مجله دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

ارتباط بین مصرف الکل و سرطان پانکراس: یک مرور نظام‌مند مطالعات هم‌گروهی

زهره قریشی

زمینه و هدف: در بین انواع سرطان ها، سرطان پانکراس یکی از وخیم ترین پیش آگهی ها را دارد. مصرف اتانول به دلیل نقش آن در بسیاری از مسیرهای سیگنالی و متابولیکی سرطان زا و نیز یکی از دلایل اصلی ایجاد پانکراتیت مزمن که به نوبه خود زمینه ساز ایجاد سرطان پانکراس محسوب می شود می تواند از عوامل خطر ابتلا به این بدخیمی باشد، با این حال شواهد در این زمینه متناقض است. این مطالعه با هدف بررسی جامع مطالعات موجود در زمینه ارتباط بین مصرف مشروبات الکلی و خطر سرطان پانکراس مبتنی بر مرور نظام مند مطالعات هم گروهی انجام شد.
روش بررسی: پایگاه های الکترونیکی شامل PubMed،Scopus ، Web of science و Google scholar با استفاده از کلمات کلیدی “Pancreatic cancer” و“Alcohol” و کلمات مشابه جستجو شد تا مقالات هم گروهی که از سال 1990 تا آوریل 2021 در زمینهی الکل و سرطان پانکراس منتشر شده بودند، گردآوری شود.
یافته ها: در مجموع 858 مقاله شناسایی شد که از بین آنها 22 مقاله معیارهای ورود به این مرور نظام مند را داشتند. نتایج مطالعات به صورت کیفی گزارش شد. بررسی جامع مطالعات نشان داد که مصرف مقادیر کم تا متوسط الکل ارتباط مستقیم غیرمعنا دار با سرطان پانکراس داشت، در حالی که مصرف مقادیر زیاد مشروبات الکلی، به ویژه از نوع لیکور ارتباط مستقیم و چشمگیری با خطر سرطان پانکراس یا مرگ ناشی از آن نشان داد.
نتیجه گیری: مصرف مقادیر بالای الکل در مدت طولانی می تواند خطر سرطان پانکراس را افزایش دهد. مطالعات تحلیلی با مدت پیگیری طولانی تر و کنترل متغیرهای مخدوشگر جهت دستیابی به نتایج با ثبات و عاری از خطا مورد نیاز است.

تشخیص بیماران اسکیزوفرنی با استفاده از شبکه‌های عصبی کانولوشنی از تصاویر ارتباطات موثر مغزی سیگنال‌های چندکاناله الکتروانسفالوگرام

احمد شالباف

زمینه و هدف: اسکیزوفرنی یک اختلال روانی است و به شدت بر ادراک و روابط فردی تأثیر می گذارد. در حال حاضر تشخیص این بیماری با استفاده از تست های شناختی توسط روانپزشک انجام می شود که به شدت به تجربه و دانش وی وابسته است. هدف از این مطالعه طراحی یک چارچوب کاملاً خودکار برای تشخیص اسکیزوفرنی از روی سیگنال الکتروانسفالوگرام با استفاده از ارتباطات موثر مغزی و روش های یادگیری عمیق است.
روش بررسی: در این مطالعه تحلیلی که از فروردین تا مهر 1400 در تهران به طول انجامیده است، سیگنال های الکتروانسفالوگرام 19 کاناله از 14 بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی و 14 فرد سالم ثبت و پیش پردازش شده است. سپس، معیار ارتباطات موثر با استفاده از روش آنتروپی انتقالی، از سیگنال های الکتروانسفالوگرام تخمین زده شده و یک ماتریس ارتباطات نامتقارن 19×19 ساخته شده و با یک نقشه رنگی به عنوان یک تصویر نشان داده می شود. سپس این تصاویر ارتباطات موثر به عنوان ورودی پنج شبکه عصبی کانولوشنی الکس نت، رزنت-50، شافل نت، اینسپشن و ایکسپشن برای تشخیص بیماران اسکیزوفرنی استفاده می شوند.
یافته ها: نتایج مطالعه نشان داده است، بالاترین میانگین صحت و نمره F برای طبقه بندی دو کلاس اسکیزوفرنی و سالم با استفاده از تصاویر مذکور از مدل شبکه اینسپشن، با مقادیر به ترتیب برابر با 52/96% و 89/95% در ارزیابی مستقل از فرد و 51/98% و 51/98% در ارزیابی متقابل با 10 دسته به دست آمده است.
نتیجه گیری: با اتکا به نتایج به دست آمده، مدل جدید ارایه شده می تواند کمک شایانی به روانپزشکان در تشخیص دقیق افراد اسکیزوفرنیا داشته باشد و احتمال خطا و بدنبال آن درمان نامناسب را کاهش دهد.

