fa متاستاز سرطان، عامل‌های ژنتیکی و ریز محیطی بافت ثانویه: مقاله مروری سرطان یکی از دلایل اصلی مرگ و میر در دنیا است و بیش از 90 درصد مرگ و میرهای سرطانی به‌دلیل متاستاز رخ می‌دهند. تومورهای اولیه می‌توانند توسط جراحی یا درمان‌های مکمل شیمیایی به‌خوبی درمان شوند، اما سرطان‌هایی که به مرحله متاستاز رسیده‌اند به درمان مقاوم‌اند. خصوصیت مقاومت، دلیل فراوانی مرگ را درمیان افراد دارای متاستاز نشان می‌دهد. چند مرحله‌ای بودن فرایند متاستاز نشان از یک برنامه دقیق و پیچیده دارد. شناخت ژن‌ها و پروتیین‌های کلیدی دخیل و نشان دادن ارتباط آن‌ها با هم و با بیماری نکته اصلی در شناخت و درمان سرطان‌های مهاجم است. برای ایجاد متاستاز لازم است شرایط ژنتیکی سلول‌های توموری و هم‌چنین شرایط ریز محیطی اندام هدف مساعد باشد. وجود شرایط نامناسب در هر یک از مراحل این فرایند می‌تواند موجب توقف آن و در نتیجه ایجاد حالت نهفتگی گردد. در این مقاله مروری سعی بر آن است که با بهره‌گیری از ده‌ها منبع معتبر و به روز و نیز تجربه شخصی، با بررسی عامل‌های مهم در فرایند متاستاز که به تازگی شناخته شده‌اند، الگوهای جدید مرتبط که می‌توانند راه‌کارهای موثری را برای پژوهش و دستاوردهای آینده فراهم کنند، ترسیم گردد. شناخت ژن‌ها، پروتیین‌ها و شرایط ریز محیطی موثر بر فرایند متاستاز، در قالب مراحل متفاوت، می‌تواند به درک بهتر این فرایند مرگ بار و در نتیجه درمان مناسب آن کمک کند.</p> </span> <p style="text-align: justify">Cancer is one of the main reasons of mortality worldwide, and more than 90 percent of cancer deaths are due to metastasis. Although primary tumors are curable using chemical adjuvant therapy or surgery, metastatic tumors are mostly incurable. This resistance shows the high rate of mortality among patients with metastatic disease. Being a sequential event, metastasis is a subtle and intricate process in which tumor cells undergo a plenty of changes and acquire the capacity of migration, invasion, survival and self-renewal which all are necessary for metastasis to happen. The key point in recognition and cure in invasive cancers is to identify critical genes, proteins and pathways involved, and show their relation with each other and the disease. Forming metastasis needs favorable genetic and microenvironmental elements of tumor cells and distant tissue, respectively. Unfavorable conditions in each steps of this process lead to arresting metastasis and subsequent dormancy, which is the most important phenomenon in relapse. In this review, benefiting from tens of reliable and recently identified data and personal experiences, it has been tried to draw new patterns associated with metastasis for further investigation. Determining genes, proteins and microenvironmental factors that affect metastasis, in a sequential manner, can help better understanding of this lethal process and subsequently a prosperous treatment.</p> سرطان,متاستاز,عوامل ژنتیکی,ریز محیط cancer,genetic,metastasis,microenvironment 671 683 http://tumj.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-25-51&slc_lang=fa&sid=1 Noori Daloii MR محمدرضا نوری‌دلویی nooridaloii@sina.tums.ac.ir Yes گروه ژنتیک پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران Fazilaty H حسن فضیلتی No گروه ژنتیک پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران Tabrizi M مینا تبریزی No گروه ژنتیک پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران