مجله دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

مروری بر حفاظت در برابر پرتو در رادیولوژی تشخیصی

منصور ذبیح زاده

کشف پرتو ایکس و استفاده از آن برای تصویربرداری پزشکی دستاوردهای بزرگی برای تشخیص و درمان بیماری ها فراهم کرد. روزانه بیش از 10 میلیون آزمون رادیولوژی تشخیصی و بیش از 100000 آزمون پزشکی هسته ای در دنیا انجام می شود. بر اساس گزارش 160 کمیسیون ملی حفاظت رادیولوژیکی و اندازه گیری ها، پرتو ایکس پزشکی در حدود 95% تمام آزمون های رادیولوژیکی را شامل می شود که سهمی 74% در دوز تجمعی جمعیت ایالات متحده آمریکا دارد. با وجود منافع منحصربه فرد پرتوهای یونیزان، از دیدگاه حفاظت در برابر پرتو منشای خطرات بالقوه ای مانند سرطان و ناهنجاری های ژنتیکی هستند. ریسک سرطان ناشی از رادیولوژی تشخیصی در حدود 6/%0 تا 3% برآورد می شود. تخمین زده می شود که دوز ناشی از آزمون های رادیولوژی تشخیصی سالانه مسئول 7587 و 5695 مورد سرطان به ترتیب در جمعیت ژاپن و ایالات متحده آمریکا است. اگرچه دوز بیشتر آزمون های رادیولوژیکی تشخیصی بسیار پایین است اما افزایش سریع استفاده از آزمون های پرتونگاری در دو دهه گذشته موجی از نگرانی ها را درباره اثرات سرطان زای پرتوهای یونیزان ایجاد کرده است. بر اساس مدل خطی بدون آستانه برای منحنی دوز پاسخ هر میزانی از پرتوگیری خطرناک است. بر اساس توصیه های مراجع تنظیم کننده قوانین حفاظت تشعشعی، آزمون رادیولوژیکی باید به گونه ای انجام شود که پرتوگیری بیمار و جامعه به صورت معقول و دست یافتنی تا حد ممکن پایین باشد. بهینه سازی عوامل متعددی مانند محدودسازی میدان تابش اولیه به ناحیه تابشی مورد نظر، شرایط تابش، تکنیک ها، زمان پرتودهی و حفاظ، ضمن حفظ کیفیت تصویر می تواند پرتوگیری بیمار را کاهش می دهد. رعایت دستورکارهای حفاظتی می تواند مخاطرات پرتوگیری را به طور قابل ملاحظه ای کاهش دهد.

تاثیر سلول‌های بنیادی برگرفته از چربی بر افزایش بقای گرافت غضروفی خرد شده در خرگوش

محمد جواد فاطمی

زمینه و هدف: استفاده از گرافت غضروفی خردشده در سال های اخیر در جراحی رینوپلاستی مورد توجه جراحان پلاستیک قرار گرفته است، با این حال امکان جذب غضروف ها در درازمدت به طور معمول وجود دارد. هدف این مطالعه بررسی تاثیر سلول های بنیادی برگفته از چربی بر بقای گرافت های غضروفی خرد شده بود.

روش بررسی: در پژوهش کنونی که یک مطالعه مداخله ای بود و در سال 1393 در آزمایشگاه حیوانات بیمارستان حضرت فاطمه (س) انجام شد، 10 خرگوش سفید نیوزلندی، با میانگین وزن 2000 تا g 2500 انتخاب شده و سلول های بنیادی از بافت چربی سطح داخلی کشاله ران هر یک از خرگوش ها تهیه شد. گرافت های غضروفی خرد شده آغشته و غیر آغشته به سلول های بنیادی اتولوگ به ترتیب در پاکت های زیرجلدی طرفین خط وسط پشتی هر یک از خرگوش ها قرار داده شد و وزن آن ها پیش از ایمپلنتیشن و پس از اکسپلنتیشن اندازه گیری و ثبت شد. بررسی های مربوط به کندروسیت های زنده، 10 هفته پس از ایمپلنتیشن انجام شد.

