذیری در سطح خُرد یا فردی تحت محیط ارتباطی پزشک-کودک)، نهاد مدافع (جامعه پذیری در سطح میانه یا سازمانی تحت محیط ارتباطی پزشک-کادر درمان-سازمان) و ساختارسازی پزشک مدافع (جامعه پذیری در سطح کلان یا جمعی تحت محیط ارتباطی پزشک-ساختارها-جامعه) که جامعه پذیری متخصصین اطفال برای دفاع از سلامت کودک را نشان می دهند.
نتیجه گیری: حمایت از سلامت کودک، در ترکیبی از تعامل بین عوامل ساختاری و عاملیت پزشک و در فرایند جامعه پذیری در آموزش پزشکی به وجود می آید. با تقویت وجوه مثبت و رفع وجوه منفیِ جامعه پذیری حرفه ای، می توان به جامعه پذیری پزشک مدافع کودک در سطوح خرد، میانه و کلان کمک کرد.

تحلیل محتوای کیفی کتا‌ب‌های علوم تجربی دوره اول متوسطه از حیث انعکاس مفاهیم و مفروضه‌های آموزش سلامت

شهرام رنجدوست

زمینه و هدف: هدف از پژوهش حاضر، تحلیل محتوای کیفی کتاب های آموزشی علوم تجربی دوره اول متوسطه از حیث انعکاس «مفاهیم و مفروضه های آموزش سلامت» به منظور ارتقای فرآیند پرورش سلامت جامع دانش آموزان و کیفیت زندگی با پیشگیری از آسیب های اجتماعی می باشد.
روش کار: روش پژوهش تحلیل کیفی و توصیفی محتوا از نوع و رویکرد قیاسی انجام شده است. واحد تحلیل نیز، صفحات (متون، پرسش ها، تمرین ها، تصاویر) می باشد. جامعه آماری این پژوهش شامل کتاب های درسی علوم تجربی دوره اول متوسطه در سال تحصیلی ۱۳۹۶–۱۳۹۷ است. نمونه گیری به صورت هدفمند انجام شده و هر سه کتاب به عنوان نمونه مورد بررسی قرار گرفتند. جهت انجام این پژوهش از چک لیست تحلیل محتوا استفاده شد. به منظور حصول اطمینان از وجود روایی در چک لیست تحلیل محتوا، از روش روایی صوری، محتوایی و نظر متخصصان و جهت تأمین پایایی آن، از تکنیک اجرای مجدد استفاده گردید که نتیجه حاصله مبین ضریب همبستگی 89/0 می باشد.
نتایج: در مجموع ۶۹۸ مورد از مؤلفه های آموزش سلامت در سه کتاب تحلیل شد که بیشترین فراوانی مربوط به مؤلفه «آشنایی با کارکرد بدن و اعضای آن» با ۳۴۴ مورد بود. در مقابل، مؤلفه هایی مانند «جرئت مندی و اعتماد به نفس»، «ارتباط سالم با دیگران»، «همدلی و هم دردی»، «آگاهی درباره بیماری هایی مانند ایدز»، «سوء مصرف مواد مخدر» و «مشورت در زندگی» فاقد مصداق در محتوای بررسی شده بودند.
نتیجه گیری: بررسی داده ها نشان داد که مؤلفه های آموزش سلامت با میزان های متفاوتی در محتوای کتاب های علوم تجربی دوره اول متوسطه توزیع شده اند، و برخی از مؤلفه ها در مقایسه با سایرین مصادیق کمتری داشته اند یا اصلاً مشاهده نشده اند، لذا باید سیاستگذاران آموزشی و نویسندگان کتاب های درسی به گنجاندن متعادل و متوازن مولفه های آموزش سلامت در کتب درسی علوم تجربی دوره اول متوسطه توجه لازم داشته باشند.