مجله دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

استفاده از روش کاپیلاری الکتروفورز جهت غربالگری اختلالات هموگلوبینی شایع در ایران

امیر آتشی

اختلالات هموگلوبینی یکی از شایع ترین اختلالات ارثی در جهان هستند که حدود 7% از جمعیت دنیا و %5-6 از جمعیت ایران، حامل ژن های آن ها هستند. به صورت اتوزومال مغلوب به ارث می رسند و در مناطق مدیترانه ای و بخش بزرگی از آسیا و آفریقا بسیار شایع می باشند. به منظور کنترل اختلالات ارثی هموگلوبینی و پیشگیری از انتقال آن ها به فرزندان می توان از مشاوره ژنتیکی و غربالگری جمعیتی با روش های پیشرفته تر و دقیق تر استفاده نمود. هدف از این مطالعه بیان ویژگی های انواع اختلالات هموگلوبینی شایع در ایران، بیان روش های قابل دسترسی جهت غربالگری آن ها و معرفی بهتر روش کاپیلاری الکتروفورز به عنوان روشی سریع و دقیق، می باشد. اختلالات هموگلوبینی شامل دو گروه تالاسمی ها و واریانت های هموگلوبینی هستند که در اثر اختلال در تولید یا ساختار زنجیره های مختلف گلوبین ایجاد می شوند. هیچ یک از روش های آزمایشگاهی به تنهایی نمی تواند به عنوان یک روش قطعی جهت غربالگری معرفی شوند. برای شناسایی بهتر بایستی داده های کافی فراهم شده و از روش های مختلف مانند ژل الکتروفورز، کروماتوگرافی، ایزوالکتریک فوکوسینگ، کاپیلاری الکتروفورز، یا روش های مولکولی به صورت مکمل استفاده شود. روش کاپیلاری الکتروفورز یک روش دقیق و سریع برای غربالگری می باشد و از طرفی به دلیل عدم توانایی در تفکیک تمامی اختلالات هموگلوبینی، بایستی جهت تایید از روش های بیوشیمیایی، بیوفیزیکی یا مولکولی استفاده شود. بهره گرفتن از روش های غربالگری کاپیلاری الکتروفورز و کروماتوگرافی مایع با کارآیی بالا به عنوان دو روش مکمل، داشتن اطلاعات کافی از انواع اختلالات هموگلوبینی، شرح حال بیمار و شاخص های هماتولوژیکی در شناسایی و تشخیص اختلالات هموگلوبینی بسیار موثر است.

ارزیابی تاثیر ضد باکتریایی نانو دندریمر پلی‌آمیدوآمینG7- در محیط آبی

شهرام نظری

زمینه و هدف: نانو دندریمرها درشت مولکول های مصنوعی هستند که در شاخه پزشکی و بهداشت کاربرد فراوانی دارند. هدف از انجام این پژوهش، سنتز و بررسی کارایی دندریمر پلی آمیدوآمینG7- (PAMAM-G7) در حذف باکتری های اشریشیاکلی، کلبسیلا اوکسی توکا، سودوموناس آئروژینوزا، پروتئوس میرابیلیس و استافیلوکوکوس اورئوس از محلول آبی بود.

روش بررسی: مطالعه به صورت تجربی از مرداد تا آذر 1394 در آزمایشگاه میکروبیولوژی دانشگاه علوم پزشکی ایران انجام گردید. ابتدا از هر سویه باکتری رقت 10³ واحد تشکیل دهنده کلونی بر میلی لیتر تهیه شد. سپس غلظت های مختلفی (025/0، 25/0، 5/2 و µg/ml 25) از دندریمر در دمای آزمایشگاه (°C 23-25) به نمونه آب اضافه شد. به منظور تعیین کارایی دندریمر در حذف باکتری ها، در زمان های مختلف (0، 10، 20، 30، 50 و 60 دقیقه) نمونه برداری انجام گردید و بر روی محیط نوترینت آگار کشت داده شد.

یافته ها: خاصیت ضد باکتریایی دندریمر در محیط آبی با افزایش غلظت دندریمر و زمان تماس، رابطه مستقیم دارد. در غلظت mg/l 25 و در زمان تماس 60 دقیقه تمامی باکتری ها به جز استافیلوکوکوس اورئوس و در زمان 30 دقیقه باکتری های اشریشیاکلی و کلبسیلا اوکسی توکا به صورت 100% حذف شدند. همچنین در غلظت mg/l 5/2 و در زمان 60 دقیقه باکتری های اشریشیاکلی، کلبسیلا اوکسی توکا و پروتئوس میرابیلیس به طور 100% حذف شدند.

