مجله دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

افق‌های پزشکی فردی در درمان سرطان پستان : مقاله مروری

محمد حسین مدرسی

سرطان پستان، که ناشی از تجمع جهش های ژنتیکی و اپی ژنتیکی می باشد، یکی از مهمترین عوامل مرگ و میر ناشی از سرطان می باشد. تشخیص و درمان مرسوم سرطان پستان بر اساس تخمین پروگنوز با استفاده از ویژگی های آناتومیک سرطان (سیستم TNM) و یافته های بالینی می باشد، اما مطالعات نشان داده اند که پاسخ افراد در برابر این درمان ها متفاوت است و برخی از بیماران پس از درمان همچنان عود را تجربه می کنند. این مساله نشان دهنده این است که تغییرات مولکولی پیش از هر گونه تغییر فنوتیپی و بالینی و پاتولوژیک رخ می دهند و ارزیابی های مولکولی در کنار یافته های بالینی و پاتولوژی مثمر ثمر خواهد بود. بنابراین بررسی های ژنومی و مولکولی و نقش درمان های هدف دار بر اساس ژنوم فردی بیش از پیش پر رنگ تر شده است. امروزه پیشرفت در پزشکی فردی با استفاده از پروفایل مولکولی ویژه هر فرد از طریق پژوهش ژنتیکی انسان تا حد زیادی امکان پذیر شده است. در زمینه پزشکی فردی، هدف نهایی این مطالعات فراهم کردن مجموعه ای از مارکرهاست که می تواند برای ارزیابی ریسک بیماری در حال پیشرفت در طول زندگی هر فرد در حضور متغیرهای مختلف محیطی استفاده شود. این علم نوین این امکان را فراهم ساخته که با شناخت مارکرهای اختصاصی و اهداف ویژه درمانی و به وسیله درمان های اختصاصی و هدف دار با استفاده از آنتی بادی های مونوکلونال و مولکول های ویژه مانند تراستوزوماب و تاموکسیفن، در زمینه درمان افراد مبتلا به سرطان پستان گام بلندی برداشته شود. در این مقاله مروری قصد داریم کاربردهای مختلف پزشکی فردی در زمینه تشخیص و درمان سرطان پستان مورد بررسی قرار دهیم.

مهار انتخابی رشد رده سلولی آدنوکارسینومای پستان با استفاده از متابولیت‌های تولیدی سویه بومی سودوموناس UW4 در آزمایشگاه

لیلا روحی

زمینه و هدف: از آنجایی که مهار رشد در سلول های سرطانی یکی از روش های مناسب برای درمان سرطان بوده و یافتن ترکیبات ضدسرطان جدید به ویژه ترکیبات مهارکننده تکثیر، اولویت پژوهشی محسوب می گردد. امروزه در خصوص متابولیت های تولیدی جنس سودوموناس که علیه سلول های سرطان موثر می باشند، گزارش هایی وجود دارد، بنابراین در این مطالعه متابولیت های تولیدی سویه بومی سودوموناس UW4 جداسازی و اثرات ضدمیکروبی و ضدسرطانی آن بررسی شد.

روش بررسی: مطالعه به صورت تجربی در اردیبهشت ۱۳۹۴ در مرکز تحقیقات سلولی-تکوینی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد انجام شد. فعالیت ضد میکروبی متابولیت های تولیدی سویه بومی سودوموناس UW4 عیله برخی از باکتری های بیماری زا انجام شد. برای بررسی فعالیت ضد سرطانی، سلول های SKBR3 و HU-02 با غلظت های مختلف ۵، ۱۰، ۱۵ و mg/ml ۲۰ برای مدت زمان ۲۴، ۴۸ و ۷۲ ساعت تیمار شدند. میزان بقای سلول ها با روش رنگ سنجی MTS مورد بررسی قرار گرفت.

