مجله دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

روششناسی پژوهش مرور مفهومی در نظام سلامت

فرشته کریمی

زمینه و هدف: مرور مفهومی یک روش خلاقانه پژوهشی برای تولید دانش جدید در زمینه یک مفهوم مبهم و پیچیده است که به تبیین و شفاف سازی مفهوم، اجزای آن و ارتباطش با مفاهیم مرتبط کمک می کند. مطالعه حاضر با هدف تبیین روش پژوهش انجام مطالعه مرور مفهومی در نظام سلامت انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه با روش مرور حیطه ای در بازه زمانی مهر 1400 تا آذر 1400 در دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شد. مقالات مرتبط با روش پژوهش مرور مفهومی در بازه زمانی 1950 تا 2021 میلادی در پایگاه های اطلاعاتیPubMed ، Scopus، Embase، Science Direct و موتورهای جست وجوگر Googleو Google Scholar جست وجو و جمع آوری شدند. در نهایت، تعداد 83 مقاله برای بررسی نهایی انتخاب و با روش تحلیل روایتی تحلیل شدند.
یافته ها: مطالعه مرور مفهومی یک روش پژوهش نظام مند، علمی و عینی است که با تحلیل، ترکیب و تفسیر یافته های مطالعات اولیه و ثانویه به شناسایی و تبیین ابعاد، اجزا، ویژگی ها و کاربردهای یک مفهوم خاص و تعریف آن کمک می کند. یک پروتکل اجرایی برای مرور مفهومی معرفی شد که شامل هشت گام انتخاب مفهوم، تعریف معیارهای ورود و خروج، انتخاب پایگاه های اطلاعاتی و استراتژی جست وجو، انتخاب و گزارش مطالعات با استفاده از فلوچارت، ارزشیابی اعتبار مطالعات انتخاب شده، استخراج اطلاعات مربوط به تعریف، اجزا، پیش نیازها، پیامدها و معیارهای ارزشیابی مفهوم از مطالعات انتخاب شده، ترکیب داده های مطالعات و توسعه مدل مفهومی و نتیجه گیری از یافته های سنتز شده است. همچنین ساختار نگارش و ارزشیابی مطالعات مرور مفهومی بیان شدند.
نتیجه گیری: مرور مفهومی با شناسایی عناصر و اجزای یک مفهوم پیچیده و پیش نیازها و پیامدهای آن و برقراری ارتباط منطقی بین آن ها به توسعه تئوری های موجود کمک بسیار زیادی می کند.

بررسی بیان ژنی رتینول متصل به پروتیین (RBP4) و ناقل غشایی گلوکز (GLUT4) در عضله اسکلتی رت‌های دیابتی شده با STZ به‌دنبال تمرین ورزشی هوازی

ابراهیم فصیحی رامندی

زمینه و هدف: دیابت نوع دو یک بیماری متابولیکی است و به سرعت در حال افزایش است. (GLUT4) Glucose transporter type 4 و (RBP4) Retinol-binding protein 4 از عواملی هستند که در برداشت گلوکز نقش دارند. هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر تمرین هوازی بر بیان ژن های RBP4 و GLUT4 عضله نعلی در رت های دیابتی به روش STZ بوده است.
روش بررسی: این پژوهش تجربی، مورخ اردیبهشت 1397 تا شهریور سال 1397 در دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج) انجام شد. 48 رت به طور تصادفی به چهار گروه کنترل پایه، کنترل12 هفته ای، دیابت، و دیابت و تمرین تداومی متوسط تقسیم شدند. القای دیابت با تزریق استرپتوزوتوسین انجام گردید. پروتکل تمرینی شامل تمرینات هوازی به مدت 12 هفته پنج جلسه ای بود. بیان ژن با روش Real time PCR اندازه گیری شد. تحلیل آماری با نرم افزار SPSS software, version 22 (IBM SPSS, Armonk, NY, USA) و رسم نمودارها با نرم افزار GraphPad Prism version 8, (GraphPad Software, USA) انجام شد.
یافته ها: نتایج، افزایش چشمگیر RBP4 در گروه دیابت نسبت به سایر گروه ها را نشان داد. در مقایسه دو گروه دیابت و دیابت به همراه تمرین تداومی، متوسط بیان ژن RBP4 در دیابتی های تمرینی کمتر بیان شده بود. در رابطه با GLUT4 بین گروه های دیابت و دیابت به همراه تمرین نسبت به هم تفاوت معناداری وجود داشت و همچنین میزان بیان ژن GLUT4 در گروه دیابت به همراه تمرین نسبت به گروه های دیگر بیشتر بود.
نتیجه گیری: طبق پژوهش حاضر تاثیر تمرین تداومی با شدت متوسط بر بیان ژن های RBP4 و GLUT4در عضله نعلی نشان داده شد که می تواند در برداشت گلوکز موثر باشد.

