مجله دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

ارتباط بین ژن‌های بیماری‌زای هلیکوباکترپیلوری و ریز‌تکامل آنها در میزبان با پی‌آمدهای بالینی : مقاله مروری

سعید لطیفی نوید

هلیکوباکترپیلوری عامل مهم در ایجاد و گسترش بیماری های معده ای مثل گاستریت، زخم های گوارشی و لنفوم مالت بوده و یکی از عوامل مهم در بروز سرطان معده می باشد. هلیکوباکترپیلوری تنوع آللی و تغییرپذیری ژنتیکی بالایی را در ژن های مرکزی و بیماری زا نشان می دهد. به طوری که این تنوع ژنتیکی در ژنوم این باکتری نسبت به سایر باکتری ها بسیار زیاد بوده و در حدود 50 برابر بیشتر نسبت به جمعیت های انسانی می باشد. حفظ تنوع بالا باعث شده که این باکتری با چالش های خاص در میزبان های فردی مقابله کند. گزارش های اخیر نشان داده است که نوترکیبی به ایجاد ژن های جدید و خانواده ی ژنی کمک می کند. ریز تکامل در ژن های vacA و cagA رویداد متداولی است که منجر به تغییر در فنوتیپ بیماری زایی می شود. این فاکتورهای بیماری زا به بقای باکتری در محیط اسیدی و سازگاری آن با شرایط نامناسب محیط اطراف باکتری در معده و مقابله با سیستم ایمنی میزبان کمک می کنند و باعث تخریب بافتی و پی آمدهای بالینی می شوند. در این مقاله مروری، ما ارتباط بین ژنوتیپ فاکتورهای بیماری زای هلیکوباکترپیلوری با پی آمدهای بالینی، ریز تکامل ژن های بیماری زای هلیکوباکترپیلوری در میزبان منفرد، ریز تکامل هلیکوباکترپیلوری در خلال عفونت اولیه و پیشرفت بیماری از گاستریت آتروفی به آدنوکارسینوما و نیز وضعیت عفونت هلیکوباکترپیلوری در ایران را بررسی کردیم. در نهایت ما فرضیه ای را مطرح کردیم که اگر الگوی تکامل توالی نوکلئوتیدی از نوترکیبی به جهش تغییر جهت دهد و میزان نوترکیبی به جهش (نسبت r/m) کاهش یابد، بیماری زایی باکتریایی ممکن است کاهش پیدا کند در حالی که به احتمال زیاد حیات باکتریایی حفظ می شود. به هر حال این فرضیه باید با طراحی آزمایش های بعدی مورد بررسی بیشتر قرار گرفته و اثبات شود.

آموزش دستیاران بیهوشی در اتاق عمل و تاخیر در شروع عمل جراحی

جلیل مکارم

زمینه و هدف: مطالعات مختلف در مورد تاثیر آموزش دستیاران بیهوشی در اتاق عمل، بر فرایندهای درمانی، نتایج متناقضی را گزارش کرده اند. این مطالعه با هدف بررسی ارتباط آموزش دستیاران بیهوشی بر تاخیر در شروع عمل جراحی، اجرا شد. روش بررسی: این مطالعه ی آینده نگر در اتاق عمل جراحی اعصاب بیمارستان امام خمینی (ره) ، طی سال های 92- 1389 بر روی دستیاران رشته بیهوشی انجام شد. بیماران براساس ترکیب تیم بیهوشی در سه گروه 30 نفری، بررسی شدند. گروه اول: یک هیات علمی بیهوشی مسئول دو اتاق عمل با کمک دو دستیار بیهوشی؛ گروه دوم: یک هیات علمی بیهوشی مسئول یک اتاق عمل و یک دستیار؛ گروه سوم: هیات علمی بیهوشی بدون دستیار. متغیرهای مورد بررسی در بیماران شامل 1) مدت قرار گرفتن بیمار روی تخت اتاق عمل تا بیهوشی و آمادگی برای جراحی، 2) زمان آموزش دستیاران و 3) مدت زمان از بیهوشی کامل تا شروع جراحی بود. یافته ها: کلاس ASA (94/0P=)، دشواری اینداکشن (66/0P=) و نوع عمل جراحی (ستون فقرات یا مغز) (41/0P=) بین بیماران در سه گروه تفاوت معناداری نشان نداد. زمان لازم برای آماده شدن بیمار برای جراحی در گروه اول 1/8±5/23 دقیقه طولانی تر از گروه دوم 2/6±5/21 دقیقه و گروه سوم 1/9±8/15 دقیقه بود (001/0P=). نتیجه گیری: آموزش دستیاران بیهوشی در اتاق عمل جراحی اعصاب مستقل از نوع عمل جراحی، دشواری اینداکشن و ASA کلاس بیمار، می تواند موجب افزایش زمان مورد نیاز برای آماده شدن بیمار جهت عمل جراحی شود ولی این افزایش زمان در حد ناچیزی می باشد.

