مجله دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

اثر اونکوپروتئین‌های ویروس‌های سرطان‌زا بر متیلاسیون ژنوم انسان: یک مقاله مروری

شهرام جلیلیان

ویروس های اپشتین- بار (Epstein-Barr Virus, EBV)، هرپس ویروس انسانی 8 (Human Herpesvirus 8, HHV-8)، ویروس هپاتیت B(Hepatitis B virus, HBV)، ویروس پاپیلومای انسانی (Human Papilloma Virus, HPV)، پولیوما ویروس مرکل سل (Mercel Cell Polyomavirus, MCPyV)، ویروس لمفوتروپیک انسانی تیپ 1 (Human T-Lymphotropic Virus 1, HTLV-1) و ویروس هپاتیت C(Hepatitis C Virus, HCV) از مهمترین ویروس های عامل سرطان در انسان هستند. به ویروس هایی که قابلیت ایجاد سرطان دارند اونکوویروس گفته می شود. اونکوویروس ها با استفاده از اونکوپروتئین های ویروسی و RNAهای غیرکدکننده ی خود می توانند از مسیرهای مختلفی سلول میزبان را به سمت بدخیمی هدایت کنند. یکی از مهمترین مکانیسم هایی که این ویروس ها برای به دست گرفتن کنترل چرخه سلولی میزبان بکار می‎گیرند، تنظیم متیلاسیون DNA است. متیلاسیون DNA روی پروموتور یک ژن می تواند باعث کاهش بیان ژن می شود. در حالت عادی در سلول، گروه مشخصی از آنزیم ها باعث متیلاسیون و دِ متیلاسیون DNA می شوند. آنزیم های DNA متیل ترانسفراز (DNA Methyl Transferase, DMNT) و TET متیل سیتوزین دِ اکسیژناز (Ten-eleven translocation, TET methylcytosine dioxygenases) از مهمترین عوامل تنظیم متیلاسیون در سلول هستند. به همین علت هدف ایده آلی برای اونکوویروس ها محسوب می شوند. اونکوپروتئین های ویروسی ساختار و گروه های عملکردی متفاوتی دارند، اما به طورکلی، بیان آنزیم های ذکر شده را در سلول میزبان کنترل می کنند و از این طریق در نواحی مختلفی از DNA متیلاسیون گسترده ایجاد می کنند. به این ترتیب اونکوویروس ها با تغییر الگوی بیان ژن ها در سلول میزبان می توانند چرخه سلولی را کنترل کنند و آن را به سمت سرطانی شدن پیش ببرند. با این که نقش متیلاسیون DNA در سرطان در دهه های گذشته مورد توجه ویژه پژوهشگران بوده است، بخش اعظمی از مکانیسم های تنظیم متیلاسیون در عفونت با اونکوویروس ها ناشناخته باقی مانده است.

بررسی تاثیر داروی کتامین در پیشگیری از بروز لرز پس از بی‌حسی نخاعی در عمل‌های جراحی ارتوپدی اندام تحتانی: مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی شده یک سویه‌کور

منصور دیلمی

زمینه و هدف: لرز یکی از عوارض ناشی از بیهوشی می باشد که هم در بیهوشی عمومی و هم در بیهوشی رژیونال رخ می دهد. کتامین به عنوان آنتاگونیست گیرنده ان متیل دی آسپارتات با کاهش توزیع حرارت مرکزی به محیط ممکن است از لرز پس از بی حسی نخاعی جلوگیری کند. بنابراین هدف از انجام این مطالعه بررسی تاثیر داروی کتامین در پیشگیری از بروز لرز پس از بی حسی نخاعی در عمل های جراحی ارتوپدی اندام تحتانی می باشد.
روش بررسی: این مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی شده یک سویه کور بر روی 60 بیمار کاندید عمل جراحی ارتوپدی اندام تحتانی مراجعه کننده به بیمارستان پنج آذر گرگان در سال 1402 صورت گرفت. بیماران به صورت تصادفی به دو گروه مساوی کتامین (mg/kg 25/0) و کنترل (پلاسبو) تقسیم شدند. ابزار جمع آوری اطلاعات شامل یک چک لیست حاوی اطلاعات، سن، جنس، فشار متوسط شریانی، درصد اشباع اکسیژن شریانی، ضربان قلب، لرز و هالوسینیشن (توهم) می باشد.
یافته ها: میزان بروز لرز پس از بی حسی نخاعی در بین بیماران با دریافت کتامین پروفیلاکتیک 33/13% و در بیماران با دریافت دارونما 40% بود. میزان بروز توهم در گروه کتامین 67/26% بود. میزان بروز تهوع و استفراغ در هر دو گروه مشابه بود. براساس این مطالعه بین دو گروه از نظر پارامترهای همودینامیک شامل؛ فشار متوسط شریانی، ضربان قلب، سطح اکسیژن خون شریانی، تفاوت معناداری وجود نداشت.
نتیجه گیری: میزان بروز لرز در بی حسی نخاعی در استفاده پیشگیرانه از کتامین موثرتر از دارونما بوده است. با توجه به موثر بودن کتامین در کاهش بروز لرز، استفاده از آن به عنوان پیشگیری جهت کاهش بروز لرز پیشنهاد می گردد.