یافته ها: میانگین تفاضل وزن غضروف های خرد شده بین دو گروه (سمت مداخله و سمت کنترل) با یکدیگر متفاوت بود، به طوری که این میانگین در سمت مداخله به طور معناداری بیشتر از سمت کنترل بود (021/0P=). میانگین تعداد کندروسیت های زنده در سمت مداخله به طور معناداری بالاتر از سمت کنترل بود (001/0P<).

نتیجه گیری: این یافته ها از نقش سلول های بنیادی برگرفته از چربی بر افزایش بقای گرافت های غضروفی خرد شده حمایت می کند، اگرچه مکانیسم واقعی آن تعریف نشده است.

سیمای مرگ‌و‌میر نوزادان ایران در سال 1391

فریما راجی

زمینه و هدف: تامین سلامت کودکان و نوزادان باید از اولین و مهمترین وظایف هر دولتی باشد. امروزه کشورهای جهان به ترتیب سیر نزولی مرگ و میر این گروه طبقه بندی می شوند. طبقه بندی و بررسی علل مرگ نوزادی هسته اصلی برنامه ریزی و سیاست گذاری سلامت یک کشور برای افزایش بقای نوزادان است. این مطالعه با هدف طبقه بندی علل مرگ نوزادان انجام گرفته است.

روش بررسی: این مطالعه با استفاده از 11693 مرگ نوزادی (از سن بارداری 22 هفته تا مرگ 30 روزگی) بیمارستانی ایران، ثبت شده در سامانه ثبت مرگ پری ناتال وزارت بهداشت، درمان، آموزش پزشکی در سال 1391 انجام شد. ویژگی های دموگرافیک، برخی فاکتورهای مرتبط با نوزادان فوت شده استخراج و علل مرگ ها بر اساس سیستم کدبندی بین المللی بیماری ها تقسیم بندی شد.

یافته ها: شایع ترین علت مرگ و میر نوزادی، مربوط به گروه "اختلالات حول و حوش تولد" (92/%77) بود که بیشترین شیوع در این گروه مربوط به "علل مرتبط با طول بارداری" (7/%37) بود. مرگ بر اثر "اختلالات مادرزادی، کروموزومی و ناهنجاری ها" در 82/20% و بر اثر "حوادث و سوانح" در 26/1% موارد ثبت گردید. بیشترین علت مرگ در نوزادان بالای g 1000 نیز "اختلالات حول و حوش تولد" با فراوانی نسبی 29/71% بود.

نتیجه گیری: بر اساس پژوهش کنونی علل پیرامون تولد به ویژه "علل مرتبط با طول بارداری" اصلی ترین علت مرگ و میر نوزادان ایران را تشکیل می دهند. مرگ بر اثر "اختلالات مادرزادی، کروموزومی و ناهنجاری ها" از علل دیگر مرگ هستند.

نقش سایکونورومدولاتوری هورمون آزاد‌کننده کورتیکوتروپین در زنان مبتلا به PCOS

فریده ظفری زنگنه

زمینه و هدف: سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) بیماری پیچیده ای است که با اختلال در سیستم تولیدمثل، متابولیک و با اختلال روانی در زنان همراه می باشد. نورآدرنالین، هورمون آزاد کننده کورتیکوتروپین (CRH)، فاکتور رشد عصب (NGF) از محرک های شناخته شده محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) و گنادال (HPG) می باشند که تنظیم فرآیندهای فیزیولوژیک دستگاه تولیدمثل را به عهده دارند. هدف اصلی این مطالعه بررسی نقش دو یافته مهم CRH و NGF از منظر روانی-عاطفی بود.