اندازه‌گیری میزان بیان ژن IL-17 در نمونه خون محیطی و خلط بیماران آسمی

مزدک گنجعلی خانی حاکمی

زمینه و هدف: آسم یک بیماری مربوط به راه های هوایی است که به صورت افزایش پاسخ دهی شبکه نای و نایژه ها به گروهی از تحریکات مشخص می شود. سلول Th17 با تولید IL-17 نقش مهمی در التهاب و بیماری های اتو ایمیون و به احتمال زیاد در پاتوژنز آسم و آلرژی دارد. روش بررسی: در این مطالعه مقطعی که بر روی بیماران مراجعه کننده به بیمارستان الزهرا (س) اصفهان بخش بیماری های عفونی از خرداد تا اسفند 1392 در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان به انجام رسید، پس از استخراج mRNA از خلط و خون کامل 23 بیمار آسمی و 23 فرد سالم، cDNA آنها ساخته شد و میزان بیان ژن IL-17 با qPCR سنجیده شد. معیار ورود بیماران بر اساس معیار GINA و معیار خروج بیماران استفاده از هرگونه داروی استروییدی تا سه هفته پیش از نمونه گیری و ابتلا به هرگونه عفونت راه های هوایی زبرین در همین بازدهی زمانی بود. یافته ها: میزان بیان ژن IL-17 هم در خون (79±287 در برابر 13/0±18/1) و هم در خلط بیماران (28±64 در برابر 1/0±9/0) نسبت به افراد کنترل افزایش یافت که از لحاظ آماری معنادار بود (به ترتیب 001/0P< و 029/0P=). همچنین میزان بیان ژن IL-17 در خون بیماران (79±287) نسبت به میزان بیان این ژن در خلط بیماران (28±64) به طور معناداری بیشتر بود (001/0P<) ولی میزان بیان این ژن در خون افراد سالم (13/0±18/1) تفاوت معناداری با میزان بیان این ژن در خلط این افراد (1/0±9/0) نداشت. نتیجه گیری: یافته های ما نشان داد که افزایش میزان بیان ژن IL-17 در خون و خلط بیماران آسمی می تواند افزایش جمعیت نوتروفیل ها و فعال شدن نوتروفیل های ریوی را توجیه کند.

بررسی فراوانی آلل‌های HLA-DRB1 و HLA-DQB1 در کودکان مبتلا به ریفلاکس وزیکویورترال اولیه

محمدرضا بذر افشانی

زمینه و هدف: ریفلاکس وزیکویورترال (Vesicoureteral Reflux, VUR) جریان برگشتی ادرار از مثانه به طرف حالب و به سمت کلیه است. ریفلاکس وزیکویورترال شایع ترین بیماری ارثی سیستم ادراری- تناسلی است که باعث افزایش استعداد به عفونت ادراری در کودکان می شود. با توجه به اینکه روش های رایج تشخیصی VUR برای کودکان و والدین آنها ناخوشایند است از این روی آنالیزهای مولکولی از جمله بررسی ژن های آنتی ژنی لکوسیتی انسان شاید به شناسایی ژن مسبب کمک نماید. روش بررسی: این مطالعه بر روی 40 کودک که به علت Urinary Tract Infection (UTI) در بیمارستان افضلی پور، دانشگاه علوم پزشکی کرمان بستری و VUR اولیه توسط Voiding Cystourethrogram (VCUG) در آنها اثبات شده بود، انجام گردید. 40 کودک نیز پس از ارزیابی کامل اورولوژیکی و تایید عدم وجود VUR در گروه کنترل قرار گرفتند. DNA از نمونه خون کامل استخراج و با استفاده از روش Polymerase Chain Reaction- Sequence-Specific Priming (PCR-SSP) تکثیر داده شده و میران فراوانی آلل های HLA-DR و HLA-DQ در دو گروه دو مقایسه گردیدند. یافته ها: فراوانی آنتی ژن HLA-DR17 در بیماران دارای VUR به طور معناداری بیشتر از افراد کنترل بود (039/0P=). در حالی که فراوانی آنتی ژن HLA-DR16 در گروه بیماران دارای VUR به طور معناداری کمتر از گروه کنترل بود (024/0P=). از طرف دیگر، فراوانی آنتی ژن HLA-DQ2 در بیماران دارای VUR به طور معناداری بیشتر از افراد کنترل بود (002/0P=). همچنین فراوانی هاپلوتیپ های (1 و 17) HLA-DRB1 و (2 و 7) HLA-DQB1 در بیماران VUR به طور معناداری بیشتر از افراد گروه کنترل بود (027/0P= و 01/0P=). نتیجه گیری: امکان دارد که استعداد بروز ریفلاکس تا حدی توسط ژن های HLA کنترل شود که لوکوس مسئول آن به احتمال زیاد در نزدیکی ژن های DRB1 و DQB1 قرار دارد.