بررسی نقش کمبود ویتامین D به‌عنوان عامل خطر و پیش‌آگهی سرطان پستان: یک مطالعه موردی- شاهدی

مرضیه حق بین

زمینه و هدف: سرطان پستان شایعترین سرطان تشخیص داده شده در زنان است. مطالعات اپیدمیولوژیک منجر به این فرضیه شده است که ویتامین D ممکن است خطر ابتلا به سرطان پستان را کاهش دهد. این مطالعه با هدف بررسی ارتباط بین کمبود ویتامین D و ابتلا به سرطان پستان در شهرستان جهرم انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه موردی- شاهدی بر روی 59 نفر از بیماران مراجعه کننده به کلینیک جامع سرطان خاتم النبیاء شهرستان جهرم در بازه زمانی اردیبهشت 99 تا اسفند 99 انجام شد. 30 نفر از بیماران مبتلا به سرطان پستان به عنوان گروه مورد و 29 زن سالم از نظر سطح ویتامین D نیز به عنوان گروه شاهد در نظر گرفته شدند. ابزار گردآوری اطلاعات در این مطالعه شامل اطلاعات دموگرافیک (سن، سطح شاخص توده بدنی، وضعیت تأهل، سطح تحصیلات، شغل، وضعیت یائسگی، سن شروع قاعدگی، تعداد زایمان، تعداد سقط، فصل نمونه گیری، سابقه بیماری پستان، سابقه خانوادگی سرطان پستان، مصرف دخانیات، مصرف ضدآفتاب، مدت مواجهه با آفتاب، رنگ پوست، محل زندگی، نوع ساختمان)، سوابق بالینی و سطح سرمی ویتامین D می باشد.
یافته ها: یافته های مطالعه حاضر نشان داد که از نظر شاخص توده بدنی و رده بندی های مختلف شاخص بدنی، سن یائسگی و سن شروع قاعدگی تفاوت معناداری بین دو گروه مورد و شاهد وجود نداشت. تعداد ماه های شیردهی در گروه شاهد به صورت معناداری بالاتر از گروه مورد بود (001/0P=). نتایج رگرسیون لجستیک نشان داد که بین نوع پاتولوژی بیماری و سطح سرمی ویتامین D ارتباط معنا داری وجود نداشته است.
نتیجه گیری: نتایج مطالعه ی حاضر نشان دادند که میزان کمبود ویتامین D می تواند به عنوان یک فاکتور پیش آگهی بد در روند بیماری سرطان پستان باشد.

ارزیابی تاثیر فیلترهای مسدودکننده نور آبی بر کیفیت بینایی پس از جراحی PRK

علی اکبر شفیعی

زمینه و هدف: مشکلات در مقابل نور آبی، از جمله مواردی است که افرادی که تحت عمل Photorefractive keratectomy (PRK) قرار می گیرند دارند. این مطالعه به منظور بررسی تأثیر فیلترهای مسدود کننده نور آبی بر بهبود بینایی افراد پس از جراحی انکساری از نوع PRK انجام شد. هدف اصلی آن ارزیابی اثربخشی این فیلترها در افزایش کیفیت بینایی و کاهش عوارض ناشی از جراحی بود.
روش بررسی: در یک مطالعه شبه تجربی، افرادی که تحت جراحی PRK قرار گرفته بودند، به کلینیک اپتومتری بیمارستان شهید دکترلبافی نژاد در شهر تهران از اول اسفند 1402 تا پایان اردیبهشت 1403 مراجعه کرده و معاینه شدند. شرکت کنندگان در این مطالعه با و بدون اعمال فیلتر مسدود کننده نور آبی مورد معاینه و بررسی قرار گرفتند. حدت بینایی و حساسیت کنتراست در مراجعه کنندگان، در هر دو حالت اندازه گیری و نتایج مورد مقایسه و تحلیل قرار گرفتند.
یافته ها: ۳۴ داوطلب (5/73% زن و 5/26% مرد) با میانگین سنی 6/32 سال وارد مطالعه شدند. میانگین ریفرکشن پس از عمل در چشم راست و چپ به ترتیب 4۲/0±1۶/0– و ۳۰/0±1۶/0– دیوپتر ثبت شد. حدت بینایی چشم راست و چپ با استفاده از فیلتر بلوکات به طور معنا داری بهبود یافت (005/0P<) و همچنین حساسیت کنتراست در فرکانس های فضایی 5/1، ۶ و ۱۸ c/d به طور قابل توجهی افزایش یافت (005/0P<).
نتیجه گیری: استفاده از فیلترهای بلوک کننده نور آبی در افراد با سابقه عمل PRK موجب بهبود قابل توجهی در حدت بینایی و افزایش حساسیت کنتراست می شود. این یافته ها نشان دهنده اهمیت این فیلترها در بهبود تجربه بصری بیماران بعد از جراحی هستند.