روش بررسی: این مطالعه مورد-شاهدی در مهر 1391 در مرکز تحقیقات بهداشت باروری ولیعصر (عج) بیمارستان امام خمینی (ره) تهران انجام شد. در مجموع 170 خانم 40-20 سال سن با شاخص تودۀ بدنی (BMI) کمتر از 28 شرکت کردند. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از Student’s t-test، Chi-square test و Mann-Whitney U test انجام شد.

یافته ها: سطوح سرمی CRH (33/2±90/10) و NGF (371/98±83/380) در گروه مبتلایان به تخمدان پلی کیستیک به طور معنادار کمتر از گروه شاهد بود (001/0P<). همچنین با استفاده از پرسش نامه دموگرافیک مشخصات کمی و کیفی جمعیت مورد مطالعه بررسی شد که نتایج آن در مدل رگرسیونی گزارش شد.

نتیجه گیری: نتایج این مطالعه در تأیید مطالعات پیشین نشان می دهد که کاهش معنادار سطوح سرمی CHR و NGFα تحت تأثیر پرکاری سیستم عصبی سمپاتیک در سندرم تخمدان پلی کیستیک می تواند یکی از دلایل ایجاد اختلال روانی-عاطفی نزد زنان مبتلا باشد.

بررسی اثربخشی آموزش مدیریت استرس بر کاهش آن در سه ماهه اول بارداری

محمود شیرازی

زمینه و هدف: شواهدی وجود دارد که به نقش استرس بر نتیجه بارداری اشاره کرده است. نگرانی مداوم در طول دوران بارداری موجب ترشح هورمون هایی می شود که سبب پیامدهای نامطلوب در بارداری می گردد. هدف پژوهش کنونی، بررسی اثربخشی آموزش مدیریت استرس در سه ماهه اول بارداری بر کاهش اضطراب زنان باردار مراجعه کننده به بیمارستان جامع زنان بود.

روش بررسی: این مطالعه یک کارآزمایی بالینی تصادفی همراه با پیش آزمون-پس آزمون بود که در بیمارستان یاس در سال 1393 و 1394 انجام شد. 75 زن باردار در سه ماه اول بارداری از نظر میزان اضطراب با استفاده از آزمون استاندارد اضطراب همیلتون ارزیابی شدند. در این آزمون نمرات 18 تا 25 به عنوان اضطراب خفیف، 35-25 اضطراب متوسط و نمرات بالاتر از 35 اضطراب شدید می باشد. بر این اساس، گروه اضطراب متوسط و شدید به عنوان گروه مداخله در کارگاه هایی تحت درمان روانشناختی قرار گرفتند. کارگاه شامل به کارگیری تکنیک ذهن آگاهی و مدیریت اضطراب بود. گروهی که اضطراب خفیف داشتند به عنوان گروه کنترل فقط مراقبت های پری ناتال بدون هرگونه مداخلات روانشناختی را دریافت کردند.

یافته ها: نمره اضطراب در هر دو گروه پس از انجام مداخلات روانشناختی کاهش پیدا کرد. به طوری که میانگین نمره اضطراب در گروه دارای اضطراب متوسط پیش از درمان 52/27 و پس از درمان 76/14 (001/0P<) و در گروه دارای اضطراب شدید 12/40 و پس از اتمام دوره درمانی 6/16 (0001/0P<) بود.

نتیجه گیری: با توجه به اهمیت سه ماه اول بارداری در فرایند رشد کودک و فراوانی اضطراب زنان باردار در این دوره حساس رشدی، می توان بیان داشت آموزش تکنیک های مقابله با استرس، بهبود کیفیت زندگی مادر را به همراه خواهد داشت.

تاثیر درمان‌های فیزیکی کف لگن بر عملکرد جنسی در زنان با آمیزش دردناک

زهرا وکیل آزاد

زمینه و هدف: آمیزش دردناک (Dyspareunia) نوعی درد در ناحیه تناسلی است که از عوامل مهم اختلال عملکرد جنسی می باشد. بنابراین هدف این مطالعه بررسی تاثیر درمان های فیزیکی کف لگن بر عملکرد جنسی و قدرت و تحمل عضلات کف لگن در زنان مبتلا بود.