بررسی عوامل موثر بر تاخیر در رسیدن بیماران جهت انجام Primary PCI در زمان طلایی و ارتباط آن با حوادث قلبی-عروقی متعاقب

نهضت اکیاش

زمینه و هدف: در بیماران انفارکتوس میوکارد با بالارفتن قطعه (STEMI) ST، مداخله کرونری از طریق پوست (PCI) اولیه، درمان ریپرفیوژن ترجیحی می باشد. انجام به موقع Primary PCI برای بهبود پیش آگهی بالینی این بیماران ضروری می باشد. هدف این مطالعه بررسی عوامل موثر بر تاخیر در رسیدن به مرحله بالون در بیماران STEMI تحت درمان با Primary PCI و ارتباط آن با حوادث متعاقب بیماران می باشد.
روش بررسی: این مطالعه مشاهده ای آینده نگر بر روی 143 بیمار STEMI تحت Primary PCI از خرداد 1398تا خرداد 1399 بیمارستان امام خمینی اهواز انجام شد. تمام اجزای زمانی از بروز علایم تا درمان PCI محاسبه شدند. میزان بروز عوارض قلبی- عروقی ماژور (MACE) درطول 12 ماه و تغییرات LVEF سه ماه پس از Primary PCI نیز بررسی شدند.
یافته ها: بیشتر بیماران (4/92%) دارای زمان ایسکمیک ≥120 دقیقه و زمان door-to-device>90 دقیقه (3/64%) بودند. به طور کلی 59 بیمار (3/41%) MACE را در طول یک سال فالوآپ تجربه کردند، شامل 3/13% سندرم کرونری حاد، 4/22% نارسایی قلبی، 8/9% مرگ ناگهانی قلبی و 1/2% سکته مغزی. سن بالا (020/0P=)، تغییرات EF (005/0P=) و نوع STEMI (039/0P=) پیش بینی کننده بروز MACE بودند، درحالی که مدت زمان ایسکمیک (607/0P=) و زمان (347/0P=) door-to-device ارتباطی با بروز MACE نداشتند.
نتیجه گیری: هیچیک از فاصله های زمانی مورد بررسی با بروز MACE در فالوآپ یک ساله ارتباطی نداشت و بیشتر بیماران با تاخیر زیاد به بیمارستان مراجعه کردند. از این رو تلاش برای کوتاه کردن زمان مراجعه به بیمارستان و زمان Door-to-device می تواند به بهبود MACE در بیماران STEMI تحت Primary PCI کمک کند.

بررسی مقایسه نتیجه درمان زخم دونور پیوند پوست با ضخامت متوسط به روش مرسوم (استفاده از گاز وازلینه) و روش استعمال موضعی پلاسمای غنی ازپلاکت