بررسی تاثیر تمرین هوازی و مصرف اسید اورسولیک بربیان برخی از ژن‌های مسیرسیگنالینگ سارکوپنی و استئوپروز در موش‌های مسن مدل دیابت نوع دو

پروین فرزانگی

زمینه و هدف: تمرینات هوازی و مصرف برخی مکمل ها مانند اسید اورسولیک ممکن است با فعال یا غیرفعال کردن برخی از ژن ها و مسیرهای سیگنالینگ، باعث کاهش سارکوپنی و کاهش استئوپروزیس شود. هدف از این پژوهش بررسی تأثیر تمرینات هوازی و مکمل اسید اورسولیک بر بیان ژن های مرتبط با مسیرهای التهابی و اتوفاژی در دیابت نوع دو بود.
روش بررسی: این مطالعه تجربی در بازه زمانی اردیبهشت 1402 تا مهر 1402 در دانشگاه آزاد واحد ساری انجام شد. در این پژوهش، 30 سر موش صحرایی نر نژاد ویستار (12 ماهه، میانگین وزن g 390) به پنج گروه سالم، دیابتی، دیابتی + تمرین، دیابتی + مکمل، دیابتی + تمرین + مکمل تقسیم شدند. القای دیابت با تزریق درون صفاقی استرپتوزوتوسین (mg/kg 50 وزن بدن) انجام شد. تمرین هوازی به مدت هشت هفته، پنج روز در هفته اجرا شد. گروه های مکمل، دوز 250 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن اسید اورسولیک را روزانه دریافت کردند.
یافته ها: تحلیل داده ها نشان داد که بین گروه های مختلف پژوهش در سطوح بیان ژن های LC3، Becline-1، TNFα، IL-1β، Akt، FOXO3 تفاوت معناداری به لحاظ آماری وجود داشت (05/0P<). در گروه دیابتی نسبت به گروه سالم، میزان بیان LC3، Becline-1، TNFα و IL-1β افزایش (000/0=P) و بیان Akt کاهش معناداری نشان داد (05/0P<). بین گروه های مداخله نیز تفاوت های معناداری مشاهده شد (05/0>P).
نتیجه گیری: تمرین هوازی و مصرف مکمل اسید اورسولیک بر مسیرهای التهابی و اتوفاژی تأثیر گذاشته و باعث کاهش آتروفی سلولی در دیابت نوع دو می شود. این مداخلات می توانند در بهبود عملکرد عضلانی و پیشگیری از آسیب های سلولی مؤثر باشند.

ارزیابی بررسی الگوی تجویز داروی ونکومایسین در یک بیمارستان مرجع فوق‌تخصصی اطفال در اهواز