نتیجه گیری: دندریمر PAMAM-G7 در حذف باکتری های گرم منفی و گرم مثبت موثر است. در این بین تاثیر آن در باکتری های گرم منفی بهتر از باکتری گرم مثبت بود.

بررسی ترکیبات شیمیایی، اثرات آنتی‌اکسیدانی، ضد باکتریایی، سیتوتوکسیک و آپوپتوزی عصاره گیاه به‌لیمو بر روی رده سلولی سرطان کولون

امیر میرزایی

زمینه و هدف: گیاه به لیمو (Aloysia citrodora) از نظر طب سنتی در ایران حایز اهمیت می باشد. هدف این مطالعه بررسی ترکیبات شیمیایی، اثرات آنتی اکسیدانی، ضد باکتریایی، سمیت سلولی و آپوپتوزی عصاره گیاه به لیمو بر روی رده سلولی سرطان کولون می باشد.

روش بررسی: این مطالعه تجربی از فروردین تا شهریور 1394 در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق انجام گرفت. ترکیبات شیمیایی عصاره گیاه به لیمو با استفاده از روش Gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS) آنالیز شد. اثرات آنتی اکسیدانی، ضد باکتریایی و سمیت سلولی عصاره به ترتیب از طریق روش DPPH، دیسک دیفیوژن و MTT تعیین شد. مولکول RNA استخراج شد و سپس cDNA ساخته شد. در نهایت، بیان ژن های آپوپتوزی Bax و Bcl2 با روش Real-Time PCR ارزیابی شد و القای آپوپتوز توسط روش فلوسایتومتری مشخص شد.

یافته ها: آنالیز فیتوشیمیایی عصاره، تعداد 37 ترکیب را نشان داد که بیشترین میزان مربوط به Spathulenol (57/%17) و Caryophyllene oxide (15/%15) بود. همچنین، عصاره مورد مطالعه دارای mg/ml 03/0±6/0 IC₅₀= خاصیت آنتی اکسیدانی بود. این عصاره بیشترین اثر را بر روی باکتری گرم منفی و کمترین اثر را بر روی گرم مثبت داشت. افزایش بیان ژن Bax وکاهش بیان Bcl2 به ترتیب به میزان 72/0±47/3 (05/0P<) و 35/0±43/0 (05/0P<) نشان دادند. همچنین، نتایج فلوسایتومتری میزان آپوپتوز 66/38 درصدی را نشان داد.

نتیجه گیری: به نظر می رسد که عصاره گیاه به لیمو به عنوان گیاهان بومی کشورمان پتانسیل آنتی اکسیدانتی، ضد باکتریایی و ضد سرطانی بالایی دارد و پیشنهاد می شود که مطالعات بیشتر در مورد اهمیت دارویی این گیاه انجام شود.

مطالعه و بررسی خصوصیات ژنتیکی، فنوتیپی و رفتاری آرکئی‌باکترها و یوباکترها

محمدرضا پورمند

زمینه و هدف: ژنوم باکتری ها از نظر توالی بازهای نوکلئوتیدی از تنوع قابل توجهی برخوردار است. با پیشرفت علم بیوانفورماتیک امکان مقایسه ژنومی ارگانیسم های زنده افزایش یافته است. پژوهش کنونی با هدف مقایسه خصوصیات ژنومی با خصوصیت دیگر مانند نوع تحرک، نوع تنفس و زیستگاه باکتری در آرکئی باکترها و یوباکترها انجام شد.

روش بررسی: در این مطالعه داده های ژنومی 286 گونه آرکئی باکتر و 122 گونه یوباکتر از مرکز ملی داده های زیست فناوری جمع آوری شد. این تعداد شامل تمامی باکتری های ثبت شده در این سایت می باشد که از اردیبهشت تا تیر 1394 در تهران انجام گرفت. میانگین اندازه ژن، تعداد ژن، تعداد پروتیین و درصد C+G در دو گروه یوباکترها و آرکئی باکترها با یکدیگر مقایسه شدند. ارتباط خصوصیات ژنومی با چندین خصوصیت دیگر مانند نوع تحرک، نوع تنفس و زیستگاه باکتری مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت.