بررسی اثر ضدافسردگی داروی پیوگلیتازون در موش‌های سوری اواریکتومی شده با دخالت مسیر سنتز نیتریک اکساید

سمانه جهان آبادی

زمینه و هدف: پیوگلیتازون آگونیست انتخابی رسپور PPAR-γ می باشد که در درمان دیابت نوع 2 تجویز می شود و می تواند خاصیت ضدافسردگی نیز داشته باشد. نیتریک اکسـاید به عنوان نورومدولاتور در فرآیندهای گسترده ای در مغز همانند یادگیری حافظه و نوروژنز و بیماری آلزایمر، پارکینسون و افسردگی نقش دارد. میزان شیوع افسردگی در زنان با بالا رفتن سن به علت کمبود استروژن افزایش یافته و این افراد بیشتر در معـرض افسـردگی، تحریـک پذیری و بد خلقی قرار می گیرند.از این رو در ایـن مطالعـه اثر ضدافسردگی داروی پیوگلیتازون و تداخل آن با سیستم ﻧﻴﺘﺮرژﻳﻚ (Nitrergic system) در موش های سوری ماده اواریکتومی (Ovariectomy) شده بررسی می شود.
روش بررسی: این مطالعه تجربی از فروردین 1398 تا دی 1398 در گروه فارماکولوژی و سم شناسی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد بر روی موش های سوری نژاد NMRI انجام شد. پـس از انجـام اواریکتومی، در هر گروه تاثیر دوزهای مختلف پیوگلیتازون (10، 20 و 40 mg/kg)، پیوگلیتازون به همراه ال – ارژنین و پیوگـلیتازون به هـمراه L-NAME به کمک تست های رفتاری تسـت شـناسی اجبـاری (FST)، تسـت دم معلـق (TST) و تست جعبه باز (OFT) مورد بررسی قرار گرفت.
یافته ها: اواریکتومی کردن موش های ماده باعث بروز رفتارهای شبه افسردگی در آن ها می شود که با افزایش زمان بی حرکتی درFST و TST و عدم تغییر در فعالیت لوکوموتور در OFT مشخص شد. پیوگلیتازون (mg/kg 40) موجب کاهش زمان بی تحرکی در موش های اواریکتومی شده در تست های رفتـاری شد. همچنین تجویز توام L-NAME به همراه دوز غیر موثر پیوگلیتازون سبب معکوس شدن افسردگی در موش های سوری می شود و تجویز ال-آرژنین اثر ضد افسردگی پیوگلیتازون را مهار کرد.
نتیجه گیری: داروی پیوگلیتازون می تواند موجب بـروز اثرات ضدافسردگی در موش های سوری اوارکتومی گردد و بخشی از ایـن اثـرات توسط سیستم نیتررژیک اعمال می شود.

