مجله دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

سلول درمانی در بازسازی دیسک بین مهره‌ای: مقاله مروری

مهدیه غیاثی

تخریب دیسک بین مهره ای بیشتر با درد کمر و گردن همراه است که به عنوان یک نوع معلولیت از آن یاد می شود. با وجود اینکه نتایج شناخته شده ای از فرآیند آبشاری تخریب دیسک بین مهره ای موجود است، اما درمان این بیماری هنوز به عمل های جراحی و روش های پیشگیرانه ای محدود شده است که قابلیت معکوس زایی بیماری و یا حفظ و بازگرداندن بافت دیسک بین مهره ای را ندارند. در طول دهه گذشته، طب ترمیمی با استفاده از تزریق سلول های دیسک بین مهره ای، کندروسیت ها یا سلول های بنیادی، پژوهش های گسترده ای را بر روی مدل های حیوانی مختلف مبتلا به دیسک بین مهره ای انجام داده است که این پژوهش ها، تا مطالعات پیش بالینی بر روی درمان بیماری های مختلف ستون فقرات پیشرفت کرده است. با وجود اینکه نتایج اولیه، تاثیرات مثبت روش تزریق سلولی را در زمینه بازسازی دیسک بین مهره ای نشان داده است، اما پژوهش های پایه ای دقیقی که بر روی سلول های دیسک بین مهره ای و اکوزیست آن ها صورت پذیرفته است حاکی از آن می باشد که سلول های پیوند شده قادر به حیات نبوده و توانایی سازگاری با اکوزیست بدون شریان دیسک بین مهره ای را ندارند. جهت افزایش احتمال موفقیت در این روش درمانی، می بایستی موارد استفاده از این روش ها و بیمارانی که از این روش ها بیشترین بهره را کسب می نمایند به خوبی تعریف شوند. فایق آمدن بر این مشکلات تنها با تمرکز بر روی پژوهش های آزمایشگاهی و بالینی میسر خواهد بود.تخریب دیسک بین مهره ای بیشتر با درد کمر و گردن همراه است که به عنوان یک نوع معلولیت از آن یاد می شود. با وجود اینکه نتایج شناخته شده ای از فرآیند آبشاری تخریب دیسک بین مهره ای موجود است، اما درمان این بیماری هنوز به عمل های جراحی و روش های پیشگیرانه ای محدود شده است که قابلیت معکوس زایی بیماری و یا حفظ و بازگرداندن بافت دیسک بین مهره ای را ندارند. در طول دهه گذشته، طب ترمیمی با استفاده از تزریق سلول های دیسک بین مهره ای، کندروسیت ها یا سلول های بنیادی، پژوهش های گسترده ای را بر روی مدل های حیوانی مختلف مبتلا به دیسک بین مهره ای انجام داده است که این پژوهش ها، تا مطالعات پیش بالینی بر روی درمان بیماری های مختلف ستون فقرات پیشرفت کرده است. با وجود اینکه نتایج اولیه، تاثیرات مثبت روش تزریق سلولی را در زمینه بازسازی دیسک بین مهره ای نشان داده است، اما پژوهش های پایه ای دقیقی که بر روی سلول های دیسک بین مهره ای و اکوزیست آن ها صورت پذیرفته است حاکی از آن می باشد که سلول های پیوند شده قادر به حیات نبوده و توانایی سازگاری با اکوزیست بدون شریان دیسک بین مهره ای را ندارند. جهت افزایش احتمال موفقیت در این روش درمانی، می بایستی موارد استفاده از این روش ها و بیمارانی که از این روش ها بیشترین بهره را کسب می نمایند به خوبی تعریف شوند. فایق آمدن بر این مشکلات تنها با تمرکز بر روی پژوهش های آزمایشگاهی و بالینی میسر خواهد بود.