سجاد حاتمی

زمینه و هدف: فرآیند ترمیم زخم شامل سه مرحله می باشد و در همه این مراحل برای ترمیم زخم نرمال نیاز به فعال شدن پلاکت ها، آزادسازی سایتوکین ها و هورمون های رشد، کموتاکسی و تمایز سلولی می باشد. هدف پژوهش حاضر بررسی مقایسه نتیجه درمان زخم دونور پیوند پوست با ضخامت متوسط و روش استعمال موضعی پلاسمای غنی از پلاکت می باشد.
روش بررسی: در مرکز درمانی شهر ایلام در بیمارستان امام خمینی (ره) تعداد 20 بیمارکه دارای دو محل دونور گرافت مشابه بودند، برای شرکت در یک کارآزمایی بالینی از دی تا اسفند 1395 به تدریج انتخاب شدند. از دو ناحیه دارای محل دونور گرافت پوستی مشابه بیماران یک ناحیه به روش مرسوم (گازوازلین) گرفته شد و ناحیه دیگر با استعمال موضعی پلاسمای غنی از پلاکت که دقیقا پس از جراحی و بعد در روزهای پنجم، هشتم و یازدهم به صورت موضعی و پس از شستشوی زخم با سرم فیزولوژی بر روی زخم مالیده شد و بدین ترتیب تحت درمان و مقایسه قرار گرفتند و سپس سرعت بهبود زخم به صورت بالینی و با استفاده از فتوگرافی بررسی و مقایسه می شوند.
یافته ها: پس از جمع آوری زمان های بهبود زخم در دو گروه، برای ارزیابی اثر PRP بر روی سرعت بهبود زخم و تحلیل نتایج از روش مقایسه کردن میانگین ها استفاده نمودیم Independent samples t-test. چون داده ها از توزیع نرمال پیروی می کردند از روش Independent samples t-test استفاده کردیم که نتیجه آن 416/0 شد که از میزان آلفای مساوی با 05/0 بیشتر بود.
نتیجه گیری: ما در این مطالعه به این نتیجه رسیدیم کهPRP اثر مثبتی بر روی زمان بهبود زخم داشته و سرعت بهبود زخم را افزایش می دهد.

مطالعه تاثیرتابش لیزر کم‌توان به‌همراه ویتامین A بر زنده‌مانایی و اپپتوز سلول‌های ملانومای پوستی A375

مینا سادات نادری

زمینه و هدف: سرطان پوست از نظر ابتلا در بین همه تومورها شایع تر بوده است. ملانوم نوع کمتر شایعی از سرطان پوست و کشنده ترین سرطان پوست است. مصرف ویتامین A در پیشگیری و درمان سرطان پوست توصیه می شود. لیزر به عنوان ابزاری برای درمان بسیاری از ضایعات پوستی استفاده می شود. در این مطالعه تاثیر تابش لیزر کم توان به همراه ویتامین A بر فاکتورهای سلولی سلول های ملانومای پوستی مورد بررسی قرار گرفت.
روش بررسی: مطالعه آزمایشگاهی مداخله ای و در محیط In vitro آزمایشگاه کشت سلولی سازمان جهاد دانشگاهی علوم پزشکی تهران از تیر 1399 تا تیر 1400 انجام شد. پس از تهیه و کشت سلول های رده A375، تیمارهای ویتامین A با غلظت های مختلف و لیزر کم توان با دوزهای انرژی مختلف بر روی سلول ها انجام شد. مطالعه همزمان این تیمار ها نیز در از بین بردن سلول های سرطانی ملانوم پوستی انجام شد. با روش تست MTT و فلوسایتومتری به ترتیب میزان زنده مانایی و اپپتوز در اثر این تیمارها بررسی شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که لیزر کم توان با دوزهای دو و J/cm² 5 و ویتامین A با غلظت µmol 50 کمترین زنده مانایی و بیشترین القای اپپتوز را سبب می شود (01/0P<). همچنین نتایج حاصل از تست همزمان لیزر کم توان و ویتامین A، کاهش بیشتری در زنده مانایی سلول های ملانوم پوستی و مقدار بیشتر اپپتوز را نشان می داد.
نتیجه گیری: کاهش بیشتر زنده مانایی سلول های سرطانی تحت تاثیر ویتامین A و نور لیزر کم توان می تواند رویکرد جدیدی را در درمان سلول های سرطانی باعث شود.

مقایسه فراوانی پریکاردیال افیوژن و تامپوناد پس از عمل جراحی قلب با و بدون ساکشن Chest tube در بیماران مراجعه‌کننده به بیمارستان چمران اصفهان