روش بررسی: در این مطالعه کارآزمایی بالینی بدون گروه شاهد که در مرکز آموزشی درمانی الزهرا (س) دانشگاه علوم پزشکی تبریز از فروردین 1394 تا اسفند 1394 انجام گرفت، 32 زن 50-20 ساله و فعال از نظر جنسی با شکایت آمیزش دردناک پیش از شروع مداخله، از نظر سلامت ژنیتال و قدرت و تحمل عضلات کف لگن معاینه شدند و پس از اطمینان از سلامت روانی، به مدت 10 جلسه طی سه ماه تحت درمان قرار گرفتند. در نهایت بیماران از نظر تغییر وضعیت عملکرد جنسی با پرسشنامه معیار عملکرد جنسی زنان، بهبودی علایم، قدرت و تحمل عضلات کف لگن در دو مرحله پیش و پس از مداخله مورد ارزیابی قرار گرفت.

یافته ها: در 32 بیمار با میانگین سنی 24/1±38 سال، نمره شاخص میل جنسی پیش از مداخله، 1/0+29/2، پس از مداخله، 1/0+25/3 با 001/0P< بود. نمره شاخص تهییج جنسی پیش از مداخله، 14/0+57/2، پس از مداخله، 13/0+59/3 با 001/0P< بود. نمره شاخص رطوبت مهبلی پیش از مداخله، 13/0+00/3، پس از مداخله، 1/0+67/3 با 001/0P< بود. نمره شاخص اوج لذت جنسی پیش از مداخله، 15/0+88/2، پس از مداخله، 1/0+59/3 با 001/0P< بود. نمره شاخص رضایتمندی پیش از مداخله، 2/0+98/2، پس از مداخله، 13/0+02/4 با 001/0P< بود. نمره شاخص درد پیش از مداخله، 15/0+46/2، پس از مداخله، 15/0+52/3 با 001/0P< بود. نمره شاخص قدرت عضلات کف لگن پیش از مداخله، 11/0+65/1، پس از مداخله، 11/0+09/4 با 001/0P< بود. نمره شاخص تحمل عضلات کف لگن پیش از مداخله، 22/0+56/2، پس از مداخله، 14/0+62/9 با 001/0P< بود.

نتیجه گیری: درمان های فیزیکی کف لگن تاثیر معناداری در زنان مبتلا به آمیزش دردناک داشتند. شدت آمیزش دردناک، قدرت و تحمل عضلات کف لگن پس از مداخله فیزیوتراپی بهبودی آشکاری از نظر بالینی داشت.

بررسی کارآیی بالینی سیستم نمره‌دهی سوفای اصلاح شده در پیش‌بینی اندکس‌های بخش مراقبت‌های ویژه

عباسعلی ابراهیمیان

زمینه و هدف: توانایی تشخیص شدت وخامت بیماری در کسانی که حیات آن ها به طور کامل به بستری شدن در بخش مراقبت ویژه وابسته است، از نظر بالینی بسیار ارزشمند است. هدف این مطالعه بررسی کارآیی بالینی مقیاس سوفای اصلاح شده (Modified sequential organ failure assessment, MSOFA) جهت پیش بینی مرگ و میر و طول مدت اقامت بیماران در بخش مراقبت های ویژه بود.

روش بررسی: این یک مطالعه توصیفی تحلیلی از نوع گذشته نگر بود که بر روی پرونده بیماران بستری در بخش مراقبت ویژه بیمارستان کوثر سمنان در طول چهار هفته در فروردین و اردیبهشت سال 1395 انجام شد. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه داده های دموگرافیک و معیار سوفای اصلاح شده بود.