بررسی فراوانی یافته‌های MRI در نوزادان زیر شش ماه دارای تشنج

بنفشه زینلی رفسنجانی

زمینه و هدف: تشنج نوزادان دلایل مختلفی دارد. تعیین علت زمینه ای تشنج نوزاد بسیار مهم است، چرا که علت شناسی پیش آگهی، نتیجه و راه کار های درمانی را تعیین می کند. در این مطالعه به بررسی فراوانی یافته های تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) Magnetic resonance imaging در نوزادان زیر شش ماه که با تشنج به بیمارستان نمازی شیراز آورده شده اند می پردازیم.
روش بررسی: این پژوهش یک مطالعه گذشته نگر بود، که از فروردین 1397 تا اسفند 1397 بر روی 199 نوزاد زیر شش ماه که به علت تشنج در بیمارستان های آموزشی علوم پزشکی شیراز بستری شده بودند، انجام گرفت. اطلاعات فردی بیماران از سیستم آمار و اطلاعات سلامت و اطلاعات تصاویر و گزارش های مربوط به آن از سیستم آرشیو تصویربرداری پزشکی استخراج گردید. اطلاعات توسط SPSS software, version 26 (IBM SPSS, Armonk, NY, USA) تحت آنالیز آماری قرارگرفت.
یافته ها: در این مطالعه 199 نوزاد زیر شش ماه شامل 124 پسر و 75 دختر مورد بررسی قرار گرفتند. 3/54% بیماران یافته های MRI غیر نرمال و 7/45% MRI نرمال داشتند. شایع ترین یافته های غیر طبیعی به ترتیب انسفالوپاتی هیپوکسیک ایسکمیک (1/21%)، عفونت (5/12%) و خونریزی مغزی (%11) بودند. مهمترین یافته های غیر طبیعی به ترتیب شیوع شامل هیدروسفالی، اختلالات ساختاری، ترومبوز سینوسی وریدی، آتروفی مغزی، ناهنجاری رشد و غیره بودند. در 56/%18 از نوزادان ترکیبی از یافته های رادیولوژیک وجود داشت.
نتیجه گیری: این مطالعه نشان داد که هیپوکسیک ایسکمیک انسفالوپاتی شایع ترین علت تشنج نوزادان است. با توجه به اینکه در این مطالعه درصد قابل توجهی (3/%54) از نوزادان، MRIمغزی غیر طبیعی داشتند این یافته بیانگر اهمیت انجام این اقدام رادیولوژی در تشخیص، تعیین پیش آگهی و طول مدت درمان در تشنج نوزادی می باشد.

تاثیر قطره چشمی کتورولاک و نفازولین-آنتازولین بر شکایات چشمی پس از جراحی آب مروارید

حمیدرضا شتابی

زمینه و هدف: کاتاراکت سردسته بیماری هایی است که باعث کوری می شود. درمان آن جراحی است. درد، خارش، سوزش و احساس جسم خارجی در چشم ازشکایات شایع چشمی بیماران در ریکاوری می باشند. در این مطالعه به مقایسه اثر قطره چشمی کتورولاک و نفازولین-آنتازولین (NA) برکاهش این شکایات پرداختیم.
روش بررسی: این مطالعه کارآزمایی بالینی از بهمن ۱۳۹۷ تا اسفند ۱۳۹۸ بر روی بیماران کاندید عمل جراحی کاتاراکت در بیمارستان فیض اصفهان انجام شد. در این مطالعه 54 بیمار در دو گروه دریافت کننده قطره چشمی کتورولاک و NA وارد مطالعه شدند. شکایات چشمی بیماران مانند سوزش ، خارش چشم، درد و شدت آن هر 15 دقیقه در ریکاوری و هر نیم ساعت در بخش تا زمان ترخیص ازبیمارستان بررسی شد.
یافته ها: 54 بیمار در دو گروه 27 نفره مورد بررسی قرار گرفتند. در واحد ریکاوری احساس سوزش چشم در گروه NA به صورت معناداری پایین تر از گروه کتورولاک (02/0=P) بود. در گروه NA احساس جسم خارجی در چشم در ریکاوری (97/0P=) و در بخش (001/0>P) کمتر از گروه کتورولاک بود. درد و شدت آن در گروه کتورولاک در ریکاوری (39/0P=) و در بخش کمتر از NA بود (001/0>P). در ریکاوری در گروه NA احساس سوزش چشم به صورت معناداری و احساس جسم خارجی در چشم به صورت غیر معناداری کمتر از گروه کتورولاک بود و در بخش در گروه NA احساس خارش چشم کمتر از گروه کتورولاک بود.
نتیجه گیری: می توان نتیجه گرفت قطره کتورولاک در کاهش درد چشم پس از جراحی آب مروارید موثرتر از NA عمل کرده است و قطره NA در کاهش سوزش، خارش و احساس جسم خارجی در چشم موثرتر از کتورولاک بوده است.