یافته ها: نتایج به دست آمده نشان داد که سودوموناس UW4، قادر به تولید متابولیت های ضد میکروبی علیه استافیلوکوکوس اورئوس است. تیمار با متابولیت نشان داد با افزایش غلظت به صورت وابسته به دوز و زمان، توان زیستی سلول ها کاهش پیدا کرد. به طوری که بیشترین تأثیر مربوط به غلظت mg/ml ۲۰ و در زمان ۷۲ ساعت پس از تیمار سلول ها بود (01/0P<). در حالی که متابولیت ها در غلظت های مختلف تاثیر معناداری بر سلول های فیبروبلاست نرمال نداشت (24/0P=).

نتیجه گیری: ترکیبات فعال زیستی تولید شده توسط سودوموناس UW4 می تواند برای از بین بردن عفونت ها و درمان سرطان پستان SK-BR3 به کار برده شود.

سنجش سطح سرمی لیگاند القا‌کننده تکثیر (APRIL) به‌عنوان تومورمارکر جهت تشخیص سرطان پانکراس

امین حسن زاده نعمتی

زمینه و هدف: لیگاند القاکننده تکثیر یکی از اعضای خانواده فاکتورهای نکروزه کننده تومور بوده که باعث رشد و بقای سلول های توموری می شود. مطالعات گذشته ارتباط بین بیان لیگاند القا کننده تکثیر با بعضی بیماری های خودایمنی، سرطان های سینه، معده، مری و کولون را نشان می دهد. پژوهش کنونی با هدف اثبات خاصیت تومورماکری لیگاند القاکننده تکثیر در سرطان پانکراس از طریق سنجش سطح سرمی آن می باشد.

روش بررسی: در این پژوهش کاربردی و آینده نگر از بین مراجعین به بخش گوارش بیمارستان دکتر شریعتی تهران بین آبان 1390 تا آبان 1392 پس از انجام مطالعات بالینی، 30 بیمار مبتلا به آدنوکارسینومای پانکراس و 30 فرد سالم به عنوان گروه کنترل انتخاب شدند و سطح سرمی لیگاند القا کننده تکثیر در آن ها به روش الایزا سنجیده شد و میزان آن در این دو گروه مقایسه شد.

یافته ها: براساس نتایج حاصل از سنجش سطح سرمی لیگاند القا کننده تکثیر مشخص شد میزان لیگاند القا کننده تکثیر در بیماران مبتلا به آدنوکارسینومای پانکراس به طور میانگین ng/ml 7 بوده در حالی که سطح آن در گروه کنترل حدود ng/ml 5 می باشد. بنابراین مشخص شد سطح سرمی لیگاند القا کننده تکثیر در دو گروه (003/0P=) اختلاف چشمگیری دارند.

نتیجه گیری: با توجه به نتایج حاصل از این پژوهش تصور می شود لیگاند القا کننده تکثیر پتانسیل چشمگیری به عنوان تومورمارکر برای تشخیص سرطان پانکراس داشته باشد.

بررسی ترکیبات و خصوصیات شیمیایی عصاره گیاه گل گندم روی رده سلولی سرطان کولون و آنالیز بیان ژن‌های آپوپتوزی

شهره زارع کاریزی

زمینه و هدف: گیاه گل گندم (Centaurea cyanus) یکی از گیاهان بومی ایران است که از نظر طب سنتی دارای اهمیت است. هدف از این پژوهش، بررسی ترکیبات شیمیایی موجود در عصاره گیاه گل گندم، اثرات آنتی اکسیدانی، ضدباکتریایی، ضدسرطانی و آنالیز بیان ژن های آپوپتوزی است.

