مجله دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

تاثیر ازون در غیرفعال‌سازی ویروس‌های منتقله از هوای محیط‌های داخلی با رویکرد به ویروس COVID-19: یک مطالعه مروری نظام‌مند

مازیار نادری

زمینه و هدف: امروزه پاندمی COVID-19 به یک معضل جهانی تبدیل شده است و به منظور پیشگیری از آن باید روش های نوینی به کار گرفته شود. ویروس این بیماری بسیار واگیردار است و عمدتا از طریق هوا منتقل می شود. ازون یک ماده اکسیدکننده قوی است که می تواند به منظور غیرفعال کردن طیف وسیعی از ویروس ها که ممکن است در برابر سایر ضدعفونی کننده ها مقاوم باشند، استفاده شود. هدف از این مطالعه، بررسی مروری کاربرد و تاثیر ازون در غیرفعال کردن ویروس های محیط های بسته بود.
روش بررسی: به منظور جستجوی مقالات از لغات کلیدی مانند ازون، ویروس و هوا در پایگاه های اطلاعاتی PUBMED و Scopus استفاده شد. جستجوی مقالات از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲1 صورت گرفت. در نتیجه جستجو تعداد ۵۷ مقاله در این زمینه انتخاب گردید و از محتوا و نتایج آنها در این مطالعه مروری استفاده شد.
یافته ها: این مطالعه مروری نشان داد که ازون به طور موفقیت آمیزی با هدف پیشگیری از چندین بیماری ویروسی مانند COVED-19 استفاده شده است. افزون براین، برخی از ویروس ها مانند کروناویروس ها حاوی گروه های عاملی سولفیدریل حاوی سیستیین و تریپتوفان هستند که با گاز ازون واکنش بهتری نشان می دهند. عطسه فرد مبتلا به COVED-19 ممکن است منجر به تشکیل 40000 قطره در هوا شود. این قطرات می توانند پیش از سقوط به نزدیکترین سطح تا فاصله دو متری منتقل شوند و همچنین ممکن است 30 ساعت در هوا باقی بمانند.
نتیجه گیری: استفاده از گاز ازون کاربردهای بالقوه زیادی در غیرفعال کردن ویروس ها در فضاهای محصور آلوده دارد. با توجه به اهمیت آئروسل های حاوی ویروس در انتقال COVED-19، ازون می تواند روشی امیدوارکننده در پیشگیری از این بیماری باشد. میزان غیرفعال شدن ویروس ها توسط گاز ازون به غلظت گاز، زمان تماس، دما، رطوبت و نوع ویروس بستگی دارد. به طورکلی، بررسی مطالعات انجام شده در این زمینه کاربرد گاز ازون را در پیشگیری از شیوع بیماری های ویروسی مثل COVED-19 را نشان داد. همچنین در به کار بردن این گاز اقدامات و احتیاط های ایمنی لازم توصیه می شود.

بررسی ارتباط سطح سایتوکین‌های التهابی اینترلوکین-10 و فاکتور نکروزدهنده تومور آلفا با پاسخ ویرولوژیک به درمان در بیماران مبتلا به ویروس نقص ایمنی انسانی

سارا مینائیان

زمینه و هدف: علیرغم پیشرفت های بسیار، درمان کامل بیماری ایدز با چالش هایی ازجمله مقاومت ویروسی و درمان ناموفق دارویی مواجه گردیده است. هدف این مطالعه بررسی تفاوت در پروفایل سایتوکینی در بیماران با درمان موفق و بیماران با درمان ناموفق جهت فهم بهتر سازوکار شکست درمان دارویی می باشد.
روش بررسی: 69 بیمار مبتلا به ویروس نقص ایمنی انسانی که از مهر 1397 تا اسفند 1399 به مرکز بهداشت غرب تهران جهت درمان مراجعه کردند، در این مطالعه وارد گردیدند. تعداد سلول های CD4+ و همچنین بار ویروسی خونی بیماران به ترتیب با روش های فلوسایتومتری و واکنش زنجیره ای پلیمراز بی درنگ کمی (RT-qPCR) اندازه گیری گردید و براساس آن بیماران به دو گروه درمان موفق (36 نفر) و درمان ناموفق (33 نفر) تقسیم شدند. سپس سطح سرمی سایتوکین های فاکتور نکروزدهنده تومور آلفا (TNF-α) و اینترلوکین-10 (IL-10) در آنان توسط روش الایزا اندازه گیری شد.
یافته ها: نتایج آزمایشات نشان دهنده این بود که سطح فاکتور نکروز دهنده تومور-آلفا (TNF-α) در بیماران گروه درمان ناموفق به صورت قابل توجهی از بیماران گروه درمان موفق بالاتر بود (pg/ml 17/10±43/10 در مقابل pg/ml 25/5±37/5، 01/0P=) در سطح سرمی اینترلوکین-10 (IL-10) بین دو گروه مورد مطالعه تفاوتی مشاهده نگردید. همچنین مدل های رگرسیون خطی نشان داد که در بیماران با درمان ناموفق، رژیم درمانی مهارکننده های ترانس کریپتاز معکوس غیرنوکلئوزیدی (NNRTI)، بر میزان سطح سرمی IL-10 تاثیرگذار می باشد (ضریب رگرسیون 88/10 (45/20-32/1 CI:)، 03/0P=).
نتیجه گیری: یافته های این مطالعه نقش بالقوه TNF-α را به عنوان فاکتور پیش التهابی در پیشرفت بیماری ایدز یا شکست درمان نشان می دهد. از این رو، مطالعات بیشتر در آینده جهت شفاف سازی این رابطه می تواند کمک بسزایی در پیشرفت دانش درمانی در مقابله با بیماری ایدز باشد.

بررسی تاثیر استفاده از فیبرین غنی از پلاکت در بهبود زخم‌های ناشی از فیستول‌های دارای کالکشن سوپرالواتور و تاثیر آن بر عود فیستول

طیب رمیم

زمینه و هدف: آبسه های سوپرالواتور 9% آبسه های کریپتوگلاندولار هستند. فیبرین غنی از پلاکت رشد بافتی را تسریع کرده و عفونت را کاهش می دهد، مطالعه حاضر با هدف بررسی تاثیر آن بر بهبود زخم های ناشی از فیستول ها و پیشگیری از عود انجام شد.
روش بررسی: مطالعه به صورت کارآزمایی بالینی یک سوکور در بیماران مراجعه کننده به درمانگاه جراحی بیمارستان رسول اکرم (ص) از فروردین 1397 تا فروردین 1399، با تایید کالکشن سوپرالواتور انجام شد. پیش از عمل جراحی، امتیاز وکسنر (Wexner Score) در همه بیماران تعیین شد. حین عمل جراحی مسیر فیستول ها و حفره ها شناسایی گردیده و با مقدار مورد نیاز فیبرین غنی از پلاکت پر شد. نتایج بالینی یک روز، تا دو ماه هفته ای یک بار و سپس هر یک ماه تا بهبودی کامل و سپس شش ماه پس از جراحی بررسی شد.
یافته ها: تعداد 10 نفر در آنالیز نهایی شرکت داده شدند. میانگین سنی بیماران 20/33 سال بود (46-26 سال). سه نفر سابقه جراحی آبسه پری آنال، دو نفر سابقه جراحی فیستول و یک نفر سابقه جراحی فیشر داشتند. میانگین زمان بسته شدن حفره 2/14 روز بود (22-10روز). دو نفر (20%) مبتلا به تب و دو نفر (20%) دچار عفونت ناحیه عمل جراحی شدند. خونریزی و عود در هیچکدام از بیماران مشاهده نگردید. میانگین امتیاز وکسنر پیش از عمل 76/0±80/0 بود که پس از عمل به مقدار 68/0±50/0 کاهش یافت (045/0=P).
نتیجه گیری: استفاده از فیبرین غنی از پلاکت برای ترمیم فیستول پیچیده روشی است که به راحتی قابل تکرار است و با حداقل عوارض جانبی می تواند موجب بهبود زخم های ناشی از فیستول های دارای کالکشن سوپرالواتور گردد.