یافته ها: از بررسی 105 پرونده بیماران بستری در بخش مراقبت ویژه در سال 1394 مشخص گردید که 7/45% بیماران فوت، 2/%15 ترخیص و 39% به بخش انتقال یافته بودند. نتایج منحنی راک و آنالیز رگرسیون لجستیک نشان داد که این معیار برای پیش بینی وقوع مرگ و میر و مدت اقامت بیماران در بخش ویژه از حساسیت و ویژگی متوسطی برخوردار بوده (743/0-527/0 CI=، 635/0 Area=) و هر یک واحد افزایش نمره سوفای اصلاح شده با افزایش 32 درصدی شانس مرگ همراه بود (001/0P=، 555/1، 129/195% CI:، 325/1OR=). همچنین هر یک واحد افزایش نمره سوفای اصلاح شده با افزایش 19 درصدی میزان اقامت بیمار در بخش ویژه همراه بود (015/0P=، 371/1، 034/195% CI:، 191/1OR=).

نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که مقیاس سوفای اصلاح شده ابزار مناسبی جهت پیش بینی طول مدت اقامت و میزان مرگ و میر بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه نیست.

بررسی آلودگی شیر خام به باکتری بروسلا با روش واکنش زنجیره‌ای پلی‌مراز

محمد خلیلی

زمینه و هدف: تب مالت در بسیاری از کشورهای خاورمیانه مانند ایران یک مشکل مهم بهداشت عمومی محسوب می شود. در کشورهای در حال توسعه، آلودگی شیر به گونه های باکتری بروسلا اصلی ترین راه انتقال بیماری در انسان محسوب می شود. استاندارد طلایی تشخیص بروسلوز، جداسازی باکتری های گونه بروسلا می باشد، اما برای این منظور نیاز به تجهیزات با سطح ایمنی زیستی (Biosafety level) سه و مهارت بالا و گذر زمان طولانی است. برای چیرگی بر این مشکلات از روش حساس و با اختصاصیت بالای واکنش زنجیره ای پلی مراز (PCR) استفاده می شود. هدف از انجام این پژوهش ردیابی باکتری های گونه بروسلا در شیر تحویلی دامداری های اطراف شهر کرمان به یکی از کارخانه های مهم کرمان با روش واکنش زنجیره ای پلی مراز است.

روش بررسی: در این مطالعه مقطعی که از مهر تا اسفند 1394 انجام گرفت، از 48 گله گاو شیری مشتمل بر 4200 گاو که شیر خود را تحویل یکی از بزرگترین کارخانه های جنوب شرق ایران می دادند، نمونه های جداگانه تهیه گردید. اسید نوکلییک نمونه ها با روش بافر لیز کننده و پروتییناز K استخراج گردید سپس با استفاده از پرایمر جنس بروسلا، ژن IS711 برای بودن اسید نوکلییک بروسلا در شیر با روش واکنش زنجیره ای پلی مراز مورد بررسی قرار گرفت. در نمونه های مثبت قطعه ای به اندازه 317 جفت باز از ژنوم باکتری های گونه بروسلا تکثیر می یافت.

یافته ها: چهار نمونه (3/%8) از مجموعه 48 نمونه شیر مخزن از 4200 گاو شیری از نظر وجود ژنوم باکتری های گونه بروسلا در شهر کرمان مثبت گردید.

نتیجه گیری: نتایج گویای اندمیک بودن بروسلوز در گله های گاوی شیری در شهر کرمان می باشد.

بررسی تفاوت‌های تظاهرات بالینی بیماری اسپوندیلیت انکیلوزان در مردان و زنان

حسین سلیمانی صالح آبادی

زمینه و هدف: اسپوندیلیت انکیلوزان (Ankylosing Spondylitis, AS) یک بیماری التهابی است که به طور عمده اسکلت محوری بدن را مبتلا می کند، تفاوت های تظاهرات بالینی بیماری اسپوندیلیت انکیلوزان در مردان و زنان، مطرح کننده تأثیر احتمالی جنسیت بر شدت بیماری است. این مطالعه به منظور بررسی تفاوت های تظاهرات بالینی بیماری اسپوندیلیت انکیلوزان انجام شد.

