زمینه و هدف: شهر کربلا بهعنوان یکی از بزرگترین مقاصد زیارتی جهان که سالانه میلیونها زائر را پذیراست، در معرض خطرات ناشی از گرما و امواج گرمای شدید قرار دارد. بررسی روندهای دمایی و ویژگیهای امواج گرما در این شهر برای پیشبینی ریسکهای اقلیمی و حفاظت از سلامت زائران و ساکنان اهمیت بالایی دارد. این مطالعه با هدف تحلیل روند میانگین، حداقل و حداکثر دما و ارزیابی فراوانی، مدت زمان و شدت امواج گرما در دوره 2009 الی 2024 انجام شد.
روش بررسی: در این مطالعه، دادههای روزانه دمای حداقل، حداکثر و متوسط از پایگاه GSOD استخراج شد. برای شناسایی دقیق امواج گرما، از شاخص عامل گرمای اضافی (EHF) که شرایط اقلیمی مرجع و سازگاری جمعیت را در نظر میگیرد، استفاده شد. شاخصهای مختلف امواج گرما از نظر تعداد، مدت زمان و شدت آنها برای توصیف رفتار امواج گرما محاسبه گردید. روند تغییرات دما و شاخصها با استفاده از رگرسیون خطی مورد ارزیابی قرار گرفت.
یافتهها: نتایج نشان داد که طی دوره مطالعه، میانگین، حداقل و حداکثر دمای سالانه در کربلا روندی افزایشی داشتهاند. فعالیت امواج گرما نیز به طور قابل توجهی تشدید شده است؛ بهطوری که تعداد روزهای تحت تأثیر موج گرما از کمتر از ۲۰ روز در سالهای اولیه به بیش از ۴۰ روز در برخی سالها رسیده است. طولانیترین موج گرما تا ۳۱ روز ادامه داشته و شاخصهای شدت و دامنه امواج گرما نیز روند افزایشی نشان دادند. این الگوها بیانگر افزایش فشار حرارتی و مطابق با روند گرمایش منطقه خاورمیانه هستند.
نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهد که شهر کربلا طی سالهای 2009 تا 2024 با افزایش محسوس دما و تشدید تعداد، شدت و مدت امواج گرما روبهرو بوده است. افزایش همزمان دماهای حداقل و حداکثر و وقوع امواج گرمای طولانی، ریسکهای قابلتوجهی برای سلامت عمومی بهویژه در دوران تجمعات انبوه انسانی ایجاد میکند. تقویت سامانههای هشدار زودهنگام، توسعه زیرساختهای خنککننده، گسترش فضاهای سبز و ارتقای آگاهی عمومی از اقدامات ضروری برای کاهش مخاطرات گرما و افزایش تابآوری شهر در برابر پیامدهای تغییر اقلیم است.