یافته ها: ارتباط اندازه ژن، تعداد ژن، تعداد پروتیین و درصد C+G با خصوصیاتی مانند تحرک، تنفس و زیستگاه باکتری مورد بررسی قرار گرفت. بین اختلاف میانگین ها در دو گروه ارتباط معناداری وجود داشت (001/0P=). اندازه ژنوم در یوباکترها و آرکئی باکترها ارتباط معناداری با خصوصیاتی مانند درصد C+G، تعداد پروتیین، تعداد ژن ها و زیستگاه باکتری داشت (001/0P=). بین اندازه ژنوم و متغیرهایی مانند تعداد سودوژن ها، تحرک و تنفس در یوباکترها ارتباط معنادار بود (001/0P=) اما در آرکئی باکترها این ارتباط معنادار نبود (05/0P>).

نتیجه گیری: ژنوم باکتری ها در طی تکامل دچار تغییرات شده که این امر می تواند به کوچک شدن ژنوم و یا کسب برخی از ژن ها منجر گردد. این فرایند می تواند به کاهش تعداد پروتیین، کاهش درصد C+G و محدود ماندن زیستگاه باکتری منجر گردد.

بررسی آگاهی و عملکرد زنان از سرطان دهانه رحم و تست پاپ اسمیر

سهیلا امینی مقدم

زمینه و هدف: سرطان دهانه رحم به دلیل دوره طولانی پیش از تهاجم، در دسترس بودن غربالگری مناسب، سرطان قابل پیشگیری شناخته شده است. پاپ اسمیر به عنوان یک روش انتخابی در این غربالگری می باشد. هدف از مطالعه بررسی سطح آگاهی وعملکرد زنان 65-20 سال در تهران نسبت به پاپ اسمیر بود.

روش بررسی: این مطالعه توصیفی- تحلیلی از فروردین تا شهریور 1394 در تهران انجام گشت. جامعه پژوهشی زنان 65-20 سال متاهل، بیوه، مطلقه، از مراجعه کنندگان به کلینیک زنان بیمارستان فیروزگر به عنوان بیمار یا همراه، در منطقه مرکز تهران، به صورت تصادفی انتخاب شدند. توسط فرد مصاحبه گر، پرسش نامه در اختیارشان قرار گرفت. با توزیع پرسشنامه و بررسی پاسخ های ایشان، آنالیز آماری روی پاسخ، نتایج استخراج گردید.

یافته ها: افرادی که به طور کامل به پرسش نامه پاسخ دادند، ۹۰ نفر بودند، 6/66% پاپ اسمیر را انجام داده بودند. ۴۰% از افراد پاسخ دهنده 39-30 سال سن داشتند و فقط 3% تحصیلات ارشد به بالا داشتند. نزدیک به ۸۰%، حداقل آشنایی با میزان سه از پنج را داشتند و افراد بین 39-30 سال، آگاهی نسبی بیشتری داشتند. بین متغیر آشنایی با پاپ اسمیر و تحصیلات (فرد و همسرش) ارتباط معناداری مشاهده شد (0001/0P<). تفاوت معناداری بین سطح آگاهی افراد خانه دار و شاغل مشاهده شد (05/0P<). بیشترین عامل عدم انجام پاپ اسمیر در افراد، خجالت بود. بیشترین عامل ترغیب کننده افراد به انجام تست، مربوط به اطلاعاتی بود که توسط پزشک به بیمار داده می شد.

نتیجه گیری: متغیر میزان آگاهی از پاپ اسمیر که بر اساس وزن دهی به پاسخ افراد، توسط افراد خبره انجام گردید، نشان داد که در سنین بالای ۳۹ سال، میزان این آگاهی در سطح سه از پنج قرار دارد که رضایت بخش نیست.

مقایسه اثربخشی داروی دولوکستین با متیل‌فنیدیت در درمان اختلال بیش‌فعالی کم‌توجهی کودکان

نسترن حبیبی

زمینه و هدف: اختلال بیش فعالی کم توجهی از شایع ترین اختلالات روانپزشکی دوران کودکی است. اتوموکستین و داروهای محرک خط اول درمان این اختلال می باشند. اما این داروها در ۲۵% مبتلایان به دلیل عدم تأثیر و یا بروز عوارض جانبی قابل استفاده نمی باشند. هدف از انجام این مطالعه مقایسه تأثیر متیل فنیدیت (دارویی از دسته محرک ها) و دولوکستین (داروی مهار کننده بازجذب نوراپی نفرین و سروتونین) در درمان کودکان دارای این اختلال بود.

روش بررسی: در این کارآزمایی بالینی که از مهر ۱۳۹۱ تا تیر ۱۳۹۳ در مراکز درمانی اخوان و رفیده در تهران انجام شد، ۲۴ کودک شش تا ۱۱ ساله دارای تشخیص اختلال بیش فعالی کم توجهی به مدت شش هفته تحت درمان با متیل فنیدیت یا دولوکستین قرار گرفتند (۱۳ نفر در گروه دولوکستین و ۱۱ نفر در گروه متیل فنیدیت وارد شدند). تأثیر دارو بر درمان با استفاده از مقیاس کانرز والدین (Conners Parent Rating Scale, CPRS) و مقیاس سنجش علایم بیش فعالی مقایسه شد.

یافته ها: ۲۰ کودک (۱۰ نفر در هر گروه) کارآزمایی را به پایان رسانیدند. در هر دو گروه نمرات مقیاس های شدت علایم بیش فعالی پس از شش هفته نسبت به نمرات پایه کاهش نشان داد. اما این کاهش در گروه متیل فنیدیت به طور معناداری بیشتر از گروه دولوکستین بود (001/0P<). شایع ترین عارضه در گروه دولوکستین مشکلات گوارشی (%40) و در گروه متیل فنیدیت بی اشتهایی (%70) بود.

نتیجه گیری: تأثیر داروی متیل فنیدیت در کاهش علایم اختلال بیش فعالی کم توجهی از داروی متیل فنیدیت بیشتر است. عوارض دارویی دولوکستین به نسبت قابل تحمل است.

ارتباط هوموسیستیین با نشانگرهای آترواسکلروز پیش‌بالینی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو و افراد غیردیابتی

حسین فخرزاده

زمینه و هدف: ارتباط هموسیستیین و بیماری های قلبی-عروقی از چندین سال پیش روشن شده است. در این مطالعه، ارتباط بین سطح سرمی هموسیستیین، اسید فولیک و ویتامین B₁₂ با سرعت موج نبض و شاخص باکبرگ(Buckberg index) و نسبت زنده ماندن ساب آندوکاردی در افراد دیابتی و غیردیابتی بررسی شد.

روش بررسی: در این مطالعه مقطعی، 58 نفر مبتلا به دیابت نوع دو و 36 نفر غیردیابتی، در بیمارستان دکتر شریعتی دانشگاه علوم پزشکی تهران مورد مطالعه قرار گرفتند. اندازه گیری های فشارخون و تن سنجی انجام شدند. قند خون، کلسترول، لیپوپروتیین با چگالی بالا (HDL) و پایین (LDL)، تری گلیسرید، هموگلوبین A₁C، ویتامین B₁₂، اسید فولیک و هموسیستیین و پروتیین واکنشی C اندازه گیری شدند. سختی شریانی با محاسبه سرعت موج نبض و شاخص تشدید آئورتی با دستگاه اسفیگموکور بررسی شد. علاوه بر این، شاخص باکبرگ (نسبت زنده ماندن ساب آندوکاردی) با تقسیم اکسیژن عرضه شده به مقدار نیاز میوکارد به اکسیژن نشان داده شد. مدل های رگرسیون خطی استفاده شد.

یافته ها: افراد دیابتی و غیردیابتی از نظر سن، سابقه فشارخون، سطح سرمی هموسیستیین و سطح LDL تفاوت داشتند، (05/0Ps>). سرعت موج نبض در افراد دیابتی و غیردیابتی به ترتیب 91/60 و m/s 91/41 بود (01/0P=). پس از تعدیل برای عوامل مداخله گر در مدل رگرسیون چندمتغیره سرعت موج نبض با سن و هموسیستیین در غیردیابتی ها، (β به ترتیب برابر با 441/0 و 345/0) ارتباط داشت. سرعت موج نبض با سن، فشارخون دیاستولی و پروتیین واکنشی C مرتبط بود (β به ترتیب 417/0، 302/0 و 262/0).

نتیجه گیری: سطح هموسیستیین در افراد غیردیابتی با نشانگر آترواسکلروز پیش بالینی مرتبط بود، اما چنین ارتباطی در افراد دیابتی یافت نشد.

بررسی دوره فوق‌تخصص طب نوزادان در زمینه تغییرات لازم برنامه آموزشی طب نوزادان در زمینه مراقبت‌های تکاملی عصبی: مطالعه کیفی

مامک شریعت

زمینه و هدف: این مطالعه با هدف تبیین نیازها و مهارت های لازم برای تربیت فوق تخصص طب نوزادان طراحی شد.

روش بررسی: این مطالعه با رویکرد کیفی، با تمرکز بر روش تحلیل محتوایی معمول و با اتکا به روش نمونه گیری هدفمند بر روی استادان، دستیاران سال دوم و دانش آموختگان رشته فوق تخصصی طب نوزادان در پنج سال گذشته، انجام شد. اشباع داده ها نیز به عنوان ملاک پایان مرحله جمع آوری داده ها قرار داده شد. روش جمع آوری داده ها مصاحبه نیمه ساختارمند و بحث گروهی متمرکز بود.

یافته ها: پاسخ دهندگان نظر خود را در حیطه "کفایت فردی دانش آموخته"، "ضعف برنامه آموزشی دوره مربوطه"، "چالش های آموزشی"، "نیاز به بازنگری برنامه آموزشی دوره مربوطه"، "ضرورت اصلاح نظام آموزشی پزشکی کشور" و "راهبردهای موثر در آموزش مراقبت تکاملی مغزی-عصبی" ابراز کردند.

نتیجه گیری: تغییر و تکمیل برنامه آموزشی (کوریکولوم) دوره فوق تخصص نوزادان در مورد مراقبت های تکاملی مغزی-عصبی همراه با آموزش های منسجم مهارت های بالینی مفید می باشد.

انسفالوپاتی ورنیکه به‌دنبال ویار شدید بارداری

صدیقه آیتی

زمینه و هدف: سندرم ورنیکه کورساکوف مهم ترین عارضه کمبود شدید ویتامین B1 (تیامین) است. گیجی و اختلال تعادل در راه رفتن به ترتیب شایع ترین علایم هستند. عدم وجود علایم تریاد کلاسیک به طور همزمان بیشتر منجر به کمتر تشخیص داده شدن این عارضه می شود و می تواند منجر به مرگ و میر نیز بشود. هدف از این مطالعه گزارش یک مورد انسفالوپاتی ورنیکه به دنبال ویار شدید بارداری می باشد.

معرفی بیمار: بیمار خانم 28 ساله، حاملگی سوم با سابقه یک بار زایمان طبیعی و یک بار سقط (G3L1ab1) با سن حاملگی 19 هفته با شکایت از تهوع و استفراغ شدید و ناتوانی در راه رفتن و صحبت کردن ارجاع شده بود. MRI مغزی انجام شد که ضایعاتی در نواحی اطراف تالاموس هر دو طرف به نفع انسفالوپاتی ورنیکه مشاهده شد. پس از تجویز دوز بالای تیامین و سایر درمان های نگهدارنده، علایم بیمار به سرعت بهبود یافت.

نتیجه گیری: مدنظر داشتن تشخیص آنسفالوپاتی ورنیکه منجر به تشخیص زودرس و درمان صحیح این عارضه شده و می تواند منجر به بهبودی کامل بیمار و پیشگیری از عوارض شدید و مرگ ومیر مادری و جنینی شود.

گزارش یک مورد تومور دیس ژرمینوم و گنادوبلاستومای تخمدان در سندرم سوییر

شهره سعید

زمینه: سندرم سوییر (Swyer syndrome) فرمی از دیس ژنزی گنادی خالص است که درآن موتاسیون در کروموزوم Y منجر به ایجاد فنوتیپ زنانه در فردی با محتوی کروموزومی XY می شود. در این افراد گنادها به فرم رشته ای بوده و در معرض خطر ابتلا به تومورهای دسته ژرم سل تخمدان می باشند، بنابراین نیازمند گنادکتومی دوطرفه پروفیلاکتیک است.

معرفی بیمار: دختر 18 ساله با آمنوره اولیه، فرمول کروموزومی XY عدم تکمیل علایم ثانویه جنسی به علت درد، توده لگنی و شکمی در سال 1394 در بخش ژنیکولوژی-انکولوژی بیمارستان قائم (عج) دانشگاه علوم پزشکی مشهد ارجاع شده و تحت عمل جراحی قرار گرفت. توده های لگنی و لوله و تخمدان تومورال دو طرف برداشته شد و گزارش آسیب شناسی حاکی از ابتلا همزمان دیس ژرمینوم تخمدان چپ با متاستاز وسیع شکمی و گنادوبلاستومای تخمدان راست بود. در حال حاضر پس از شیمی درمانی چند دارویی تحت پیگیری است.

نتیجه گیری: لزوم بررسی به موقع آمنوره اولیه و انجام گنادکتومی پیشگیرانه در بیماران مبتلا به دیس ژنزی گنادی اولیه جهت جلوگیری از ایجاد تومورهای ژرم سل تاکید می شود.