فرزانه همتیان

زمینه و هدف: مقاومت به ونکومایسین در بخش های مراقبت های ویژه عوارض قابل توجهی و هزینه های اضافی را به همراه دارد. باتوجه به نیاز به استفاده منطقی از این آنتی بیوتیک برای پیشگیری از رخداد مقاومت آنتی بیوتیکی، مطالعه حاضر به منظور ارزیابی چگونگی تجویز و الگوی مصرفی آنتی بیوتیک ونکومایسین در بیمارستان بزرگ فوق تخصصی اطفال طراحی شد.
روش بررسی: این مطالعه توصیفی-تحلیلی مقطعی دریک بازه زمانی سه ماهه (بهمن، اردیبهشت و خرداد) در سال ۱۴۰۰ در بزرگ ترین بیمارستان آموزشی ارجاعی تخصصی و فوق تخصصی اطفال در خوزستان (ابوذر اهواز) انجام شد. طی بازه زمانی سه ماهه تمام بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه و بخش عفونی با تجویز ونکومایسین وارد مطالعه شدند. تجویز ونکومایسین براساس آخرین ورژن Lexicomp ازWolters Kluwer و گایدلاین National Health Service (NHS) مورد بررسی قرار گرفت.
یافته ها: از تعداد 91 بیمار بستری، در 3/70% تجویز ونکومایسین بدون انجام کشت آنتی بیوگرام براساس تجربه و در 7/29% براساس کشت آنتی بیوگرام بود. در 7/96% مدت زمان انفوزیون وریدی ونکومایسین با پروتکل مطابقت نداشت. در 8/8% عارضه Red Man Syndrome (سندرم مرد قرمز) مشاهده شد. در 9/65% دوز دارو براساس عملکرد کلیه (Glomerular filtration rate, GFR) صحیح و در 1/34% بدون توجه به عملکرد کلیه بیماران، دوز دارو تعیین شده بود.
نتیجه گیری: تقریبا نیمی از موارد تجویز ونکومایسین براساس دستورالعمل ها مناسب بود، تجویز آنتی بیوتیک برای اغلب بیماران براساس تجربه و بدون انجام تست آنتی بیوگرام بوده است. برنامه های پایش سطح سرم و آموزش مداوم پزشکی به پزشکان می تواند در مصرف منطقی آنتی بیوتیک موثر باشد.

مقایسه عوارض و نتایج لوله‌گذاری با لوله تراشه کاف‌دار پر شده با ژل لیدوکائین قلیایی و پر شده با هوا در بیماران بستری در بیمارستان بقیه‌الله‌الاعظم

پوریا مشاطه گان

زمینه و هدف: اینتوباسیون معمولاً در شرایط اورژانسی یا پیش از عمل جراحی انجام می شود و فشار کاف لوله تراشه باید به طور منظم کنترل شود. فشار کاف بالای ۲۰ تا ۳۰ سانتی متر آب باید حفظ شود، فشار بیش از حد می تواند منجر به آسیب و نکروز دیواره نای و فشار ناکافی منجر به نشت هوا و ترشحات شود که خطر پنومونی آسپیراسیون را افزایش می دهد. هدف این مطالعه مقایسه فشار کاف لوله تراشه پرشده با لیدوکائین قلیایی و هوا از نظر عوارض پس از اکستوباسیون و تغییرات فشار کاف ها است.
روش بررسی: این مطالعه به صورت کوهورت آینده نگر برروی بیمارانی که در بخش مراقبت های ویژه بیمارستان بقیه الله الاعظم تهران از اردیبهشت تا بهمن 1402 بستری شده و تحت اینتوباسیون در این بخش قرار گرفته و شرایط ورود به مطالعه را داشته اند صورت گرفت. فشار کاف لوله تراشه در ۶۲ بیمار در زمان های ۳۰، ۶۰، ۱۲۰ دقیقه، شش ساعت و ۲۴ ساعت پس از اینتوباسیون با استفاده از دستگاه مانومتر اندازه گیری شد. بیماران به دو گروه تقسیم شدند: گروه "هوا" با کاف پرشده با هوا و گروه "لیدوکائین" با کاف پرشده با ۲% لیدوکائین. عوارضی مانند گلودرد، خشونت صدا و سرفه پس از اکستوباسیون و ۲۴ ساعت بعد بررسی شد. همچنین جابجایی لوله تراشه کنترل شد.
یافته ها: فشار کاف لوله تراشه پرشده با لیدوکائین به طور معناداری کمتر از کاف پرشده با هوا بود (001/0P=). بروز گلودرد، سرفه و خشونت صدا پس از اکستوباسیون نیز در گروه لیدوکائین به طور معناداری کمتر بود (001/0P=).
نتیجه گیری: کاف های لوله تراشه پرشده با لیدوکائین قلیایی از فشار بالای کاف جلوگیری کرده و عوارض اینتوباسیون مانند گلودرد را کاهش می دهند. به نظر می رسد کاف های پرشده با لیدوکائین قلیایی ایمن تر از کاف های پرشده با هوا هستند.