اثرات سیکلوفسفامید بر تکثیر و بقای سلول‌های رده سرطانی بدخیم HN5 و مقایسه آن با سلول‌های فیبروبلاست جنینی موشی

الهام حویزی

زمینه و هدف: سرطان از مهمترین عوامل مرگ ومیر در دنیا می باشد و بنابراین هرگونه مطالعه در زمینه بیولوژی سرطان از اهمیت خاصی برخوردار است. سرطان های سروگردن 5-2% سرطان های بدن را در بر می گیرند که در برخی کشورها حتی بالاتر است. القای آپوپتوز یکی از مناسب ترین درمان های سرطان است. سیکلوفسفامید، ماده آلکیله کننده ای است که باعث توقف تکثیر DNA و در نتیجه توقف تکثیر و بقای سلولی می گردد. بنابراین سیکلوفسفامید برای درمان سرطان ها استفاده می شود. هدف از انجام این مطالعه مقایسه اثر ضد تکثیری سیکلوفسفامید بر بقای سلول های HN5 و فیبروبلاست ها بود.

روش بررسی: این مطالعه تجربی در آزمایشگاه سلولی تکوینی دانشکده علوم دانشگاه شهید چمران اهواز در بهار ١٣٩5 انجام گرفت و سلول های HN5 و فیبروبلاست های جنینی در محیط Dulbecco's modiﬁed Eagle's medium (DMEM) حاوی 10% سرم و پنیسیلین/استرپتومایسین در 37 درجه کشت و رقت های مختلف سیکلوفسفامید بر بقای سلول ها با روش MTT بررسی شد. رنگ DAPI برای تعیین هسته های پیکنوتیک در سلول های آپوپتوزی انجام گرفت. فیبروبلاست ها بر اساس روش های استاندارد از جنین های 13 روزه موش های نژاد NMRI استخراج شدند. در این مطالعه سلول های HN5 و فیبروبلاست ها به مدت 72 ساعت در معرض سیکلوفسفامید قرار گرفتند.

یافته ها: غلظت های مختلف سیکلوفسفامید بر مرگ سلول های HN5 و فیبروبلاستی اثرگذارند. ﻏﻠﻈت µg/ml 1 بیشترین درﺻﺪ ﻛﺎﻫﺶ حیات سلولی را در روز سوم با میانگین 50% و با 001/0P< در بر داشت. به طور جالبی سیکلوفسفامید در غلظت های پایین تر اثرات توکسیک بیشتری در مقایسه با غلظت های بالاتر داشت.

نتیجه گیری: به طور کلی سیکوفسفامید اثرات سیتوتوکسیک پایینی بر سلول ها داشته اما به طور معناداری اثرات سیتوتوکسیک آن بر سلول های HN5 بیشتر از فیبروبلاست ها بود. این نتایج نشان می دهد که سیکلوفسفامید می تواند به عنوان عامل ضد سرطان استفاده شود.

عملکرد سیستولی قلب در بیماران سیروزی کاندید پیوند کبد در مقایسه با گروه کنترل

بابک گرایلی

زمینه و هدف: در بسیاری از بیماران سیروتیک عوارض قلبی منجر به مرگ می شود. در این مطالعه عملکرد سیستولی قلب در بیماران سیروزی کاندید پیوند کبد در مقایسه با گروه کنترل بررسی شد.

روش بررسی: این مطالعه مورد-شاهدی در بیمارستان امام خمینی (ره) تهران از اول فروردین 1387 تا آخر اسفند 1390 انجام شد. نمونه گیری به روش غیرتصادفی ساده بود. بدین ترتیب که 81 بیمار با سیروز کبدی و کاندید پیوند کبد وارد مطالعه شدند. 32 داوطلب سالم نیز به عنوان گروه کنترل انتخاب شدند. برای دو گروه اکوکاردیوگرافی ترانس توراسیک (دو بعدی، داپلر رنگی و داپلر بافتی) انجام شد. بیماران با هموگلوبین کمتر از g/dl 9، اختلالات عملکرد تیرویید (هیپو یا هیپرتیروییدیسم)، بیماران با ریسک فاکتورهای متعدد بیماری عروق کرونر یا سن بالای 40 سال که شواهد ایسکمی میوکارد یا سایر بیماری های قلبی مانند بیماری دریچه ای قلب (بر اساس یافته های اکوکاردیوگرافیک) داشتند، از مطالعه خارج شدند.