بررسی ارتباط آسیب آکسون با علایم بالینی در بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس با استفاده از تصویربرداری انتشار تانسوری MRI

ایرج عابدی

زمینه و هدف: یکی از روش های جدید در تشخیص زودرس پلاک MS و آسیب های آکسونی، توالی DTI می باشد که با استفاده از آن می توان ابعاد گوناگون این پلاک ها شامل جهت انتشار و متوسط انتشار را مشاهده و ارزیابی کمی نمود. هدف از انجام این مطالعه بررسی ارتباط پارامترهای DTI با میزان آسیب آکسون و شدت علایم بالینی در بیماران مبتلا به MS می باشد.
روش بررسی: این یک مطالعه مورد-شاهدی از نوع مقطعی می باشد که از آذر 1399تا مرداد 1400 و در بیمارستان میلاد اصفهان انجام گردید. در این مطالعه تصویربرداری DTI از 41 بیمار مبتلا به MS و 41 شخص نرمال صورت گرفت و شاخص های DTI شامل ناهمسانگرد کسری (FA)، متوسط انتشار (MD)، انتشار محوری (AD) و انتشار شعاعی (RD) در نواحی مختلف مغز مورد بررسی قرار گرفت. جهت بررسی شدت علایم بالینی از مقیاس آنالوگ بصری (VAS) استفاده شد. ارتباط بین شاخص های DTI و شدت علایم بالینی به کمک آنالیز آماری آزمون کولموگروف- اسمیرنوف (Kolmogorov-Smirnov test) صورت گرفت.
یافته ها: تحلیل همبستگی نشان داد بین پارامترهای توالی DTI و مقیاس آنالوگ بصری VAS همبستگی معناداری وجود دارد (05/0˂P). با توجه به مقادیر مثبت ضریب همبستگی بین VAS و پارامترهای اشاره شده رابطه مثبت و معناداری وجود داشته است و با افزایش پارامترهای توالی DTI، مقیاس آنالوگ بصری (VAS) به طور معناداری افزایش یافته است.
نتیجه گیری: شاخص های به دست آمده از سکانس DTI این توانایی را دارند که در پیش آگهی بیماری و تخمین شدت علایم بالینی در طول مدت درگیری بیماران مورد استفاده قرار بگیرند.

ارایه روش مبتنی بر مرکزگریزی متعدد برای تهیه گلبول‌های سفید نشان‌دار با تکنزیوم

مهرشاد عباسی

زمینه و هدف: اسکن هسته ای گلبول سفید نشان دار در ایران در دسترس نیست. برای استخراج گلبول سفید از خون کامل از نوعی نشاسته (Hetastarch) با غلظت 10% استفاده می شود که به صورت گندزدایی شده در ایران با غلظت مورد نظر در دسترس نیست. از این رو در این مقاله یک روش مبتنی بر دستگاه مرکز گریز معرفی می شود.
روش بررسی: این مطالعه راه اندازی روش از اردیبهشت تا تیر 1397 در بیمارستان امام خمینی تهران انجام شد. بدین منظور ml 56 خون در سرنگ حاوی ml 6 اسید- سیترات- دکستروز از بیمار دریافت می شود و طی چهار مرحله مرکزگریزی رسوب گلبول سفید و پلاسما فاقد سلول تخلیص می گردد. گلبول سفید با ترکیب تکنزیوم 99-m هگزامتیل پروپیلن آمین اکسایم نشان دار می شود. مجددا طی دو مرحله مرکزگریزی تکنزیوم آزاد از گلبول سفید نشان دار جدا می گردد. در نهایت گلبول سفید نشان دار در ترکیب پلاسما فاقد سلول به بیمار باز تزریق می شود. توزیع رادیو دارو در تصویربرداری های 4-2 ساعته که به دلایل بالینی انجام شده است به طور نمونه ارایه می شود.
یافته ها: گلبول های سفید به خوبی از گلبول های قرمز و پلاسما حاوی پروتیین جدا می شود. محصول نهایی خلوص رادیو شیمیایی بیش از 95% دارد. در تصویربرداری دو و چهار ساعته اعضای هدف طحال و کبد، جذب در مغز استخوان مختصر، ترشح رادیو دارو در کلیه ها و روده ها محدود و برداشت تکنزیوم آزاد در تیرویید و معده ناچیز می باشد.
نتیجه گیری: با روش مرکزگریزی مکرر می توان اسکن گلبول سفید نشان دار را در بالین به طور موثر به کار گرفت.