زهرا اسحاقیان درچه

زمینه و هدف: پریکاردیال افیوژن یکی از مهمترین عوارض اعمال جراحی قلب می باشد. اتصال Chest tube تعبیه شده در مدیاستن یا پلور بیماران به دستگاه ساکشن برای تخلیه بهتر و مداوم ترشحات پریکارد یا پلور پس از اتمام جراحی، از جمله مباحث مهم در تکنیک های جراحی است که می تواند در میزان تخلیه ترشحات در بیماران و در نتیجه میزان Outcome جراحی در این بیماران تفاوت ایجاد کند.
روش بررسی: در این مطالعه کارآزمایی بالینی که از فروردین 1396تا اسفند 1397در بیمارستان چمران شهر اصفهان انجام گرفته است تعداد 91 بیمار کاندید اعمال جراحی قلب وارد مطالعه شدند. بیماران تحت دو گروه اتصال Chest tube به ساکشن و بدون ساکشن تقسیم شدند. اطلاعات مربوط به طول مدت جراحی، مدت اینتوبیشن، فراوانی پریکاردیال افیوژن و تامپوناد در این بیماران جمع آوری شد و تحت تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت.
یافته ها: در این مطالعه نشان داده شد که فراوانی پریکاریال افیوژن در گروه با ساکشن به صورت معناداری کمتر از بدون ساکشن بود (01/0P=). همچنین فراوانی تامپوناد نیز در گروه با ساکشن به صورت معناداری کمتر بوده است (04/0P=). همچنین طول زمان اینتوباسیون بیماران پس از عمل جراحی در ICU به شکل معناداری در گروه با ساکشن کمتر بوده است (001/0P<).
نتیجه گیری: استفاده از ساکشن در جراحی های قلب می تواند منجر به تاثیر معنادار آماری بر کاهش پریکاردیال افیوژن و تامپوناد در بیماران شود. از این رو استفاده از این روش در اعمال جراحی قلب به جراحان توصیه می شود.

مقایسه میزان نسبت پلاکت به لنفوسیت و نوتروفیل به لنفوسیت در بیماران مبتلا به آرتریت روماتویید با و بدون عوارض چشمی

بهاره کاردیده

زمینه و هدف: در بررسی وضعیت بیماران آرتریت روماتویید فاکتورهای التهابی مانند پروتیین واکنشگر C، سرعت رسوب گلبول های قرمز، میزان فعالیت بیماری و به ویژه نسبت پلاکت به لنفوسیت و نسبت نوتروفیل به لنفوسیت دارای اهمیت می باشند. در این مطالعه نسبت پلاکت به لنفوسیت و نسبت نوتروفیل به لنفوسیت در دو گروه بیماران با و بدون عوارض چشمی مقایسه گردید.
روش بررسی: این مطالعه یک بررسی تحلیلی-مقطعی است که روی 246 بیمار مبتلا به آرتریت روماتویید مراجعه کننده به کلینیک روماتولوژی کرمانشاه در بازه زمانی آذر 1397 تا اردیبهشت 1398 و با کد اخلاق (IR.KUMS.REC1397.311) انجام شده است. 191 نفر از بیماران بدون عوارض چشمی و 55 بیمار دچار عوارض چشمی بودند و از نظر سن و جنس همسان سازی شدند. شمارش سلول های خونی با دستگاه Sysmex KX-21 hematology analyzer انجام گرفت. نسبت پلاکت به لنفوسیت و نسبت نوتروفیل به لنفوسیت با آزمون همبستگی اسپیرمن و میزان فعالیت بیماری بین دو گروه با Mann-Whitney U test مقایسه گردید.
یافته ها: بررسی نتایج این مطالعه اختلاف معناداری بین سطح نوتروفیل به لنفوسیت و پلاکت به لنفوسیت در دو گروه با و بدون عوارض چشمی نشان نداد. اما میزان فعالیت بیماری در گروه با عوارض چشمی به طور معناداری پایین تر از گروه بدون عوارض چشمی بود (001/0P<).
نتیجه گیری: فاکتورهای التهابی مانند نسبت پلاکت به لنفوسیت و نوتروفیل به لنفوسیت، نمی توانند به تنهایی در پیش بینی وجود یا احتمال درگیری چشمی مورد قضاوت قرار گیرند، سطح این فاکتورها در بیماران دچار عوارض چشمی تحت تاثیر عوامل دیگری مانند تعداد سلول های خونی و شرایط هر بیمار قرار می گیرد.

