fa ارزشیابی برنامه غنی سازی آرد با آهن و اسید فولیک در استان های بوشهر و گلستان عمومى General پژوهشي Research <strong>زمینه و هدف:</strong> کم خونی از بیماری های شایع در ایران است و بیش از نیمی از کم خونی ها نیز به علت کم خونی فقر آهن می باشد. در این راستا برنامه غنی سازی آرد با آهن و اسید فولیک به عنوان یکی از راهبردهای مقابله با کم خونی فقر آهن در ایران انتخاب شده و استان بوشهر به عنوان اولین استان از سال 1380 و استان گلستان نیز از سال 1386 به عنوان دومین استان، به صورت آزمایشی (پایلوت) تحت پوشش این برنامه قرار گرفته­اند. مطالعه حاضر در سال 1387 با هدف "ارزشیابی اثربخشی" و "ارزشیابی فرآیند" برنامه در این دو استان انجام شده است.<p></p> <p dir="rtl"><strong>روش کار: </strong>نوع مطالعه در "ارزشیابی اثربخشی" به صورت "مطالعه قبل و بعد" بوده که در جمعیت زنان سنین باروری استان های بوشهر و گلستان انجام شده است. حجم نمونه در هر استان شامل600 نفر بود که به صورت نمونه گیری چند مرحله ای (طبقه ای و خوشه ای) انتخاب شدند. نوع مطالعه در "ارزشیابی فرآیند" به صورت مطالعه توصیفی بوده که میزان آهن نمونه آرد نانوایی ها و نمونه نان های مصرفی جمعیت مورد بررسی گرفته است.</p> <p dir="rtl"><strong>نتایج: </strong>نتایج "ارزشیابی اثر بخشی" برنامه نشان داد که روند تغییر شاخص های کم خونی/ فقر آهن در هر دو استان بوشهر و گلستان مشابه یکدیگر است. میزان شیوع فقر آهن در زنان استان های بوشهر و گلستان نسبت به قبل از مداخله غنی سازی آرد با آهن کاهش یافته است، بطوریکه میزان شیوع فقر آهن در زنان استان بوشهر از2/22% به 7/15% (002/0<em>p</em> =) و در زنان استان گلستان از 7/26% به 6/14%(001/0<em>p</em> <) رسیده است. با این وجود میزان شیوع کم خونی نسبت به قبل از مداخله افزایش یافته و میزان شیوع کم خونی فقر آهن در زنان استان های بوشهر و گلستان نسبت به قبل از مداخله از نظر آماری تفاوت معنی دار نکرده است. همچنین نتایج "ارزشیابی فرآیند" برنامه در استان بوشهر نشان داد که پوشش آرد غنی شده 90%  و پوشش نان غنی شده 7/98%  است. در استان گلستان نیز پوشش آرد غنی شده 1/94%  و پوشش نان غنی شده 95%  می باشد.</p> <p dir="rtl"><strong>نتیجه گیری: </strong>اجرای برنامه غنی سازی آرد با آهن در استان های پایلوت در کشور منجر به بهبود میزان شیوع فقر آهن و افزایش ذخایر آهن بدن در زنان شده ولی تاثیری بر میزان شیوع کم خونی نداشته است. به نظر می رسد در شرایطی که فقر آهن فقط یکی از علل کم خونی محسوب می شود، مداخلاتی مانند غنی سازی آرد با آهن به تنهایی نمی تواند تاثیر چندانی بر شیوع کم خونی داشته باشد.</p> <p><b>Background and Aim: </b>Anemia is an important public health problem in Iran. The most prevalent type (50%) is iron-deficiency anemia. Flour fortification with iron and folic acid is one of the main strategies usually adopted to combat anemia. Two pilot projects were conducted in 2 Iranian provinces: the first one in Bushehr in 2001 and the second one in Golestan in 2007. The present study was conducted in January 2009 to evaluate the process and determine the effectiveness of the flour fortification pilot project in the 2 provinces. <br></p><p><b>Materials and Methods: </b>To evaluate the effectiveness of the project, blood hemoglobin and ferritin levels were measured in a sample population of child-bearing women aged 15-49 years in Bushehr Province (n=600) and Golestan Province (n=625), selected by multi-stage sampling before and after the intervention. For process evaluation, the iron content in samples of flour and bread made from the flour were measured in a descriptive study. <br></p><p><b>Results:</b> We found similar trends in the indicators of anemia/iron deficiency among the women in Bushehr and Golestan provinces. The flour fortification project appears to have had beneficial effects on the serum ferritin levels (low levels indicate iron deficiency) in both provinces. The prevalence of iron deficiency decreased from 22.2% to 15.7% (p<0.002) and from 26.7% to 14.6% (p<0.001), in Bushehr and Golestan, respectively. However, the prevalence of anemia was significantly higher after intervention in Golestan (p<0.001). Further analysis of the data also revealed that the intervention did not have any statistically significant effect on the prevalence of iron-deficiency anemia in either province. The coverages of fortified flour and bread were 90% and 98.7% in Bushehr and 94.1% and 95% in Golestan, respectively.<br></p><p><b>Conclusion: </b>The flour fortification pilot project in Iran resulted in reducing prevalence of iron deficiency and improving body iron reserves in women, but it had no effect on anemia prevalence. It can be concluded that in circumstances where iron deficiency is not a major cause of anemia, interventions such as flour fortification with iron alone will not produce any significant effect.</p> غنی سازی آرد،فقر آهن،کم خونی،زنان،ایران Flour fortification,Iron deficiency,Anemia,Women,Iran 11 24 http://sjsph.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-25-98&slc_lang=fa&sid=1 J Sadighi ژیلا صدیقی Yes K Mohammad کاظم محمد No R Sheikholeslam ربابه شیخ الاسلام No P Torabi پریسا ترابی No F Salehi فروزان صالحی No Z Abdolahi زهرا عبداللهی No H Pouraram حامد پورآرام No