بررسی فراوانی و عوامل مرتبط با اختلال گردش مایع مغزی نخاعی پس از کرانیکتومی دکمپرسیو

مرتضی طاهری

زمینه و هدف: کرانیکتومی فشاری روش مدیریتی بیماران مبتلا به فشار داخل جمجمه بالا و ادم مغزی است. گرچه تکنیک انجام این روش ساده است اما با عوارض زیادی همراه است. گزارش شده است که عوارض با پیامد بدتری همراه است. هدف این مطالعه بررسی فراوانی و عوامل مرتبط با اختلال گردش مایع مغزی نخاعی پس از کرانیکتومی دکمپرسیو می باشد.
روش بررسی: این مطالعه مقطعی تحلیلی بر روی 79 بیمار که در بیمارستان شهدای هفتم تیر تحت کرانیکتومی دکمپرسیو قرار گرفته اند، انجام شد. با بررسی پرونده بیماران، اطلاعات دموگرافیک، بالینی و یافته های سی تی اسکن بیماران جمع آوری شد. پس از تعیین بیماران با اختلال در گردش مایع مغزی، عوامل مرتبط با اختلال گردش مایع مغزی نخاعی پس از کرانیکتومی دکمپرسیو با استفاده از Logistic regression چند متغیره تعیین شد.
یافته ها: میانگین سنی بیماران 64/12±56/40 سال و 3/82% مرد بودند. در مجموع 7/36% (19 نفر) بیماران به درجاتی از هیگروم ساب دورال مبتلا شدند. 19% (15 نفر) طی شش ماه اول پس از جراحی دچار هیدروسفالی شدند. نتایج رگرسیون لجستیک چندمتغیره نشان داد که ابتلا به هماتوم داخل بطن (6/240: OR، :CI95% 9414/36-15/6، 003/0P=) و عمل مجدد (91/75: OR، :CI95% 1485/43-88/3، 004/0P=) دو عامل مستقل مرتبط با ابتلا به هیدروسفالی در بیماران تحت کرانیکتومی دکمپرسیو هستند.
نتیجه گیری: در بیماران تحت کرانیکتومی دکمپرسیو، وجود هماتوم در بطن های مغز و عمل جراحی مجدد دو عامل خطر ابتلا به اختلال در گردش مایع مغزی نخاعی هستند.

شناسایی بیومارکرهای تشخیصی در سرطان کلیه با استفاده از آنالیز داده‌های RNAseq و تایید آنها به واسطه‌ی qRT-PCR

سید عبدالحمید انگجی

زمینه و هدف: کارسینوم سلول کلیوی شفاف ccRCC) (Clear cell renal cell carcinoma, شایعترین تومور بدخیم کلیه است و نرخ مرگ ومیر بالایی دارد. پاتوژنز این سرطان پیچیده است و بیومارکرهای کارآمد برای تشخیص و پیش بینی آن محدود هستند. هدف این مطالعه شناسایی ژن های پیش بینی کننده در ccRCC از طریق تحلیل بیوانفورماتیک و تأیید آزمایشگاهی آنها بود.
روش بررسی: مطالعه حاضر از نوع مورد- شاهدی بود که نمونه گیری از بیماران و افراد سالم از بیمارستان لبافی نژاد تهران طی بازه مهر 1401 تا فروردین 1403 انجام شده و مراحل آزمایشگاهی روی نمونه ها در آزمایشگاه دکتر رستگار واقع در خیابان دکتر قریب، دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران آغاز گردید. در ابتدا از طریق بیوانفورماتیک ژن های با بیان متفاوت در بیماران ccRCC با استفاده از داده های پروفایل بیان ژن از پایگاه داده Gene expression omnibus (GEO) با شماره GSE213324 شناسایی شدند. تحلیل داده ها با وب سرور Galaxy انجام شد و برهم کنش های پروتئین-پروتئین با نرم افزارهای Cytoscape و STRING app بررسی گردید و پس از بررسی موارد دیگر، در نهایت، دو ژن برای آزمایش Real-time PCR انتخاب شدند.
یافته ها: تحلیل بیوانفورماتیک منجر به شناسایی 4065 ژن با بیان متفاوت در بافت های RCC نسبت به بافت های سالم شد. این ژن ها در مسیرهای مرتبط با پاسخ های ایمنی و بیماری های کلیوی نقش دارند. پس از ترسیم شبکه برهم کنش پروتئین-پروتئین و شناسایی ژن های با بیان متفاوت در بافت کلیه و خون، دو ژن MTTP و CALCA برای بررسی انتخاب شدند. در آزمون Mann-Whitney U test بیان ژن CALCA در گروه بیماران به طور معناداری (05/0P<) کاهش یافت، اما کاهش بیان ژن MTTP معناداری نداشت.
نتیجه گیری: کاهش بیان ژن CALCA می تواند به عنوان بیومارکری مفید برای تشخیص ccRCC مورد استفاده قرار گیرد.