روش بررسی: در این مطالعه تجربی که از خرداد تا دی 1395 در دانشگاه آزاد آسلامی واحد ورامین انجام گرفت، ابتدا ترکیبات شیمایی عصاره گیاه گل گندم توسط روش گاز کروماتوگرافی متصل به طیف نگار جرمی مورد بررسی قرار گرفت. عصاره جهت بررسی اثرات ضدباکتریایی روی باکتری های استافیلوکوکوس اورئوس، استرپتوکوکوس پایوژنز، سودوموناس آئروژینوزا و کلبسیلا پنومونیه با روش کمترین غلظت مهارکنندگی مورد مطالعه قرار گرفت. همچنین اثرات آنتی اکسیدانی آن با روش احیای رادیکال آزاد و اثرات ضدسرطانی آن با روش رنگ سنجی بررسی شد. در نهایت میزان بیان ژن های آپوپتوز Bax و Bcl2 با روش Real-time PCR مورد بررسی قرار گرفت.

یافته ها: آنالیز ترکیبات شیمیایی عصاره تعداد 19 ترکیب را نشان داد که بیشترین آن مربوط به n- هگزادکانوییک اسید و لینولییک اسید بودند. عصاره بیشترین تاثیر را روی باکتری های استافیلوکوکوس اورئوس و سودوموناس آئروژینوزا داشت. همچنین، که عصاره مورد مطالعه دارای اثر آنتی اکسیدانی 50% برابر با mg/ml07/0±109/0 بود. علاوه بر آن، عصاره دارای سمیت سلولی 50% معادل با 45/0±04/26 بود. نتایج Real-time PCR افزایش بیان ژن Bax 54/0±63/2 (05/0P<) وکاهش بیان Bcl2 به میزان 72/0±38/0 (05/0P<) شد.

نتیجه گیری: با توجه به نتایج به نظر می رسد که عصاره گل گندم دارای اثرات چشمگیر ضدمیکروبی و ضدسرطانی می باشد و بنابراین می تواند به عنوان یکی از گیاهان بومی کشورمان پتانسیل استفاده در صنایع دارویی را داشته باشد.

نقش پاراآئورتیک لنفادنکتومی در مرحله یک سرطان تخمدان

منصوره متقی

زمینه و هدف: درمان استاندارد بیماران با سرطان تخمدان مرحله بندی جراحی که لنفادنکتومی لگنی و پاراآئورتیک جزو اصلی درمان است. هدف از انجام مطالعه بررسی جراحی مرحله بندی و نقش لنفادنکتومی پاراآئورتیک در مرحله بندی جراحی در بیماران مبتلا به سرطان تخمدان در مرحله یک بیماری بود.

روش بررسی: مطالعه توصیفی از نوع آینده نگر کوهورت هم گروهی تحلیلی از آذر 1392 تا اسفند 1394 در بخش ژنیکولوژی انکولوژی بیمارستان قائم دانشگاه علوم پزشکی مشهد انجام شد. تمام بیماران با تشخیص سرطان تخمدان مراجعه کننده به این مرکز که تحت عمل جراحی مرحله بندی سرطان تخمدان و لنفادنکتومی سیستماتیک لگنی و لنفادنکتومی پاراآئورتیک قرار گرفته بودند مورد مطالعه قرار گرفتند. تمام اعمال جراحی توسط ژنیکولوژیست انکولوژیست انجام می شد. نقش لنفادنکتومی پاراآئورتیک در مرحله بندی جراحی سرطان تخمدان در مرحله یک بیماری مورد بررسی قرار گرفت.

یافته ها: در این مطالعه از مجموع 57 بیمار مبتلا به سرطان تخمدان واجد شرایط، 27 مورد در مرحله یک سرطان بودند و تحت عمل جراحی مرحله بندی سرطان تخمدان و سیستماتیک لنفادنکتومی لگنی و پاراآئورتیک قرار گرفتند، فقط یک بیمار غده لنفاوی مثبت در پاراآئورتیک داشت. متوسط غده های لنفاوی برداشته شده در لگن 9 عدد و در پاراآئورتیک هفت عدد بود. متوسط افزایش مدت زمان عمل جراحی 20 دقیقه و میزان ازدیاد خونریزی cm³ 60 تخمین زده شد.

