طاهره چنگیز، اکرم ایزدی خواه، نیکو بمانی، سید ابراهیم میرشاه جعفری،
دوره 5، شماره 9 - ( (اسفند ماه ویژه نامه اخلاق در آموزش) 1391 )
چکیده
موضوع اخلاق در حرفههای گوناگون بحثی است که امروزه در بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایران، به آن توجه میشود. آموزشدهندگان پزشکی که گاه با تعارضات حاصل از آمیختگی حرفهی پزشکی با آموزش دانشجویان مواجه میشوند، بهشدت نیازمند آگاهی از مفاهیم اخلاقی و دستورالعملهای کاربردی برای حل تعارضات و چالشهای پیش رو هستند. راهنماهای اخلاقی که یکی از راهحلهای این معضلات است، غالباً مبتنی بر فلسفهی اخلاق و فرهنگ حاکم بر جامعه تدوین میشود. در جامعهی ایران توجه به رویکردهای دینی و استخراج مفاهیم اخلاقی مرتبط با حرفهی معلم پزشکی، مبنای مناسبی برای تهیهی راهنماهای اخلاقی است.
این پژوهش بر آن است تا با استفاده از منابع ایرانی و اسلامی، مفاهیم اخلاقی مرتبط با حرفهی معلم پزشکی را استخراج و در اختیار صاحبان این حرفه برای آموزش، اجرا و ارزشیابی قرار دهد. این مطالعه بهصورت بررسی کتابخانهای گسترده در میان کتب و مقالات تألیف شدهی داخلی با موضوعات اخلاق اموزش، اخلاق پزشکی و آموزش پزشکی، با استفاده از روش تحلیل محتوای متون انجام پذیرفته است.
در این پژوهش بیش از 50 عنوان کتاب و مقالهی داخلی، مورد بررسی قرار گرفت که حاصل این بررسی، مجموعهای از 625 مفهوم اخلاقی مرتبط با پزشکی یا معلمی و یا هر دو بود که پس از دستهبندی و حذف موارد تکراری، این مفاهیم در 27 دسته که هر دسته، ذیل یک صفت اخلاقی قرار گرفته بود، منظم شد. عناوین سر فصلها به شرح زیر است: وجدان کاری، مسؤولیت پذیری، عشق به حرفه و هم نوع، نظم و انضباط، آراستگی و متانت، رازداری، خوشخلقی، تواضع، احترام به دیگران، صداقت و راستگویی، اخلاص، ایمان به خدا، قناعت، تقوا، عفت و پاکدامنی، تعالی علمی، عدالت، صبر و شکیبایی، سعهی صدر و گذشت، انفاق، پایبندی به احکام شرعی، دلسوزی و مهربانی، عزت نفس، شجاعت، امیدواری و آیندهنگری، امانتداری، احترام به آزادی دیگران.
با توجه به گذشتهی درخشان طب در ایران و غنای فرهنگ ایرانی- اسلامی و منابع مکتوب آن، استخراج مفاهیم اخلاقی و سرفصلهای مورد نیاز در آموزش پزشکی موضوعات از این منابع، علاوه بر تحکیم زیربنای این اصول، تناسب ویژهای برای پذیرش و اجرا در محیطهای آموزشی درمانی کشور ایجاد میکند. بیشک، بیتوجهی به این منابع و استفاده از ترجمهی دستورالعملهای سایر کشورها در موضوع اخلاق در آموزش پزشکی، به معنای از دست دادن بسیاری از توصیههایی است که در دین اسلام و فرهنگ ایرانی، به پزشک یا معلم شده است.
اکرم ایزدی خواه، طاهره چنگیز، نیکو بمانی، ابراهیم میرشاه جعفری،
دوره 6، شماره 1 - ( فروردین ماه 1392 )
چکیده
یکی از راههای گسترش اخلاق در سازمانها، تبیین رفتارهای پذیرفتهشدهی اخلاقی در موقعیتهای خاص، در قالب کدهای اخلاقی است که محتوای آن از توجه به تفاوتهای ایدئولوژیک و فرهنگی در جوامع مختلف متفاوت خواهد بود. تدوین کدهای اخلاقی برای آموزشدهندگان بالینی پزشکی، بهعلت مسؤولیت همزمان آموزش و درمان، و تعارض احتمالی حاصل از آمیختگی این دو، ضروری است. این مطالعه به منظور تدوین کدهای اخلاقی برای آموزشدهندگان بالینی پزشکی با رویکرد اسلامی - ایرانی انجام شد. این مطالعهی توسعهای در سه مرحله انجام شد. در مرحلهی اول متون داخلی و خارجی مرور و به روش تحلیل محتوا بررسی شد و بر مبنای مفاهیم استخراجشده، پیشنویس اولیهی کدهای اخلاقی برای آموزشدهندگان بالینی پزشکی آماده شد. در مرحلهی دوم با تشکیل جلسات بحث متمرکز و کسب نظر متخصصان، پیشنویس کدها اصلاح و در مرحلهی سوم توسط 24 نفر از صاحب نظران ملی اعتباریابی شد و ویراست سوم برای طرح در مراجع رسمی آماده شد.
حاصل این پژوهش 55 کد یا توصیهی اخلاقی است که تحت 18 موضوع (وجدان کاری، مسؤولیتپذیری، احترام به دیگران، تعالی علمی، احترام به آزادی دیگران، عدالت، سعهی صدر، پایبندی به احکام شرعی و احترام به آداب اسلامی، عفاف، جلب اعتماد، تواضع، قناعت، ارتباط با همکاران، توجه به بیمار، توجه به دانشجو، خوشخلقی، رازداری، و نظم) طبقهبندی شده است. استخراج مفاهیم و موضوعات اخلاقی از منابع غنی اسلامی - ایرانی، امکانپذیر بوده و زیربنای مناسبی برای تدوین کدهای اخلاقی در زمینهی آموزش پزشکی فراهم کرد. انتظار میرود این کدها بهدلیل تناسب با فرهنگ و اعتقادات ایرانیان بهتر پذیرفته شود و در صورت ایجاد زمینههای مناسب سازمانی، اجرای آن در محیطهای آموزشی ایران در مقایسه با استفاده از کدهای اخلاقی تدوین شده در دیگر کشورها با کمترین اشکال مواجه خواهد شود.