روش بررسی: 115 بیمار مبتلا به اسپوندیلیت انکیلوزان مراجعه کننده به کلینیک روماتولوژی از فروردین 1380 تا اسفند 1392 در یک مطالعه مقطعی در شهر یزد مورد ارزیابی قرار گرفتند. مهم ترین متغیرهای مورد ارزیابی شامل داده های دموگرافیک، تظاهرات بالینی، مرحله رادیوگرافی درگیری ساکروایلیاک و داده های آزمایشگاهی بود که از پرونده های بیماران استخراج و در پرسش نامه ها ثبت شد.

یافته ها: هر دو گروه از نظر سن تشخیص بیماری، وجود انتزیت (التهاب یا درد در محل اتصال تاندون یا رباط به استخوان)، درگیری مفاصل محیطی و داده های آزمایشگاهی مانند سرعت رسوب گلبول های قرمز (ESR)، پروتیین واکنشی C (CRP) و هموگلوبین با یکدیگر همسان بودند. درد التهابی گردن در مردان بیشتر از زنان بود (2/77% در مقابل 8/51% (01/0P=). مطالعات رادیوگرافی ساکروایلیاک نشان داد که 3/11% از مردان و 37% از زنان، در مرحله اول (009/0P=) و 2/27% از مردان و 7/3% از زنان، در مرحله چهارم (001/0P=) قرار دارند که از نظر آماری اختلاف معناداری داشت.

نتیجه گیری: مدت زمان بین سن شروع علایم و سن تشخیص بیماری، درد التهابی گردن و مراحل پیشرفته درگیری مفاصل ساکروایلیاک در مردان نسبت به زنان بیشتر دیده شد. با وجود اینکه این یافته ها مطرح کننده این است که جنسیت می تواند بر الگو و شدت بیماری اسپوندیلیت انکیلوزان تأثیر داشته باشد.

تاثیر تمرین استقامتی با مصرف گرده گل بر بیان ژن ABCA1 و apoA1 در عضله موش صحرایی: گزارش کوتاه

عباس قنبری نیاکی

زمینه و هدف: بیماری های قلبی-عروقی هم اکنون به عنوان اولین عامل مرگ و میر در کشورهای صنعتی مطرح است. این پژوهش به بررسی تاثیر 12 هفته تمرین استقامتی شدید با مصرف گرده گل زنبور عسل بر انتقال معکوس کلسترول در موش های صحرایی نر پرداخته است.

روش بررسی: پژوهش کنونی از نوع آزمایشگاهی و نیمه تجربی می باشد. تعداد 24 سر موش نر سفید نژاد ویستار هشت هفته ای با وزن 20±90 از انستیتو پاستور آمل خریداری شد. موش ها در آزمایشگاه حیوانات دانشکده تربیت بدنی دانشگاه مازندران در شرایط کنترل شده نور، دما و رطوبت از آبان تا پایان بهمن 1392 نگهداری شدند. موش ها به گونه ای نگهداری شدند که آزادانه به آب و غذای استاندارد دسترسی داشتند. مقدار بیان ژن ABCA1 و APOA-1 در عضله دوقلو از روش Real-time- PCR استفاده شد.

یافته ها: اختلاف معناداری در بیان ژن ABCA1 عضله دوقلو (Gastrocnemius muscle) در گروه ها مشاهده شد (001/0P<) در حالی که APOA-1 در دوقلو بیان نشد.

نتیجه گیری: تمرین شدید استقامتی باعث کاهش بیان ژن ABCA1 می شود. در حالی که مصرف گرده گل زنبور عسل باعث افزایش بیان ژن ABCA1 در عضله دوقلو موش های صحرایی نر شده است.