نتیجه گیری: جراحی سرطان تخمدان در مرحله یک بیماری بهتر است در مراکز ژنیکولوژی انکولوژی انجام شود و سیستماتیک لنفادنکتومی لگنی و پاراآئورتیک همراه جراحی مرحله بندی سرطان انجام شود.

بررسی نتایج احیا قلبی-ریوی و عوامل مؤثر بر آن

شکراله صدرالدینی

زمینه و هدف: پژوهش ها نشان می دهد که عوامل مختلفی بر نتایج احیا قلبی-ریوی مؤثرند. این مطالعه با هدف بررسی نتایج احیا قلبی-ریوی و عوامل مؤثر بر آن انجام شد.

روش بررسی: این مطالعه به صورت توصیفی- تحلیلی گذشته نگر در طول سال 1393 در بیمارستان بهارلو تهران انجام گرفت. نمونه گیری در این مطالعه به صورت سرشماری بوده و معیار ورود تمامی بیمارانی بودند که احیا قلبی-ریوی بر روی آن ها انجام گرفته بود و بیمارانی که ثبت داده ها در آن ها ناقص انجام گرفته و یا با علایم مرگ وارد اورژانس شده بودند، از مطالعه خارج شدند. همچنین روش دسترسی به داده ها از طریق واحدهای آمار، مدارک پزشکی و دفتر بهبود کیفیت بود.

یافته ها: در این مطالعه، از تعداد 891 پرونده مورد بررسی، 78 پرونده به علت عدم ثبت کامل داده ها و فوت بیماران پیش از ورود به بخش اورژانس از مطالعه خارج و 813 مورد وارد این مطالعه شدند که از این بین، 498 مورد مرد (3/%61) و 315 مورد زن (7/%38) بودند. 334 مورد احیا موفق (1/%41) و 479 مورد احیا ناموفق (9/58%) بود. میانگین و انحراف معیار زمانی احیا به ترتیب 80/28 و 06/12 دقیقه و بیشترین فراوانی در تشخیص اولیه مربوط به بیماری های قلبی-عروقی بود. در این مطالعه ارتباط معناداری بین سن بیمار و مدت زمان احیا با احیای موفق وجود داشت (02/0P=) و همچنین اختلاف معناداری بین بخش بستری و تیم احیا با احیای موفق وجود نداشت (05/0P>).

نتیجه گیری: نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که هر چه سن بیمار و مدت زمان احیای قلبی کمتر باشد و احیای قلبی-ریوی با علت زمینه ای غیرقلبی باشد، احتمال موفقیت بیشتر است.

بررسی عوامل خطر کبدچرب غیر‌الکلی: مطالعه مورد-شاهدی

خیرالله اسداللهی

زمینه و هدف: بیماری کبدچرب غیرالکلی (Nonalcoholic Fatty Liver Disease, NAFLD) وضعیتی است که در آن تری گلیسیرید در سلول های کبدی بدون سابقه مصرف الکل تجمع پیدا می کند. مطالعه کنونی در زمینه بررسی عوامل خطر بیماری کبدچرب غیرالکلی انجام گردید.

روش بررسی: مطالعه مورد-شاهدی کنونی در سال 94-1393 بر روی 150 فرد مبتلا به کبد چرب غیرالکلی و 150 فرد غیرمبتلا که به کلینیک های تخصصی گوارش شهر ایلام مراجعه کرده بودند، انجام شد. داده های مربوط به ویژگی های جمعیت شناختی، آزمایشات بالینی و رفتارهای بهداشتی مرتبط با شیوه زندگی مانند نوع تغذیه، استعمال سیگار، فعالیت فیزیکی گردآوری و بررسی شد.