تغییرات رادیوگرافیک ستون فقرات کمری و لگن در بیماران با ضایعه نخاعی مزمن

شمسا شریعت پناهی

زمینه و هدف: ضایعه نخاعی مزمن که از عوامل مهم اختلالات حسی و حرکتی می باشد زیان های بسیاری به دنبال دارد از این روی توجه به عوارضی که پس از آن ایجاد می شوند، ضروری به نظر می رسد. از مهم ترین عوارض ضایعه ی نخاعی مزمن تغییرات پیرامون استخوان ها و مفاصل این بیماران است که موجب ایجاد درد و افزایش ناتوانی حرکتی آنان می شود. روش بررسی: در این مطالعه مقطعی، 500 بیمار جانباز نخاعی بستری در بیمارستان خاتم الانبیای تهران از فروردین 1388 تا فروردین 1391، انتخاب و تصاویر رادیوگرافی ستون فقرات و لگن این بیماران از نظر وجود تغییراتی نظیر انواع اسیفیکاسیون های اطراف ستون فقرات، کاهش فاصله مفصل هیپ، ساکروایلییت، هتروتوپیک اسیفیکاسیون، انتزوفیت و وجود ترکش در گرافی ها مورد مطالعه قرار گرفت. یافته ها: بین سن با تعداد مهره های درگیر (001/0P<)، اسیفیکاسیون شبیه پسوریازیس (048/0P=) و استئوفیت های بزرگ (037/0P=) و بین مدت گذشته از آسیب با کاهش فاصله مفصل هیپ (008/0P=) و تعداد مهره های درگیر (001/0P<) ارتباط معنادار دیده شد. بین وجود ترکش در گرافی و استئوفیت های بزرگ و نیز میزان هتروتوپیک اسیفیکاسیون نیز رابطه وجود داشت. نتیجه گیری: با توجه به نوع نمونه گیری و توجه به اینکه بیشترین علت ضایعه نخاعی در این مطالعه ترکش بوده است، نتایج ما قابل تعمیم به کل بیماران نخاعی نمی باشد. اما به طور کلی در گرافی کمر بیماران مورد مطالعه ما، استئوفیت، ترکش و اسیفیکاسیون شبیه پسوریازیس و در گرافی لگن آنان کاهش فاصله مفصل هیپ، ساکروایلییت و هتروتوپیک اسیفیکاسیون بیشترین تغییرات موجود بوده اند.

مقایسه یافته‌های مشاهده مستقیم و پاتولوژی حین عمل با پاتولوژی نهایی در سرطان اندومتر