مقایسه پیامدهای تغذیه روده‌ای با سرعت پیشرفت متفاوت در نوزادان نارس بستری در بیمارستان الزهرای رشت

صدرالدین مهدی پور

زمینه و هدف: یکی از مهمترین مشکلات بالینی در نوزادان نارس و با وزن خیلی پایین این است که چه حجم شیری برای نوزاد شروع شده و به چه اندازه ای افزایش یابد. هدف از این مطالعه تعیین و مقایسه پیامدهای تغذیه روده ای با سرعت پیشرفت سریع و آهسته در نوزادان نارس بستری در بیمارستان الزهرای رشت می باشد.
روش بررسی: مطالعه حاضر از نوع کارآزمایی بالینی است که در آن 62 نوزاد نارس با سن کمتر از 35 هفته و وزن 1000 تا g 2000 به طور تصادفی ساده در دو گروه مداخله و غیرمداخله در بیمارستان الزهرای رشت از اردیبهشت 1394 تا اردیبهشت 1395 تقسیم شدند. مداخله شامل تغذیه نوزادان با شیر مادر یا فرمولا با سرعت پیشرفت سریع (cc/kg/day 30) می باشد که با روش مرسوم یعنی تغذیه با سرعت پیشرفت آهسته (cc/kg/day 20) مقایسه شده است. تحلیل داده ها با استفاده از SPSS software, version 22 (IBM SPSS, Armonk, NY, USA) انجام شد.
یافته ها: در بررسی 31 نوزاد در هر گروه، نوزادانی که در گروه مداخله بودند زودتر به به حجم شیر کامل (cc/kg/day 150) دست یافتند (34/1±06/6 روز در مقابل 39/2±45/9 روز)، سریع تر به وزن تولد برگشتند (57/3±89/9 روز در مقابل 46/6±9/12 روز)، زمان کمتری نیازمند مایعات وریدی بودند (61/1±10/5 روز در مقابل 81/3±86/8 روز) و مدت زمان کوتاه تری در بیمارستان بستری بودند (03/4±97/9 روز در مقابل 13/9±87/16 روز).
نتیجه گیری: مطالعه ما نشان داد که تغذیه با سرعت روده ای پیشرفته (cc/kg/day 30) باعث کم شدن زمان باز بودن راه وریدی، مدت بستری در بیمارستان و ترخیص زودتر از بیمارستان می شود و در عین حال با عارضه جدی نیز همراه نمی باشد.

طراحی پرسشنامه ارزیابی سطح آگاهی و رفتار جنسی ایمن، ابزاری برای استفاده در بیماران شدید روانپزشکی

احسان کاظمی خالدی

زمینه و هدف: این مطالعه به منظور ساخت و توسعه «پرسشنامه ارزیابی سطح آگاهی و رفتار جنسی ایمن در بیماران با بیماری های شدید روانپزشکی» طراحی شده است.
روش بررسی: مطالعه حاضر در پنج مرحله انجام گرفته است. ابتدا با استفاده از مطالعات مشابه و نظرات متخصصان، آیتم های پرسشنامه انتخاب و استخر گویه ها تشکیل شد. سپس ویژگی های روانسنجی پرسشنامه با بهره گیری از روایی محتوا، روایی صوری، پایایی و روایی سازه مورد بررسی قرار گرفت. روایی محتوا با استفاده از شاخص روایی محتوا و نسبت روایی محتوا و پایایی با استفاده از روش بازآزمایی با فاصله دو هفته در 70 بیمار و روایی سازه با تحلیل عاملی اکتشافی در 265 بیمار مورد آزمایش قرار گرفت. ثبات درونی نیز با استفاده از شاخص آلفای کرونباخ محاسبه شد.
یافته ها: پس از تأیید روایی، ابزاری با 16 گویه در بخش آگاهی به شکل صحیح/غلط و 16 گویه با مقیاس لیکرت پنج درجه ای جهت سنجش رفتار حاصل شد. ضریب همبستگی نمرات در دو بار اجرای ابزار در بخش های آگاهی و رفتار به ترتیب 880/0 (001/0P<) و 951/0 (001/0P<) بود. ضریب آلفای کرونباخ برای بخش های آگاهی و رفتار به ترتیب 809/0 و 756/0 و برای کل پرسشنامه 782/0 بود. تحلیل عاملی اکتشافی مؤید وجود چهار عامل در بخش آگاهی و سه عامل در بخش رفتار بود.
نتیجه گیری: پرسشنامه 32 گویه ای حاضر به واسطه طراحی براساس نظرات متخصصان و اظهارات مهم بیماران در مورد بهداشت جنسی، نمره گذاری ساده، پایایی و روایی مطلوب، ابزاری مناسب جهت ارزیابی سطح آگاهی و نحوه رفتار جنسی ایمن در بیماران دارای بیماری های شدید روانپزشکی است.