یافته ها: میانگین سنی شرکت کننده ها در این مطالعه 15/12±13/42 سال بود. میانگین مقادیر کلسترول تام، تری گلیسرید، LDL، ALT، AST، (ALT/AST) و ALP به طور معناداری در بیماران بالاتر از گروه شاهد بود (000/0P=). میان سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری (01/0P=)، متاهل بودن (002/0P=) و فعالیت بدنی کم (02/0P=) با بیماری کبد چرب غیرالکلی رابطه معناداری مشاهده شد. مصرف گوشت قرمز در بیماران در مقایسه با گروه شاهد به طور معناداری بالاتر (01/0P=) و مصرف لبنیات در بیماران به طور معناداری کمتر بود (002/0P=). با استفاده از تحلیل رگرسیون لجستیک چند متغیره، متغیر های دور کمر، تری گلیسرید، ALT و BMI به ترتیب با نسبت شانس تطبیق یافته ((002/0P=) (18/1-04/1) 95%CI11/1)، ((04/0P=) (67/6-01/1) %95CI 58/2)، ((002/0P=) (52/15-84/1) %95CI 34/5) و ((004/0P=) (99/27-89/1) 95%CI 28/7) از نظر آماری معنادار شدند. همچنین ارتباط معناداری میان پارامترهای ALT (004/0P=)، AST (03/0P=) و BMI (006/0P=) با درجه NAFLD مشاهده شد.

نتیجه گیری: نتایج پژوهش کنونی نشان داد، دور کمر، نمایه توده بدنی، غلظت تری گلیسرید و سطح ALT می تواند وقوع کبد چرب غیرالکلی را پیش بینی کند. BMI، سطوح ALT و AST با درجه بندی سونوگرافی کبد در NAFLD ارتباط داشت، بنابراین می توان از این پارامترها برای پیش بینی مرحله بندی سونوگرافی کبد در این بیماران استفاده کرد.

بررسی پیامدهای بالینی اکستیوباسیون پس از جراحی قلب در بیماران فاقد معیارهای آزمایشگاهی در پروتکل مرسوم

خسرو برخورداری

زمینه و هدف: هدف از این مطالعه مقایسه پیامدهای بالینی کوتاه مدت پس از عمل جراحی قلب در بیماران با شرایط قابل قبول از نظر کلینیکی و pH کمتر از حد پروتکل مرسوم با بیماران اکستیوب شده بر اساس پروتکل مرسوم بیمارستان می باشد.

روش بررسی: این مطالعه کوهورت گذشته نگر در بیمارستان مرکز قلب تهران در سال 94-1393 انجام شد. از 256 بیمار جراحی قلب با معیارهای ورود به مطالعه شامل سن بالای 18 سال و جراحی الکتیو کرونری، 95 بیمار در گروه مواجهه و 161 بیمار در گروه کنترل قرار گرفتند. داده های دموگرافیک، بالینی، آزمایشگاهی پیش، حین و پس از عمل بررسی و مشخصات گازهای خونی شریانی هنگام پذیرش در ICU و پیش و شش ساعت پس از اکستیوباسیون، شانس شکست اکستیوباسیون، زمان ماندن در ICU و بیمارستان و مرگ و میر در دو گروه با هم مقایسه شد.

یافته ها: فراوانی مردان و کسر برون ده قلبی در گروه کنترل بیشتر (به ترتیب 01/0P= و 02/0P=) و فراوانی بیماری انسدادی مزمن ریه و EuroSCORE در گروه مواجهه بالاتر بود (به ترتیب 005/0P= و 02/0P=). هنگام ورود به ICU دو گروه از نظر شاخص های گاز خون شریانی با هم تفاوت معناداری نداشتند. پیش از اکستیوباسیون مقادیر کسر اکسیژن دمی و فشار شریانی دی اکسید کربن در گروه مواجهه بالاتر (001/0P<) و مقدار بی کربنات و اسیدیته خون کمتر از گروه غیرمواجهه بود (001/0P<). شانس شکست اکستیوباسیون، زمان اقامت در ICU و بیمارستان و مرگ و میر در دو گروه با هم تفاوت معناداری نداشتند.