بررسی وضعیت آلودگی به شپش سر Pediculus humanus capitis)) و عوامل مرتبط با آن در شهر کرمان: یک گزارش کوتاه

لیلا شیرانی بیدآبادی

زمینه و هدف: شپش سر یکی از موارد تهدید کننده بهداشت جامعه در جوامع پیشرفته و در حال پیشرفت محسوب می شود. هدف مطالعه تعیین شیوع آلودگی به شپش سر در دانش آموزان دختر شهر کرمان و شناسایی عوامل دخیل در آن می باشد.
روش بررسی: این مطالعه به صورت توصیفی- مقطعی بر روی دانش آموزان مدارس ابتدایی دخترانه شهر کرمان در فاصله زمانی مهر 1398 تا اسفند 1398 اجرا گردید. 2850 دانش آموز به صورت سرشماری مورد معاینه قرار گرفتند. نتایج با استفاده از Chi-square test، Logistic Regression یک متغیره و چند متغیره مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته ها: دانش آموزانی که مادرشان بی سواد هستند 51/3 برابر دیگران در ریسک ابتلا بودند. دانش آموزانی که یک بار در هفته استحمام می کنند 03/0 برابر و افرادی که از وسایل شخصی به طور مشترک استفاده می کردند، 3/3 برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا بودند.
نتیجه گیری: میزان آلودگی بالای دانش آموزان در شهر کرمان گزارش گردید. توجه جدی به کاهش این آلودگی با برگزاری کلاس های آموزشی برای مدیران، معلمان و والدین دانش آموزان، ضروری به نظر می رسد.

اثر دگزامتازون بر کاهش میزان ادم راه‌هوایی و موفقیت خروج لوله تراشه در بیماران جراحی سروگردن بستری در بخش مراقبت ویژه

محمد تقی بیگ محمدی

زمینه و هدف: تصمیم خروج لوله تراشه امری حیاتی است. استفاده از کورتیکواستروییدها برای کاهش ادم راه هوایی و شکست در خروج لوله تراشه در بیماران بخش مراقبت های ویژه همچنان موضوع مورد بحث و اختلاف نظر است.
روش بررسی: در مطالعه مشاهده ای همگرایی آینده نگر از اردیبهشت تا مرداد 1400 در مجتمع بیمارستانی امام خمینی، 110 بیمار تحت جراحی سر وگردن بستری در بخش های ویژه بیمارستان امام خمینی وارد مطالعه گردیدند. معیارهای ورود شامل بیمار تحت جراحی سر و گردن و معیارهای خروج شامل دریافت پیشین کورتیکواسترویید، وجود لوله تراکئوستومی و سابقه جراحی سروگردن بودند. در گروه مداخله (55n=) در 24 ساعت اول، دگزامتازون وریدی mg 8 سه بار در روز و در 24 ساعت دوم mg 4 دو بار در روز تزریق گردید. گروه شاهد کورتیکواسترویید (55n=) دریافت نمی کردند. تهویه مکانیکی، روند جداسازی و خروج لوله تراشه براساس پروتکل یکسان انجام شد. برای داده های گروه بندی شده از Chi-square test یا Fisher’s exact test و برای توصیف مقادیر کمی از Student’s t-test استفاده گردید.
یافته ها: دو گروه از نظر میانگین سنی با یکدیگر تفاوتی نداشتند. خصوصیات دموگرافیک شامل جنس، شاخص توده بدنی، مدت زمان جراحی و انتوباسیون تفاوت معناداری با یکدیگر نداشتند. مدت اقامت در بخش مراقبت های ویژه در گروه دگزامتازون به طور معناداری بیشتر از گروه شاهد بود (001/0P=). میزان شکست در اکستوباسیون (Extubation) و استریدور (Stridor) پس از جراحی در دو گروه تفاوت معناداری نداشت (237/0P=).
نتیجه گیری: دگزامتازون در کاهش ادم راه هوایی موثر نبوده و استفاده روتین آن در کاهش استریدور پس از خروج لوله تراشه توصیه نمی گردد.