تشخیص خودکار بیماری کرونا (کوید-19) با استفاده از تکنیک‌های داده‌کاوی: یک گزارش کوتاه

وحید جمشیدی

زمینه و هدف: تشخیص زود هنگام بیماری همه گیر کرونا (کوید-19) نقش مهمی در جلوگیری از مرگ ومیر دارد. مطالعه حاضر با هدف استخراج ویژگی های کلیدی بیماری و یافتن بهترین روش های داده کاوی که باعث بهبود صحت تشخیص بیماری کرونا می شود، صورت گرفته است.
روش بررسی: در این مطالعه، اطلاعات و علایم بالینی مربوط به بیماران مبتلا به کوید-19، از کلینیک های عفونی بیمارستان افضلی پور کرمان و علی بن ابیطالب رفسنجان از اسفند 1398 تا بهمن 1399 به مدت 12 ماه گردآوری شدند. مدل های پیش بینی با استفاده از ترکیب های مختلف از ویژگی های بیماری و هفت روش داده کاوی، ایجاد شده و مورد آزمایش قرار گرفتند.
یافته ها: 9 ویژگی کلیدی و سه تکنیک برتر داده‏کاوی شناسایی شدند. نتایج آزمایش‏ها نشان می دهند که مدل پیش بینی ارایه شده با استفاده از ویژگی های کلیدی شناسایی شده و بهترین تکنیک داده‏کاوی به دست آمده، دقت 19/83% را برای تشخیص بیماری کرونا فراهم می کند.
نتیجه گیری: با توجه ویژگی های کلیدی و تکنیک های داده کاوی به دست آمده از این مطالعه می توان با تکمیل مجموعه داده و استفاده از این روش، با دقت بالا ابتلا به کوید- 19 را در افراد با ویژگی های بالینی مختلف تشخیص داد.