یافته ها: ابعاد دهلیز راست و چپ، سایز بطن راست در قسمت بازال و حجم پایان دیاستولی بطن چپ در گروه بیماران افزایش معناداری داشت (001/0P<). Tei index و فاصله زمانی سیستولیک بطن چپ به طور معناداری در گروه سیروتیک بیشتر بود (001/0P<).

نتیجه گیری: به نظر می رسد، اثرات سیروز کبدی بر روی قلب منجر به بزرگی حفرات قلب می شود و بنابراین باید از ایندکس های قلبی غیر وابسته به حجم برای ارزیابی عملکرد سیستولی در بیماران سیروزی استفاده کرد.

مطالعه مقایسه‌ای سطح آنتی‌بادی و حضور ژنوم سیتومگالوویروس در بیماران اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی

ژیلا یاوریان

زمینه و هدف: اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی ناخوشی های مزمن و پیش رونده روانی هستند که هنوز عامل سببی آن ها مشخص نشده، ولی عوامل ویروسی مانند سیتومگالوویروس (CMV) به احتمال در پاتوژنز این اختلالات نقش دارند. هدف از مطالعه کنونی بررسی سطح آنتی بادی اختصاصی سیتومگالوویروس انسانی و نیز پی بردن به بودن یا نبود ژنوم این ویروس در سرم و سلول های تک هسته ای خون محیطی بیماران اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی در مقایسه با گروه کنترل می باشد.

روش بررسی: این مطالعه از نوع مورد-شاهدی بوده و از مهر تا اسفند 1392 بر روی نمونه سرم و سلول های تک هسته ای خون محیطی 46 بیمار اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی و 46 نفر به عنوان کنترل سالم، در گروه ویروس شناسی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شد. ابتدا با تست الایزا تیتر آنتی بادی اختصاصی سیتومگالوویروس در دو گروه مورد مطالعه، سنجش شد. سپس بر روی نمونه های سرولوژی مثبت و سلول های تک هسته ای خون محیطی تست Real-time PCR جهت بررسی حضور ژنوم CMV انجام پذیرفت.

یافته ها: نتایج نشان داد که تیتر آنتی بادی در گروه بیماران روانی نسبت به گروه کنترل سالم به طور معنادارای بالاتر بود (009/0P=)، در حالی که پس از انجام Real-time PCR، ژنوم سیتومگالوویروس در هیچ کدام از نمونه های بیمار و سالم یافت نشد.

نتیجه گیری: در این مطالعه مشاهده شد که تیتر آنتی بادی اختصاصی سیتومگالوویروس در گروه بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی به طور معناداری بالاتر از این مقدار در گروه کنترل سالم است. بنابراین احتمال می رود که این ویروس در پاتوژنز این اختلالات روانی نقش ایفا کند.

بررسی ارتباط میان پلی‌مورفیسم 497A>G در ژن FCGR2A با سقط مکرر در زنان نابارور

خدیجه عنصری

زمینه و هدف: یکی از عوامل خطرآفرین در بروز سقط، ایجاد التهاب و کاهش ایمنی جنین در نتیجه جهش در پلی مورفیسم ژن FCGR2A می باشد. این گیرنده تنها گیرنده ای است که قادر به میان کنش با آنتی بادی های lgG2 می باشد و تنها راه انتقال این ایمونوگلبولین از مادر به گردش خون جنین اتصال آن به کلاس های Fcgamma receptor (FcγR) می باشد که توسط ژن FCGR2A کد می شود. هدف از این مطالعه بررسی ارتباط بین پلی مورفیسم R/H131 در ژن FCGR2A با خطر ابتلا به سقط مکرر در زنان نابارور می باشد.