سهیلا امینی مقدم

زمینه و هدف: دقت مشاهده مستقیم برای ارزیابی تهاجم به میومتر در نمونه های رحمی سرطان اندومتر در مطالعات مختلف نتایج متفاوتی داشته است. مقاطع منجمد حین عمل برای مشخص کردن بیمارانی که ریسک درگیری لنف نود لگنی و پاراآئورت آنان زیاد است کمک کننده است تا از لنفادنکتومی بی مورد در بیماران کم خطر اجتناب شود. هدف این مطالعه میزان دقت و قابل اعتبار بودن تشخیص با مشاهده مستقیم و مقاطع منجمد حین عمل در مقایسه با نتایج نهایی پاتولوژی در بیماران با سرطان اندومتر بود. روش بررسی: در یک مطالعه مقطعی (Cross-sectional)، 31 بیمار که در فاصله زمانی بین شهریور 1387 تا تیر 1388 در کورتاژ تشخیصی و یا بیوپسی اندومتر، تشخیص کانسر اندومتر داشته و تحت عمل جراحی لاپاراتومی قرار گرفتند، وارد مطالعه شدند. مرحله بندی سرطان اندومتر انجام شد. اندازه تومور، محل آن، میزان تهاجم به میومتر، درگیری سرویکس و آدنکس توسط جراح و پاتولوژیست به صورت جداگانه ارزیابی شد. سپس آنالیز مقاطع منجمد، نمونه های رحمی و لنف نود های برداشته شده، برای تشخیص نهایی پاتولوژی ارسال شد. یافته ها: با مشاهده کلینیکال مستقیم، تهاجم میکروسکوپی به میومتر 6/86% از بیماران با حساسیت 9/88% و اختصاصی بودن 85% و ارزش اخباری منفی 7/72% و مثبت 7/94% و کاپا 70% (0001/0P<) و با ضریب اطمینان 95% (432/0-968/0) به دست آمد. مقاطع منجمد در 95% بیماران با نتایج نهایی پاتولوژی همخوانی داشت. حساسیت 9/88% و اختصاصی بودن90% و ارزش اخباری مثبت80% و منفی 7/94% و کاپا 74% و ضریب اطمینان 95% (009/1-51/0) (0001/0) بود. نتیجه گیری: با توجه به میزان دقت مشاهده کلینیکال و مقاطع منجمد حین عمل با نتایج نهایی پاتولوژی، می توان از لنفادنکتومی لگنی در بیماران با ریسک پایین اجتناب نمود.

عوامل موثر بر مرگ‌و‌میر مادران باردار در منطقه سیستان ایران

محبوبه شیرازی

زمینه و هدف: مرگ و میر مادران، یکی از مهم ترین شاخص های توسعه کشورها و نشان دهنده وضعیت کلی سلامت زنان در جامعه است. شناخت عوامل موثر بر این شاخص، ما را در پیشگیری از بروز مرگ های مشابه یاری می نماید. در این مطالعه عوامل موثر بر مرگ و میر مادران باردار بررسی شد. روش بررسی: مطالعه حاضر یک مطالعه توصیفی- تحلیلی از نوع مقطعی بود و جامعه مورد پژوهش کلیه مادران بارداری بودند که از فروردین ماه سال 1381 تا پایان اسفند ماه سال 1392 در منطقه سیستان واقع در استان سیستان و بلوچستان فوت کرده بودند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه ای سه قسمتی بود که روایی و پایایی آن مورد تایید قرار گرفت. یافته ها: از تعداد کل بارداری ها (60496) فراوانی مرگ و میر زنان باردار در جمعیت مورد مطالعه 57 مورد و میزان آن 221/94 به ازای هر 100.000 تولد زنده بود. در 9/46% از متوفیان سن بیشتر از 35 سال، سن حاملگی در 2/77% بالای 22 هفته، در 1/21% تعداد بارداری بیش از چهار بار و در 9/46% فاصله بارداری دو سال و کمتر بود. میزان فوت پس از زایمان (4/75%) و در دوران بارداری (6/24%) بود. شایع ترین علت مرگ مادران خونریزی (2/19%) بود. نتیجه گیری: عواملی نظیر تعداد بالاتر بارداری، سن بالای 35 سال، فاصله حاملگی کمتر از دو سال و خونریزی از علل اصلی مرگ و میر مادران بود. همچنین بیشترین مرگ و میر در مرحله پس از زایمان بود. پیشنهاد می شود زنان باردار از نظر این عوامل خطر ارزیابی شوند. به نظر می رسد کنترل دقیق تر زنان باردار با این ویژگی ها و افزایش مراقبت های مامایی آنها در کاهش مرگ و میر مادران نقش بسزایی داشته باشد. به اهمیت مراقبت های دقیق پس از زایمان نیز بایستی توجه شود.