نتیجه گیری: بیماران با وضعیت بالینی قابل قبول که با اسیدیته خون کمتر از پروتکل مرسوم اکستیوب شدند پیامدهای بالینی بدتری نداشتند.

میزان ظرفیت آنتی‌اکسیدانی تام، پراکسیداسیون لیپیدی و اسید اوریک بزاق در افراد سیگاری و غیر‌سیگاری: مطالعه مقایسه‌ای

آتنا شیوا

زمینه و هدف: بزاق اولین مایع بدن است که با دود سیگار که منبع عوامل اکسیدان و پراکسیدان است، مواجه می شود. سیستم آنتی‏اکسیدان بزاق نقش مهمی در ظرفیت ضدسرطانی دارد. هدف از این پژوهش بررسی شاخص های اکسیداتیو استرس و آنتی اکسیدان در افراد سیگاری و غیر سیگاری بود.

روش بررسی: در این مطالعه مورد-شاهدی که در بهار 1395 در دانشگاه علوم پزشکی مازندران انجام شد، بزاق غیر تحریکی 50 فرد سیگاری (مورد) و 50 غیرسیگاری (شاهد)، مشابه از نظر سن و جنس، با روش Spiting جمع آوری شد. ظرفیت آنتی اکسیدانی تام با روش Ferric reducing ability of plasma (FRAP) و پراکسیداسیون لیپیدی با Thiobarbituric acid reactive substances (TBARS) و اسید اوریک با کالری متری (اوریکاز) انجام پذیرفت.

یافته ها: شاخص اکسیداتیو استرس در گروه مورد nmol/ml 29/0±17/1 در مقایسه با شاهد nmol/ml 16/0±91/0 به طور معناداری بیشتر بود (048/0P=). آنتی اکسیدان توتال در گروه مورد µmol/l 68/39±66/220 در مقایسه با شاهد µmol/l 64/40±26/272 به طور معناداری پایین تر بود (012/0P=).

نتیجه گیری: مصرف سیگار ظرفیت تام آنتی اکسیدانی را کاهش و میزان پراکسیداسیون لیپیدی را افزایش می دهد. مهمترین کار تشویق به ترک سیگار در افراد سیگاری می باشد و روش های رفتار و دارودرمانی تواما می تواند در این زمینه موثر واقع شود.

تولید گونه‌های اکسیژن واکنشگر به‌عنوان شاخص فعالیت پلاکتی در فرآورده‌های پلاکتی تغلیظ شده از پلاسمای غنی از پلاکت: گزارش کوتاه

احترام السادات حسینی

زمینه و هدف: نگهداری پلاکت ها همراه با آسیب ذخیره ای پلاکت و افزایش فعالیت این سلول ها است. هدف این مطالعه بررسی ارتباط مقادیر افزایش یابنده سلکتین P به عنوان شاخص فعالیت پلاکتی و تولید مولکول های اکسیژن واکنشگر (ROS) بود.

روش بررسی: در این مطالعه شش کیسه کنسانتره پلاکتی به مدت پنج روز نگهداری شدند و در روزهای صفر تا پنج پس از نگهداری سطوح بیان سلکتین P و میزان تولید داخل سلولی ROS با روش فلوسایتومتری سنجیده شد.

یافته ها: میزان بیان ROS در روز صفر 4±9 درصد بود که به تدریج با افزایشی معنادار به سطح 4/6±39 در روز پنجم نگهداری رسید (0002/0P=). این افزایش ارتباط معناداری با مقادیر افزایش یافته بیان سلکتین P داشت (0001/0P=، 72/0r=).

نتیجه گیری: با توجه به افزایش مقادیر ROS در حین ذخیره سازی فرآورده پلاکتی و ارتباط مستقیم آن با افزایش فعالیت پلاکت ها، به نظر می رسد تولید ROS بتواند به عنوان یکی از شاخص های فعالیت پلاکتی در ارزیابی کیفی فرآوردهای گفته شده مورد توجه قرار گیرد.