تغییرات آزمایشگاهی عملکرد کبد و تیرویید در بیماران مبتلا به مسمومیت با سرب: بیمارستان لقمان حکیم سال ۱۳۹۷

حمید مهراد

زمینه و هدف: مطالعه حاضر با هدف ارزیابی تغییرات آزمایشگاهی عملکرد کبد و تیرویید در بیماران درگیر مسمومیت با سرب انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه مورد-شاهدی بر روی 100 بیمار با شواهد بالینی مسمومیت با سرب انجام شد که از اردیبهشت 1397 تا دی 1397 به بیمارستان لقمان حکیم تهران ارجاع شده بودند. همچنین، 100 شرکت کننده دیگر با جنسیت و سن همسان، با سابقه مصرف تریاک و تماس با سرب یا فلزات غیر مرتبط با محل کار و با سطح نرمال سرب، به عنوان گروه کنترل در نظر گرفته شدند.
یافته ها: میانگین سطح سرمی سرب در گروه های مورد و شاهد به ترتیب dl/µg 4/0±12/63 و dl/µg 1/0±2/6، با اختلاف آماری معنادار (001/0>P) بود. با این حال، سطح آنزیم های آلکالن فسفاتاز (ALKp)، آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) و آلانین آمینوترانسفراز (ALT) در گروه بیمار در مقایسه با گروه شاهد به طور معناداری بالاتر بود (001/0>P). سطح هورمون محرک تیرویید (TSH) در بیماران مبتلا به مسمومیت با سرب (MIU/L 04/3±0/0) در مقایسه با گروه کنترل (23/1±2/2) به طور قابل توجهی کمتر بود (04/0=P).
نتیجه گیری: مسمومیت با سرب می تواند عملکرد کبد را مختل کند و باعث افزایش آنزیم های کبدی شود. همچنین مسمومیت با سرب می تواند بر روی سطوح هورمون تحریک کننده تیرویید و هورمون لووتیروکسین تاثیر بگذارد. درک دقیق مکانیسم ها ممکن است به کنترل اثرات هپاتوتوکسیک در بیماران کمک کند. همچنین دانستن الگوی افزایش آنزیم های کبدی و تغییرات هورمون های تیروییدی ممکن است به تمیز مسمومیت با سرب از سایر تشخیص های افتراقی کمک کند.

بررسی شیوع نارسایی مزمن کلیوی و عوامل موثر بر آن در بیماران مبتلا به پسوریازیس در بیمارستان رازی تهران

مریم نسیمی

زمینه و هدف: به دلیل اهمیت بالای ارتباط بین پسوریازیس و نارسایی مزمن کلیوی (Chronic Kidney Disease) و عوارض جانبی حاصل از آن، هدف از این مطالعه بررسی شیوع CKD و عوامل موثر بر آن در بین بیماران مبتلا به پسوریازیس در بیمارستان رازی شهر تهران می باشد.
روش بررسی: در این مطالعه گذشته نگر برای جمع آوری اطلاعات، از پرونده های بیمارستانی بیمارانی که طی تیر ماه 1397 تا بهمن ماه 1397 آخرین نوبت بستری ایشان در بخش های بیمارستان رازی یا مراجعه به درمانگاه پیگیری بوده است، استفاده شده است. استخراج اطلاعات بر اساس چک لیست اولیه ای که برای گردآوری داده ها تنظیم شده بود انجام گرفت سپس تجزیه و تحلیل نتایج انجام شد.
یافته ها: 41 نفر (5/15%) از بیماران مبتلا به دیابت، 94 نفر (5/35%) هایپرلیپیدمی و 41 نفر (5/15%) نیز مبتلا به فشارخون بودند. سابقه مصرف داروهایNSAID ، Methotrexate، Cyclosporine،Acitretin ، Infliximabو Adalimumab به ترتیب در بین نه نفر(4/3%)، 205 نفر (4/77%)، 56 نفر (1/21%)، 147 نفر (5/55%)، 30 نفر (3/11%) و 28 نفر (6/10%) از بیماران مشاهده گشت و نیز 54 نفر (4/20%) سابقه دریافت فوتوتراپی داشتند. 217 نفر (9/81%) از بیماران پسوریازیسی مبتلا به نوع (Chronic Plaque Psoriasis) CPP و 48 نفر (1/18%) مبتلا به نوع (Plaque Psoriasis) PP بودند و در نهایت 21نفر (9/7%) از بیماران مبتلا به آرتریت پسوریاتیک بودند.
نتیجه گیری: از عوامل موثر بر CKD سن، دیابت، فشارخون و چربی خون بوده است که رابطه مستقیم با CKD داشتند. بین سابقه دریافت فوتوتراپی، نوع پسوریازیس، طول دوره ابتلا به پسوریازیس و آرتریت پسوریاتیک با میزان ابتلا به CKD نیز رابطه معناداری مشاهده نشد.

