زمینه و هدف: آلودگی هوا بهعنوان یکی از مهمترین چالشهای محیط زیستی و بهداشتی، بار بیماریهای تنفسی را تشدید میکند. این مطالعه با هدف تحلیل علمسنجی انتشارات مرتبط با آلودگی هوا و بیماریهای تنفسی در کشورهای خاورمیانه طراحی شد.
روش بررسی: در این پژوهش علمسنجی، ۱۹۸۱۱ مدرک مرتبط با آلودگی هوا و بیماریهای تنفسی (۲۰۰۳–۲۰۲۴) از پایگاه WoS استخراج و با نرمافزارهای VOSviewer و HistCite تحلیل گردید.
یافتهها: روند صعودی بر انتشارات حاکم بود و متوسط نرخ رشد سالانه ۱۱ درصد تعیین شد. مجله Environmental Science and Pollution Research با انتشار ۴۶۷ مقاله (2/3 درصد) پیشتاز بود. ایران (28/3 درصد)، ترکیه (27/1 درصد) و عربستان سعودی (14/2 درصد) با انتشار بیش از ۶۹ درصد از تولید علم منطقه در صدر قرار داشتند. کشور ایران با 111930 استناد جهانی تاثیرگذارترین کشور منطقه در حوزه آلودگی هوا و بیماریهای تنفسی شناخته شد. کشورهای خاورمیانه در موضوع مورد مطالعه با 166 کشور همکاری داشتند که در راس آنها آمریکا با 2948 همکاری (14/9 درصد) بود. با حضور 60814 نویسنده 12 شبکه همکاری تشکیل و خوشهها و نویسندگان تأثیرگذار تعیین شدند. با تحلیل همرخدادی واژگان نیز ۷ خوشه پژوهشی مهم شناسایی و معرفی شد.
نتیجهگیری: پژوهش حاضر روندهای کیفی و کمی پژوهشهای مرتبط با آلودگی هوا و بیماریهای تنفسی در خاورمیانه را آشکار ساخت. برای تبدیل ظرفیتهای پژوهشی به تأثیرات پایدار بر سلامت عمومی و روندهای سیاستگذاری، اولویتبخشی به ارتقای کیفیت مطالعات، تقویت شبکههای همکاری علمی و طراحی سازوکارهایی برای ترجمه نتایج پژوهشی به سیاستهای عملی ضروری است.