شناسایی ابعاد ومولفه‌های تاثیرگذار بر خدمات پاراکلینیک در سازمان تامین‌اجتماعی

سید حسام سیدین

زمینه و هدف: سلامت یکی از مهمترین نیازهای انسان و از شاخص های اصلی توسعه و رفاه اجتماعی محسوب می شود. امروزه افزایش روزافزون هزینه های سلامت، محدودیت منابع و نیازهای نامحدود درنظام سلامت، لزوم تجدید نظر در رفتارهای درمانی را موجب گردیده و از آنجا که خدمات پاراکلینیک، بخش مهم و پرهزینه خدمات سلامت است، شناسایی عوامل تاثیرگذار برآن ضروری به نظر می رسد.
روش بررسی: مطالعه حاضر یک پژوهش کیفی است که از مهر 1398 تا مهر 1400 از طریق مصاحبه چهره به چهره نیمه ساختارمند با 17 نفر از خبرگان انجام شده و سپس با تحلیل مضمون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
یافته ها: پس از بکارگیری روش های پژوهش کیفی و تحلیل موضوعی، مضامین شناسایی شده در قالب سه مضمون فراگیر درون داد، فرآیند و برون داد دسته بندی شدند. درون دادها خود شامل پنج مضمون سازمان دهنده شامل ساختار پاراکلینیک، توانمندسازی نیروی انسانی، مدیریت هزینه، مسئولیت اجتماعی و خرید خدمت بودند. فرآیندها از چهار مضمون سازمان دهنده پذیرش و ارایه خدمات، نظارت و ارزیابی اجرا، هماهنگی بین بخشی، بکارگیری نوآوری و خلاقیت در ارایه خدمات تشکیل شده بودند. در نهایت برون دادها نیز شامل سه مضمون سازمان دهنده پیشگیری از بیماری ها و ارتقاء سلامت افراد، کسب مزیت رقابتی و کاهش هزینه های سلامت بودند.
نتیجه گیری: جهت خرید یا مصرف منطقی خدمات پاراکلینیک، شناخت ابعاد و مولفه های موثر برآن ضروری است. به مدیران سازمان تامین اجتماعی پیشنهاد می شود برای بهبود ارایه خدمات پاراکلینیک بر توانمندسازی کارکنان، استفاده از روش های نوآورانه و هماهنگی بین بخشی تاکید بیشتری داشته باشند. همچنین از طریق نظارت و ارزیابی برای فعالیت های اجرایی می توانند هم به مسئولیت اجتماعی خود بهتر عمل کنند و هم خدمت گیرندگان از خدمات سلامت بهتری برخوردار شوند.