فیستول آپاندیس به مثانه با تظاهر یک ضایعه تومورال مثانه در یک دختر مبتلا به کیستیک فیبروزیس: یک گزارش موردی

پویا حکمتی

زمینه و هدف: فیستول آپاندیس به مثانه در بیماران مبتلا به کیستیک فیبرزوزیس، موردی نادر است که لحاظ آن در تشخیص های افتراقی درد شکم این بیماران مهم می باشد. این مورد سومین گزارش از این نوع در بیماران کیستیک فیبروزیس می باشد.
معرفی بیمار: در این مقاله یک دختر نه ساله ایرانی مبتلا به کیستیک فیبروزیس که در دی ماه سال 1399، با تشخیص توده مثانه در بیمارستان مرکز طبی کودکان دانشگاه علوم تهران، تحت عمل جراحی قرار گرفت، گزارش می شود. در حین جراحی مشخص گردید که این توده در واقع آپاندیس بیمار با تهاجم به دیواره مثانه است، که به صورت توده مثانه تظاهر کرده است.
نتیجه گیری: نظر به این که درد های شکمی یک عارضه نسبتا شایع در بیماران کیستیک فیبروزیس می باشد، توجه به علل نسبتا ناشایع تر نیز در این بیماران، در صورت عدم پاسخ به درمان های معمول لازم می باشد.

گزارش یک مورد پریتونیت و رتروپنوموپریتوئن به‌دنبال جراحی همورویید با استاپلر حلقوی: یک گزارش موردی

محمد اعتضادپور

زمینه و هدف: همورویید یکی از شایع ترین بیماری های پری آنال می باشد که درمان جراحی و غیر جراحی دارد. هموروییدوپکسی با استاپلر اخیرا مقبولیت گسترده ای پیدا کرده است. هموروییدوپکسی چند عارضه نادر و تهدیدکننده حیات دارد. در این مقاله یک مورد پرفوراسیون رکتوم به دنبال هموروییدوپکسی گزارش می شود.
معرفی بیمار: بیمار آقای 43 ساله ای می باشد که به دلیل درد شکم در تیر ماه سال 1399 به اورژانس بیمارستان قائم (عج) مشهد مراجعه کرد. بیمار سابقه جراحی همورویید با استاپلرحلقوی پنج روز پیش دارد، در معاینه تندرنس و ریباند تندرنس شکم دارد. در سی تی اسکن، رتروپنوموپریتوئن گزارش شد. بیمار با تشخیص پارگی رکتوم تحت جراحی و آنتی بیوتیک تراپی قرار گرفت. پس از جراحی حال عمومی بیمار بهبود یافت.
نتیجه گیری: هموروییدوپکسی با استاپلر اخیرا نسبت به روش های دستی مقبولیت گسترده ای پیدا کرده است، این روش معمولا عوارض خفیفی دارد ولی گاهی اوقات دچار عوارض نادر تهدیدکننده حیات مثلا پرفوراسیون رکتوم می شود و نیازمند تشخیص سریع و درمان مناسب می باشد.

اثربخشی درمان با میدان مغناطیسی بر خستگی مبتلایان به مولتیپل اسکلروزیس-کارآزمایی بالینی تصادفی و یک سوکور: یک گزارش کوتاه

مستانه بابایی گرمخانی

زمینه و هدف: خستگی یکی از ناتوان کننده ترین علایم در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس (MS) می باشد که تاکنون درمان قطعی برای آن ثبت نشده است. مطالعه حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان با میدان مغناطیسی بر خستگی مبتلایان به MS انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه به صورت کارآزمایی بالینی تصادفی یک سوکور از فروردین سال 1398 تا شهریور سال1400 بر روی 46 بیمار مبتلا به MS انجام شد. بیماران به طور تصادفی به دو گروه مداخله مگنتوتراپی و گروه کنترل تقسیم شدند. مداخله به صورت میدان مغناطیس پالسی با فرکانس Hz 15 و شدت mT 5/4 انجام شد.
یافته ها: متوسط شدت خستگی در گروه مداخله از 91/4 به 27/4 و در گروه کنترل نیز از83/4 به 37/4 کاهش یافت که از نظر آماری معنادار بودند (به ترتیب 024/0P= و 028/0P=). اما اختلاف پاسخ دو گروه به درمان از نظر آماری معنادار نبود (382/0=P).
نتیجه گیری: با توجه به عدم اختلاف چشمگیر درکاهش خستگی، شدت خستگی، این روش درمانی برای درمان خستگی بیماران MS توصیه نمی شود.