تداوم خدمات سلامت ضروری در زمان همه‌گیری کووید-19: یک نامه به سردبیر

علی جاجرمی زاده

سردبیر محترم
بیماری کووید-19 و واکنش نظام سلامت نسبت به آن می تواند اثرات منفی بر دسترسی مردم به خدمات سلامت ضروری داشته باشد و موجب افزایش ابتلا و مرگ ناشی از سایر بیماری ها به ویژه در گروه های آسیب پذیر مانند کودکان، سالمندان و بیماران مزمن شود. خدمات سلامت ضروری نظیر واکسیناسیون کودکان، مراقبت های دوران بارداری، پایش کودکان زیر پنج سال، خدمات تنظیم خانواده، مراقبت های سلامت روان و پیگیری بیماران مزمن ممکن است در دوران شیوع بیماری کووید-19 با اختلال مواجه شوند.
دسترسی مردم به خدمات سلامت در زمان شیوع بیماری کووید-19 تحت تأثیر عوامل عرضه و تقاضا است. افزایش تعداد بیماران کووید-19 در بیمارستان ها و مراکز بهداشتی درمانی موجب کاهش منابع و ابتلای کارکنان آنها به این بیماری می شود. در نتیجه، منابع انسانی و فیزیکی نظام سلامت به سمت تشخیص، درمان و کنترل بیماری کووید-19 در این مراکز منتقل می شوند که منجر به کاهش یا حتی تعلیق ارایه برخی از خدمات غیراضطراری سلامت می شود. بسته شدن مرزها و اعمال محدودیت حمل و نقل موجب کاهش دسترسی به تجهیزات و داروها می شود (محدودیت در عرضه). از طرف دیگر، بیماران هم ممکن است به دلیل عدم اطمینان به کارکنان مراکز بهداشتی درمانی در پیشگیری و کنترل عفونت، ترس از ابتلا به بیماری کووید-19، محدودیت های سفر اعمال شده توسط دولت و مشکلات مالی به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه نکنند (محدودیت در تقاضا).
سازمان بهداشت جهانی پیمایشی در سال 2020 میلادی برای تعیین اثرات کووید-19 بر 25 خدمت سلامت ضروری در 105 کشور جهان انجام داد. حدود 90% کشورها اختلال در ارایه خدمات سلامت ضروری را گزارش کردند. ارایه خدمات اورژانسی در 16 کشور با اختلال مواجه شد. کشورهای عضو منطقه مدیترانه شرقی بیشترین اختلال را در ارایه خدمات سلامت اساسی داشتند. خدمات واکسیناسیون، تشخیص و درمان بیماری های غیرواگیر، خدمات تنظیم خانواده، مراقبت های بارداری و تشخیص و درمان سرطان با بیشترین اختلال مواجه بودند. عواملی مانند کاهش مراجعه بیماران سرپایی، محدودیت های قرنطینه ای، کمبود کارکنان و منابع، کنسلی خدمات سلامت غیراورژانسی و مشکلات مالی بیماران موجب کاهش استفاده از خدمات سلامت ضروری شده بود. فقط 55% کشورها اقداماتی را برای تضمین ارایه خدمات سلامت ضروری به کار گرفتند.¹ در پیمایش سال 2021 سازمان بهداشت جهانی، حدود 89% کشورها اختلال در ارایه خدمات سلامت ضروری داشتند که بیشتر در مراقبت های بهداشتی اولیه و خدمات بازتوانی و تسکینی اتفاق افتاد. خدمات اورژانسی در 20% کشورها با اختلال مواجه شده بود. در دو سوم کشورها اعمال جراحی انتخابی کنسل شده بود. به عبارتی، ارایه خدمات سلامت ضروری در زمان همه گیری کووید-19 با اختلال همراه بوده است.
مرگ ناشی از عدم ارایه خدمات سلامت ضروری، ممکن است از مرگ ناشی از خود بیماری کووید-19 نیز بیشتر باشد. به عنوان مثال، شیوع ابولا در غرب آفریقا در سال 2014 میلادی منجر به مرگ حدود 11 هزار نفر شد. در مقابل، 11 تا 26 هزار مرگ دیگر به دلیل وقفه در واکسیناسیون و درمان بیماری هایی مانند ایدز، مالاریا ، سل و سرخک رخ داد.³ در ایران نیز در سه ماهه اول سال 1400 شاهد چندین مورد ابتلا به سرخک بودیم.
نظام سلامت باید از تاب آوری کافی برخوردار باشد تا ضمن کاهش ریسک ابتلای مردم و کارکنان سلامت به بیماری هایی مانند کووید-19، خدمات سلامت ضروری را هم به مردم ارایه دهد. تاب آوری نظام سلامت در حقیقت، توانایی و ظرفیت پیش بینی، پیشگیری، جذب، تطبیق و تغییر نظام سلامت به هنگام مواجه با شوک و بحران و ارایه مستمر خدمات سلامت در زمان مدیریت شوک و بحران است. بنابراین، اجزای نظام سلامت شامل حاکمیت و رهبری، تأمین مالی، نیروی انسانی، تجهیزات، ملزومات و داروها، سیستم اطلاعات و ارایه خدمات سلامت باید تقویت شوند.
بکارگیری اصلاحات افقی برای تقویت نظام سلامت ضروری است. سیاستگذاران و مدیران نظام سلامت ضمن کنترل بیماری کووید باید اطمینان یابند که خدمات سلامت ضروری نادیده گرفته نمی شوند. پایش مستمر میزان استفاده از خدمات سلامت ضروری، شناسایی اختلالات ایجاد شده و علل آنها و بکارگیری اقدامات اصلاحی منجر به کاهش اثرات سلامتی ثانویه پاندمی کووید-19 خواهد شد. در این راستا بکارگیری اقداماتی نظیر اولویت بندی خدمات سلامت ضروری، تعریف بسته خدمات سلامت ضروری، استخدام کارکنان اضافی، توسعه و اغتنای شغلی کارکنان، بکارگیری تیم های مراقبت سیار، پشتیبانی حمل و نقل بیماران، ارایه مراقبت در خانه،مشاوره های آنلاین پزشکی، مراقبت از راه دور، تمدید آنلاین نسخ بیماران مزمن، کاهش پرداخت مستقیم بیماران و اطلاع رسانی به مردم در زمینه تغییرات ایجاد شده مفید است.