مقایسه نتایج درمانی برداشت ورید صافن بزرگ با روش‌های مرسوم و بریجینگ استاندارد

ایرج نظری

زمینه و هدف: استفاده از تکنیک مرسوم در برداشت ورید صافن با عوارض زخم و تاخیر در حرکت بیمار همراه است. از این رو منجر به ایجاد روش های کم تهاجمی مانند روش بریجینگ شد. در این مطالعه، نتایج درمانی برداشت ورید صافن بزرگ با روش های مرسوم و بریجینگ برای بازسازی عروق اندام تحتانی در بیماران مبتلا به ایسکمی مزمن اندام تحتانی مقایسه شد.
روش بررسی: در این مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی شده (IRCT20190511043562N1)، 66 بیمار مبتلا به ایسکمی مزمن اندام تحتانی، به صورت تصادفی به دو گروه برداشت ورید صافن بزرگ با روش مرسوم (30 تایی) و روش استاندارد Bridging (36 تایی) تقسیم شدند. میزان درد Patency گرافت، عوارض زخم، نتایج جراحی و میزان رضایتمندی بیماران ثبت شد. مدت پیگیری بیماران شش ماه بود.
یافته ها: باز بودن گرافت (353/0P=)، میزان بقاء اندام بدون آمپوتاسیون (397/0P=) و تغییرات نمره درد هنگام استراحت (846/0P=) و حرکت (380/0P=) بین دو گروه تفاوت معناداری را نشان نداد. یک هفته پس از عمل، میزان بروز عفونت در روش بریجینگ کاهش معناداری را نشان داد (045/0P=). طی شش ماه پیگیری میزان بهبود زخم، برطرف شدن درد ایسکمیک، بهبود لنگش پا در روش بریجینگ بهتر بود اما تفاوت معناداری را نشان نداد (05/0<P). میزان رضایتمندی بیماران در روش بریجینگ بالاتر بود اما تفاوت معناداری را نشان نداد (05/0<P).
نتیجه گیری: به نظر می رسد، استفاده از روش بریجینگ، با کاهش عوارض زخم و کاهش درد، کاهش مدت بستری، افزایش سرعت بهبود زخم، پایداری گرافت و بقای اندام و رضایتمندی بیمار همراه است.

بررسی سطح سرمی ویتامین D در کودکان با اختلال تیک مراجعه‌کننده به درمانگاه‌های بعثت در شهر کرمان طی سال 1399-1398: یک گزارش کوتاه

فاطمه کرمی رباطی

زمینه و هدف: اختلالات تیک، گروهی از اختلالات تکاملی عصبی هستند که به دلیل انقباضات ناگهانی و غیرارادی عضلات اغلب در دوران کودکی رخ می دهند. هدف این مطالعه بررسی سطح سرمی ویتامین D در کودکان با اختلال تیک بود.
روش بررسی: این مطالعه مورد-شاهدی روی 63 کودک مبتلا به تیک و 63 کودک سالم مراجعه کننده به درمانگاه های بعثت شهر کرمان از آبان 1398 تا آبان 1399 انجام شد. اطلاعات بالینی بیماران با استفاده از پرسشنامه گردآوری شد. پس از مشخص شدن اختلال تیک، سطح سرمی ویتامین D در بیماران بررسی شد.
یافته ها: بیشترین تعداد بیماران، دختر بودند. میانگین سن بیماران در گروه مورد و شاهد به ترتیب، 31/0±37/10 و 41/0±06/10 بود (971/0=P). میانگین شاخص توده بدنی در گروه مورد، 35/0±98/16 و شاهد 56/84±0/16 بود (838/0=P). میانگین سطح سرمی ویتامین D در گروه شاهد بیشتر از گروه مورد بود (036/0=P).
نتیجه گیری: میانگین سطح سرمی ویتامین D در کودکان مبتلا به تیک به طور معناداری کمتر از کودکان سالم بود. برای بررسی و تأیید این رابطه، به مطالعات طولانی مدت با بیماران بیشتر نیاز است.

