fa شاخص هرش (H. Index): عدالت یا برابری؟: نامه به سردبیر نامه به سردبیر Letter to Editor <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:yekanyw;"><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-size:11.0pt;">سردبیر محترم</span></span><br> <span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;">امروزه با توجه به پژوهش‌ها و مقالات زیادی که در علوم مختلف انجام می‌شود، به‌ویژه چاپ بیشتر این مقلات توسط پژوهشگران دانشگاه‌ها و اعضای هیات علمی آن،&nbsp;توجه به تاثیری که این مقالات بر رتبه‌بندی خود پژوهشگران و دانشگاه‌های آن‌ها گذاشته می‌شود، بسیار دارای اهمیت می‌باشد، چراکه از جمله ملاک‌های مهم رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و مراکز علمی و همچنین پژوهشگران آن‌ها، تعداد تولیدات علمی نمایه شده در پایگاه</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;">های علمی معتبر دنیا و تعداد استناد به این تولیدات است. یکی از مهمترین روش‌های سنجش و ارزیابی پژوهشگران، بهره‌گیری از شیوه‌های مختلف علم‌سنجی با بررسی پایگاه</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;">های استنادی داده‌ها بوده</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;">&nbsp;که می‌توان شاخص بهبود یافته آن را در ابداع جورج ای هرش </span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:9.0pt;">(J.E Hirsch)</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;"> فیزیکدان و مدرس دانشگاه کالیفرنیا در سال ۲۰۰۵ دانست که به نوبه خود شاخص جدیدی برای سنجش کمی و کیفی برونداد‌های علمی می‌باشد و با نام شاخص هرش </span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:9.0pt;">(H. Index)</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;"> معروف است.&nbsp;شاخص هرش عبارت است از </span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:9.0pt;">H</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;"> تعداد مقالات یک نویسنده که حداقل </span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:9.0pt;">H</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;"> بار به هر کدام از آن‌ها استناد شده است. سه پایگاه اطلاعاتی معروف وجود دارد که شاخص </span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:9.0pt;">H</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;"> را محاسبه می‌کنند، پایگاه های </span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:9.0pt;">Web of Knowledge</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;"> و </span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:9.0pt;">Scopus</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;"> که نیاز به اشتراک دارند و </span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:9.0pt;">Google Scholar</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;"> که این کار را به‌صورت رایگان انجام می‌دهد. مهمترین ابزاری که به‌راحتی می‌تواند معیار هرش را برای هر پژوهشگری نشان دهد، استفاده از گوگل اسکولار (شرکت گوگل) می‌باشد.&nbsp;</span></span><br> <span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;">بر این اساس محاسبه شاخص هرش امکان دارد فرد ۱۰ مقاله داشته و یکی از مقالات او ۲۰ بار استناد خورده باشد، اما سایر مقالات فرد استنادی نخورده‌اند، حال بر اساس محاسبه گوگل اسکولار، شاخص هرش این فرد یک می‌شود، درحالی‌که میزان استناد به آن مقاله</span></span><br> <span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;">بیشتر بوده و اهمیت و رجوع نویسندگان به آن را نشان می‌دهد. بحث دیگر این است که فردی ۱۰ مقاله دارد و در هشت مقاله نفر اول است و در دو مقاله دیگر در رتبه‌های بعدی قرار دارد، اما شاخص هرش هر استناد را برای تمامی افراد مشارکت کننده در مقاله یکسان در نظر می‌گیرد. مهمترین سوالی که در این شاخص ذهن هر پژوهشگر را به خود درگیر می‌کند این دو موضوع است که آیا این شاخص تفاوتی بین نویسندگان که به‌ترتیب در یک مقاله نوشته شده و میزان سهم آن‌ها از مقاله دارد؟ و آیا هر بار که مقاله استناد می‌خورد تاثیری در شاخص </span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:9.0pt;">H</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;"> برای نویسندگان دارد یا نه؟ رتبه‌بندی افراد و نوشتن اسامی آن‌ها نشان از میزان مشارکت آن‌هاست و لزوما برابری افراد در نوشتن مقاله را نشان نمی‌دهد، از این</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;">‌</span></span><span style="letter-spacing:-.1pt;"><span style="font-size:11.0pt;">رو تعیین سهمی یکسان از استناد برای آن‌ها به‌دور از عدالت می‌باشد، از این‌رو با توجه به آنچه گفته شد، جای دو معیار در این شاخص برای عادلانه کردن معیار موردنظر خالی است، ۱- ضریبی برای تعیین رتبه افراد در مقاله و سهم هر کدام در نوشتن و نهایی کردن آن، که می‌تواند برای مشارکت افراد در طرحی مطالعه، جمع‌آوری داده‌ها، تجزیه و تحلیل و تفسیر داده‌ها، تهیه پیش‌نویس مقاله، نظارت بر مطالعه که برای هر کدام بر اساس آنچه رتبه‌بندی افراد در مقاله دارد، تعیین شده و ضریبی در نظر گرفت. افزون بر آن برای هر باری که یک مقاله استناد می‌خورد نیز یک امتیاز یا ضریب اهمیت نیز لازم به‌نظر می‌رسد تا بتوان شاخص عادلانه‌تری را به‌دست آورد.</span></span></span></div> شاخص هرش, H. Index, سنجش, استناد 469 469 http://tumj.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-25-5612&slc_lang=fa&sid=1 Masoud Mohammadi مسعود محمدی masoud.mohammadi1989@yahoo.com Yes کارشناس ارشد اپیدمیولوژی، گروه پزشکی اجتماعی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، ایران.