روش بررسی: در این مطالعه مورد-شاهدی، فراوانی پلی مورفیسم R/H131 در ژن Fcgamma receptor (FcγRIIA) در 150 زن با سابقه سقط مکرر با داشتن کاریوتاپ نرمال و مقایسه آن ها با 150 زن سالم بدون سابقه سقط و داشتن فرزند مراجعه کننده به مرکز ناباروری پژوهشگاه رویان در شهر تهران در اسفند 1393 تا شهریور 1394 صورت گرفت. پس از استخراج DNA ژنومی از لکوسیت های خون محیطی، بررسی پلی مورفیسم به روش Amplification refractory mutation system-polymerase chain (ARMS-PCR) صورت گرفت.

یافته ها: فراوانی ژنوتیپ های AA، AG و GG پلی مورفیسم R/H131 در ژن FCGR2A در بیماران به ترتیب 3/31، 7/54 و 14% و در گروه کنترل به ترتیب 3/27، 2/49 و 5/23% بود. ارتباط معناداری بین پلی مورفیسم این ژن و خطر ابتلا به سقط در این جمعیت مورد مطالعه وجود نداشت (11/0P=)، همچنین تفاوتی میان سن زنان شرکت کننده در هر دو گروه بیمار و کنترل مشاهده نشد (083/0P=).

نتیجه گیری: ارتباط معناداری بین پلی مورفیسم R/H131 با سقط مکرر در زنان نابارور در جمعیت مورد مطالعه مشاهده نشد.

عوامل باکتریال سپتی‌سمی در نوزادان نارس بستری در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان

ثمیله نوربخش

زمینه و هدف: سپتی سمی باکتریایی از علل عمده مرگ و میر نوزادان به ویژه نوزادان نارس است. هدف از این مطالعه جستجوی عوامل باکتریال سپتی سمی در نوزادان نارس بستری در بخش مراقبت های ویژه نوزادان بود.

روش بررسی: یک مطالعه مقطعی-توصیفی طی دو سال به روی 70 نوزاد نارس (کمتر از 37 هفته) مبتلا به سپتی سمی بستری در بخش مراقبت های ویژه نوزادان بیمارستان حضرت علی اصغر (ع) انجام گرفت. نتایج کشت خون استاندارد بر روی محیط آگار گوسفندی و کشت دوباره داده شد (Nima pouyesh, Iran). نوع ارگانیسم باکتریال، زمان بروز سپسیس (زودرس و یا دیررس) و ارتباط با سن پارگی کیسه آب، وزن و سن جنینی محاسبه گردید. 05/0P≤ معنادار در نظر گرفته شد.

یافته ها: از 70 نوزاد سپتی سمی مورد مطالعه 17 نفر کشت خون مثبت داشتند. در کل ارگانیسم های گرم منفی شایع تر از گرم مثبت بود. عوامل سپتی سمی زودرس با کلبسیلا (%40) اشریشیاکلی (%20) و استافیلوکوک اورئوس (%20) در ایجاد سپتی سمی دیررس همگی به طور یکسان (6/%28) نقش داشتند. کلبسیلا به طور واضح در ایجاد سپتی سمی زودرس (05/0P=) و در نوزادان با وزن کمتر از g 1500 (005/0P=) و پارگی زودرس کیسه آب (05/0P=) ارتباط داشت.

نتیجه گیری: کلبسیلا، اشریشیاکلی و استافیلوکوک اورئوس سه ارگانیسم شایع سپسیس در نوزادان نارس بودند. وزن پایین نوزاد، سن کم جنینی و سابقه پارگی زودرس کیسه آب از عوامل خطر قابل پیشگیری در سپتی سمی نوزادان نارس هستند. ما توصیه می کنیم آنتی بیوتیک انتخاب شده در سپتی سمی در نوزادان نارس باید پوشش خوبی برای سه ارگانیسم کلبسیلا و اشریشیاکلی و استافیلوکوک داشته باشد.

پارامتر‌های بالینی، روانشناختی و جمعیت‌شناختی درد بدنی در مولتیپل اسکلروزیس

قاسم صالح پور

زمینه و هدف: درد بدنی در مولتیپل اسکلروزیس پدیده ای شایع بوده که می تواند به واسطه پارامترهای مختلف بالینی، روانشناختی و جمعیت شناختی ایجاد/تشدید یابد. از این رو پژوهش کنونی با هدف ارتباط پارامترهای بالینی، روانشناختی و جمعیت شناختی با درد بدنی بیماران مولتیپل اسکلروزیس انجام شد.

روش بررسی: در یک پژوهش مقطعی از ماه های تیر تا بهمن 1389 در انجمن مولتیپل اسکلروزیس استان گیلان و کلینیک تخصصی و فوق تخصصی امام رضا (ع) شهر رشت، 162 بیمار مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس توسط نمونه گیری پیاپی انتخاب و با استفاده از سیاهه متغیرهای بالینی و جمعیت شناختی، خرده مقیاس درد بدنی پرسشنامه زمینه یابی سلامت، مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس و مقیاس شدت خستگی به همراه ترازوی یکسان فنری عقربه ای و مترنواری مورد بررسی قرار گرفتند.

یافته ها: بیماران با نمره سه و بالاتر در عود به طور معنا داری درد بدنی بیشتری را نسبت به بیماران با نمره 2-1 بار عود تجربه کردند (031/0P=). در این میان، تفاوت معناداری از نظر میزان درد بدنی در دیگر گروه های عود شناسایی نشد. همچنین تفاوت معناداری از نظر درد بدنی در گروه های مختلف بستری نیز مشاهده نشد. با این حال، اضطراب و خستگی در مجموع توانستند 25% از واریانس مشترک درد بدنی را به طور معناداری تبیین کنند (0009/0P≤).

نتیجه گیری: این پژوهش اثر عوامل روانشناختی و بالینی را در تشدید درد بدنی بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس نشان داد. از این رو لازم است تا پزشکان در مواجهه با این بیماران، شناسایی این عوامل و ارتباط آن ها را با افزایش درد بیماران توجه نمایند.

اثرات تعاملی دو شیوه تمرین اجباری و اختیاری و مکمل نانوکورکومین بر مسمومیت کبدی ناشی از دوکسوروبیسین در سالمندی القا شده به‌وسیله دی گالاکتوز

ولی الله دبیدی روشن

زمینه و هدف: دوکسوروبیسین، یکی از رایج ترین داروهای شیمی درمانی است، که با کاهش آنتی اکسیدان ها و القای آپوپتوز منجر به سمیت کبدی می شود. پژوهش کنونی با هدف بررسی اثرات تعاملی دو شیوه تمرین اجباری و اختیاری و مکمل نانوکورکومین، بر آسیب بافت کبد آزمودنی های مدل سالمندی، انجام شد.

روش بررسی: این پژوهش تجربی در آزمایشگاه جانوری گروه فیزیولوژی ورزش دانشگاه مازندران در فروردین 1393 انجام شد. 80 سر رت نر نژاد ویستار، 9 هفته به صورت روزانه در معرض تزریق 100 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن دی گالاکتوز به صورت زیر صفاقی قرار گرفتند و به صورت تصادفی به 10 گروه تقسیم شدند. تمرین اجباری نوارگردان به صورت پیشرونده، 54-25 دقیقه در روز، سرعت 20-15 متر در دقیقه، پنج جلسه در هفته و به مدت شش هفته، و تمرین اختیاری چرخ دوار به مدت شش هفته بود. دوکسوروبیسین، 15روز، روزانه mg/kg 1 به صورت زیر صفاقی تزریق شد. نانوکورکومین 14 روز به صورت روزانه mg/kg 100 به صورت گاواژ خورانده شد. سطوح سوپراکسید دیسموتاز (SOD) و فاکتور محرک آپوپتوز (AIF) به روش الایزا اندازه گیری شد.

یافته ها: اجرای تمرینات اجباری و اختیاری به همراه نانوکورکومین، به ترتیب منجر به کاهش و افزایش غیرمعنادار SOD، در مقایسه با اجرای این تمرینات به تنهایی، شد (955/0P= و 99/0P=). به دنبال اجرای این تمرینات به همراه نانوکورکومین، AIF، کاهشی غیر معنادار نسبت به اجرای این تمرینات به تنهایی داشت (99/0P= و 99/0P=).