ترغیب مردم به واکسیناسیون کووید 19: یک نامه به سردبیر

امیر حسین مصدق راد

سردبیر محترم
بیماری کووید-19 در 11 مارس سال 2020 میلادی به عنوان یک همه گیری شناخته شد و در سپتامبر سال 2020 میلادی مردم سراسر جهان را به نوعی درگیر کرد.¹ این بیماری تا 23 فروردین 1401، منجر به ابتلای 497،960،492 نفر و مرگ حدود 6،181،850 نفر در سراسر جهان و ابتلای 7،194،768 و مرگ 140،650 نفر در ایران شد.^2و3 دولت ها در سراسر جهان اقداماتی از قبیل فاصله گذاری اجتماعی، قرنطینه و واکسیناسیون برای کاهش سرعت شیوع ویروس، کنترل بیماری و مدیریت تقاضا و عرضه خدمات بهداشتی درمانی انجام دادند.
با وجود اهمیت واکسن کووید-19 در ریشه کنی این بیماری، برخی افراد نسبت به این واکسن تردید دارند. این تردید در جامعه باعث کندی ایجاد ایمنی گروهی جامعه نسبت به بیماری و ریشه کنی آن می شود. سازمان بهداشت جهانی، تردید در واکسن Vaccine hesitancy را به عنوان یکی از 10 تهدید سلامت جهانی معرفی کرده است.⁴ تا 13 فروردین 1401 تعداد 4،537،098،395 نفر در جهان و 56،890،064 نفر در ایران به طور کامل واکسینه شدند.^2و3به عبارتی، 43 درصد مردم جهان و 33 درصد مردم ایران به طور کامل واکسینه نشدند.
موانع فردی، اجتماعی و فیزیکی بر تصمیم، انگیزه و توانایی افراد برای دریافت واکسن کووید-19 اثر می گذارند. عدم واکسیناسیون ممکن است منجر به افزایش انتقال بیماری و مرگ شود. عواملی مانند داشتن اطلاعات غلط، عدم اعتماد به ایمنی و اثربخشی واکسن، ترس از عوارض واکسن، دسترسی سخت به واکسن، سابقه واکسیناسیون قبلی و عدم اعتماد به دولت می تواند باعث تردید افراد به واکسیناسیون شود.⁵شناخت درست موانع دریافت واکسن و بکارگیری اقدامات مبتنی بر شواهد در این راستا ضروری است.
دولت باید از استراتژی ها و را هکارهای موثر برای کاهش تردید مردم و ترغیب آنها به استفاده از واکسن کووید-19 استفاده کند. این راهکارها می توانند در قالب شش حیطه مداخلات تعاملی، مداخلات آموزشی، مداخلات تشویقی، مداخلات تنبیهی، مدخلات رفتاری و مداخلات بهبود کیفیت بکار گرفته شوند. هدف واکسیناسیون ایجاد ایمنی جمعی است، بنابراین، نیاز به مشارکت جمعی گروه های مختلف مردم جامعه است. استفاده از رهبران سیاسی و مذهبی و افراد سرشناس برای دعوت مردم به واکسیناسیون و راه اندازی کمپین ها و پویش‎های حمایت از واکسیناسیون می تواند در ترغیب مردم به واکسیناسیون موثر واقع شود. مشارکت جامعه و بسیج اجتماعی موجب افزایش اعتماد و انسجام اجتماعی می شود.
افزایش آگاهی و اطلاعات مردم نسبت به واکسن، عامل موثری در ترغیب آنها به واکسیناسیون است.⁶ یادآوری اثرات مثبت واکسیناسیون های گذشته مثل آبله و فلج اطفال، ارایه آمار مثبت واکسیناسیون در مبارزه با بیماری، توضیح عوارض واکسن و موقتی بودن آنها، ارایه اطلاعات مربوط به تداخل دارویی برای بیماران خاص مثل سرطان و نحوه دریافت ایمن واکسن برای این افراد، نقش مهمی در کاهش تردید آنها به واکسن دارد. از افراد مورد اطمینان مردم مثل پزشکان و بزرگان قوم می توان برای انتقال بهتر این اطلاعات استفاده کرد. متخصصین و پزشکان گزینه های مناسبی هستند که مردم برای دریافت اطلاعات و مشورت بیشتر به آنها مراجعه می کنند. همچنین، شبکه های اجتماعی و رسانه های عمومی باید پایش و مدیریت شوند تا از انتشار اخبار نادرست و در نتیجه، عدم اعتماد مردم به واکسن جلوگیری شود.
سیاست های تشویقی و تنبیهی نقش موثری در ترغیب مردم به استفاده از واکسن و مقابله با تردید در واکسن دارد. ارایه بسته های معیشتی و طرح های تشویقی مثل بیمه عوارض واکسن یا مشوق مالی محدود برای واکسیناسیون کامل، در کنار جریمه ها و محرومیت ها به خاطر واکسن نزدن، نمونه هایی از این اقدامات هستند. با این حال، هنگام ارائه مشوق های مالی باید محتاط بود تا انگیزه درونی افراد برای واکسینه شدن تضعیف نشود. از طرف دیگر، مشوق های مالی زیاد می تواند به عنوان تأییدی بر خطرناک یا نامطلوب بودن واکسیناسیون تلقی شود.
تقویت مثبت و راهکارهای غیر مستقیم و غیراجباری (تئوری تلنگر) بیشتر از تقویت منفی و استفاده از اجبار بر تغییر رفتار افراد اثر دارد.⁷ به طور مثال، با استفاده از مداخلات رفتاری مبتنی بر تئوری تلنگر، ابتدا به فرد پیامکی ارسال می شود که واکسنی برای ایشان در یک مرکز بهداشت