پیشگیری از "هاری" پس از مواجهه با حیوان گزیدگی

عبدالحلیم رجبی

زمینه و هدف: هاری از کشنده ترین بیماری ها است و درصورت بروز علایم، مرگ شخص حتمی است، ولی با پیشگیری پس از مواجهه Post-Exposure Prophylaxis (PEP) می توان از مرگ و میر هاری جلوگیری کرد. این مطالعه به منظور برآورد اثربخشی پیشگیری پس از مواجهه انجام گردید. روش بررسی: در این مطالعه مقطعی- تحلیلی کل موارد حیوان گزیدگی که از اول فروردین تا 29 اسفند 1390 در دفاتر هاری در استان فارس ثبت شده بود وارد مطالعه شدند و تعداد مرگ ها، در هر یک از گروه‏های سنی به تفکیک جنس با استفاده از مدل درخت تصمیم گیری و با توجه به اطلاعات جمع آوری شده از مراکز بهداشتی درمانی استان فارس، انیستیتو پاستور و مطالعات پیشین به دست آمده بود محاسبه شد. سپس به وسیله فرمول Disability-Adjusted Life Year (DALY) تعداد DALYهای پیشگیری شده در هر یک از گروهای سنی محاسبه گردید. یافته ها: در سال 1390 در استان فارس 7111 نفر مورد حیوان گزیدگی قرار گرفته و درمان PEP را دریافت کرده بودند که (85/75%) 5394 نفر آنها مرد و (15/24%) 1717 نفر آنها زن بودند. درمان PEP در مجموع از 076/177 مرگ پیشگیری کرده بود که تعداد مرگ های پیشگیری شده در مردان (72/75%) 096/134 نفر و تعداد مرگ های پیشگیری شده در زنان (27/24%) 98/42 نفر به دست آمد. همچنین در اثر مرگ های پیشگیری شده برنامه PEP از 71/4455، DALY، جلوگیری کرده بود. نتیجه گیری: انجام درمان Post-exposure prophylaxis برای افرادی که مورد حیوان گزیدگی قرار می گیرند به میزان قابل توجهی از بار بیماری هاری در جامعه می کاهد. محاسبات با برآوردهای مقدماتی هزینه چنین می نماید که به احتمال این مداخله بسیار هزینه- اثربخش نیز می باشد.

ارتباط آلل‌های i1 و i2 ژن vacA هلیکوباکترپیلوری با خطر بروز سرطان معده: گزارش کوتاه

رضا صفرعلیزاده

زمینه و هدف: با توجه به تنوع ژنومی سویه های مختلف هلیکوباکترپیلوری و ارتباط این ژن ها با بیماری های مختلف دستگاه گوارش تصمیم گرفتیم تا فراوانی آلل های i1 و i2 ژن vacA را در هلیکوباکترپیلوری های جدا شده از بیماران و ارتباط این ژنوتیپ ها را با بیماری های زخم معده و آدنوکارسینوما بررسی کنیم. روش بررسی: در این مطالعه مقطعی، 89 بیمار مورد مطالعه قرار گرفتند. نمونه ها از شهریور سال 1391 تا خرداد سال 1392 از بیمارستان های امام رضا (ع) و شهید مدنی تبریز جمع آوری شدند. با استفاده از واکنش زنجیره ای پلیمراز فراوانی آلل های i1 و i2 مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها: آنالیز رگرسیون چندگانه خطی و لجستیک ارتباط شدید بین آلل i1 ژن vacA و سرطان معده را تایید کرد. در مقابل، ارتباط معناداری بین آلل های ناحیه i و خطر بروز زخم معده مشاهده نشد. نتیجه گیری: آلل i1 ژن vacA هلیکوباکترپیلوری را به عنوان پیشگویی در سرطان معده می توان شناخت.

نتایج و عوارض دیررس جراحی بای‌پس Roux-en-Y معده به‌روش باز در چاقی مرضی: گزارش کوتاه

محمدرضا بربند

زمینه و هدف: مداخله جراحی روشی است که باعث کاهش وزن، بهبود بیماری های مرتبط با چاقی مرضی و افزایش کیفیت زندگی بیماران مبتلا به چاقی مرضی می گردد. این مطالعه با هدف بررسی نتایج و عوارض دیررس جراحی بای پس Roux-en-Y معده به روش باز در درمان چاقی مرضی انجام گردید. روش بررسی: مطالعه به روش توصیفی در 39 بیماری که به منظور درمان چاقی مرضی در مدت زمان 15 سال (اردیبهشت 1376 تا اردیبهشت 1391) در بیمارستان قائم (عج) شهر مشهد تحت جراحی بای پس Roux-en-Y معده به روش باز قرار گرفته بودند انجام شد. یافته ها: دوره پیگیری بیماران 180-6 ماه (متوسط 100 ماه) پس از جراحی بود. عوارض دیررس شامل یک مورد کوله لیتیاز، دو مورد تنگی گاستروژژنوستومی، سه مورد آنمی فقر آهن و یک مورد بیماری ورنیکه بود. یک مورد فوت به علت بیماری ورنیکه 14 ماه پس از عمل جراحی وجود داشت. نتیجه گیری: با توجه به نتایج مطالعه، روش باز جراحی بای پس Roux-en-Y معده، روش موثر با عوارض اندک در درمان چاقی مرضی می باشد.