نتیجه گیری: هر چند اجرای این تمرینات به همراه نانوکورکومین تا حدودی منجر به تعدیل اثرات جانبی ناشی از دوکسوروبیسین می شود، لیکن این سطح از مداخلات جهت حفاظت در مقابل سمیت کبدی ناشی از دوکسوروبیسین، کافی نیست.

عقب‌ماندگی ذهنی مرتبط با ناهنجاری کروموزومی در یک خانواده ایرانی: گزارش سه مورد

محمد میریونسی

زمینه و هدف: عقب ماندگی ذهنی با اختلال در توانمندی های ذهنی و ناتوانی در تطابق با محیط و شرایط اجتماعی مشخص می شود. ناهنجاری های کروموزومی مهمترین دسته علل عقب ماندگی ذهنی را تشکیل می دهند. در صورتی که جابه جایی کروموزومی متعادل باشد، فرد از لحاظ فنوتیپی طبیعی است هر چند که ممکن است در معرض خطر ناباروری، سقط مکرر یا تولد نوزاد ناهنجار باشند.

معرفی بیمار: در این مطالعه خانواده دارای سه دختر بیمار مبتلا به عقب ماندگی ذهنی در سنین 24، 18 و 10 سال که در شهریور 1394 به مرکز جامع ژنتیک پزشکی جنوب کشور در شهر شیراز مراجعه کرده بودند، بررسی شدند. زوجین رابطه خویشاوندی داشتند. کاریوتایپ دو بیمار 46,XX,t(6;12)(q23;q22),der(9)t(8;9)(q24;p24) و کاریوتایپ بیمار سوم 46,XX,der(12)t(6;12)(q23;q22) بود. کاریوتایپ مادر نشان داد که وی حامل دو نوع جابه جایی دوطرفه متعادل می باشد.

نتیجه گیری: اگرچه مهمترین علت عقب ماندگی ذهنی در کودکان حاصل از ازدواج های فامیلی، بیماری های ژنتیکی با الگوی توارث اتوزوم مغلوب است، پژوهش کنونی و برخی مطالعات دیگر نشان می دهد که بررسی کروموزومی متداول همچنان در یافتن علت عقب ماندگی ذهنی به عنوان یک تست اولیه جایگاه دارد.

گزارش یک مورد کوریوکارسینوم پس از سزارین

امیرحسین جعفریان

زمینه و هدف: خونریزی واژینال از شایع ترین علت مراجعه بیماران مبتلا به بیماری ترفوبلاستیک حاملگی به ویژه کوریوکارسینوم پس از زایمان است. در خونریزی واژینال طول کشیده و دیررس در دوران نفاس احتمال کوریوکارسینوم جفتی هم در لیست تشخیص های افتراقی مطرح است. هدف پژوهش کنونی گزارش یک مورد بیمار با کوریوکارسینوم پس از سزارین بود.

معرفی بیمار: خانم 33 ساله با حاملگی دوم و شکایت ادامه خونریزی واژینال در طی یک ماه پس از سزارین با تشخیص بیماری بدخیم ترفوبلاستیک حاملگی به بخش انکولوژی زنان بیمارستان قائم (عج) در سال 1395 ارجاع شد. بررسی های تکمیلی تشخیص بیماری موید کوریوکارسینوم در مرحله یک بیماری ترفوبلاستیک حاملگی بود. به دلیل عدم پاسخ شیمی درمانی تک دارویی، رژیم چند دارویی تجویز شد که خوشبختانه تیتراژ β-HCG به حد نرمال رسید و درحال حاضر با میزان β-hCG نرمال و بدون هیچ علایمی از عود بیماری تحت پیگیری دوره ای می باشد.

نتیجه گیری: درخونریزی دیررس پس از زایمان احتمال کوریوکارسینوم باید مدنظر باشد.