160

تخصیص یافته است. در نتیجه، فرد احساس مالکیت می کند که واکسن مال اوست و برای دریافت واکسن مراجعه می کند. اگر به دلایلی فرد فراموش کند که برای دریافت واکسن مراجعه کند، یک هفته بعد پیامک یادآور دوم برای او باید ارسال شود. ارسال فیلم های آموزشی در زمینه مزایای واکسن و عواقب عدم واکسیناسیون همراه یادآور هم بسیار مفید است. راه اندازی مراکز واکسیناسیون در محوطه مدارس، دانشگاه ها، مراکز تفریحی، ورزشی و خرید، واکسیناسیون را برای مردم قابل مشاهده می کند و در ترغیب آنها به واکسیناسیون موثر است. مطالعات قبلی نیز استفاده از تئوری تلنگر را در افزایش پذیرش واکسیناسیون کوید-19 موثر اعلام کردند.⁸ بهبود کیفیت واکسن ها و بهبود کیفیت خدمات ارایه شده، موجب اطمینان خاطر مردم نسبت به ایمنی واکسن و فرآیند واکسیناسیون می شود. استفاده از واکسن های معتبر و ایمن، ایجاد مرکزی برای نظارت بر کیفیت، ایمنی و عوارض واکسن ها و اطلاع رسانی نتایج به عموم و دریافت تأییدیه های بین المللی باعث افزایش اعتماد مردم و کاهش تردید در واکسن زدن می شود. استفاده از ظرفیت مراکز مراقبت های بهداشتی اولیه و پزشکان خانواده برای تعامل بیشتر با مردم، پاسخ به سوالات آنها و ارائه خدمات بهتر باعث جلب اعتماد مردم و کاهش تردید آنها در دریافت واکسن می شود. طرح واکسیناسیون درب منزل برای افراد معلول یا در ادارات بزرگ برای کارکنان با مشغله کاری بالا، باعث راحتی دریافت خدمات برای مردم می شود و آنها از واکسن استفاده خواهند کرد.
ترکیبی از مداخلات رفتاری، بهبود کیفیت و آموزش اثر سینرژیک داشته و موجب دستیابی به نتیجه بهتر برای ترغیب مردم به واکسیناسیون کوید-19 خواهد شد. برای اجرای موثر این بسته های پیشنهادی، نیاز به مدلی برای اطمینان از وجود زیرساخت ها، اجرای برنامه ها و نظارت بر صحت اجرا است. مدل پیشنهادی با درگیر ساختن اجزای نظام سلامت و تعیین وظایف و با هدف کاهش تردید در واکسیناسیون، می تواند اثر مثبتی در ترغیب مردم ایران به واکسیناسیون و کاهش تردید در واکسیناسیون داشته باشد.