اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

---

بررسی روند تاریخی علوم پزشکی از پیشرفت‌های فراوانی در این حوزه حکایت می‌کند؛ به‌گونه‌ای که امروزه پزشکان می‌توانند بیماری‌های متعدد را شناسایی و معالجه کنند. باوجود این، در فعالیت‌های پزشکی، خبرهای بد و ناگوار، مانند خبر ابتلاء بیمار به بیماری لاعلاج یا صعب‌العلاج، بروز خطای پزشکی یا فوت بیمار نیز وجود دارند. در این موقعیت متخصص مربوطه مجبور به اطلاع‌رسانی است. ارائه‌ی این اخبار غالباً ناگوار است و به‌دلیل ماهیت اخبار بد، پزشکان و دیگر کارکنان بخش درمان در انتقال آن دچار فشار روانی می‌شوند. بخشی از این فشارهای روانی، ناشی از کمبود مهارت‌های ارتباطی پزشکان و کادر درمان در اطلاع‌رسانی مربوط به اخبار بد است. مرور پژوهش‌ها نشان می‌دهدکه پزشکان در زمینه‌ی انتقال اخبار بد، مهارت بالینی لازم را ندارند. از آن‌جا که این مهارت‌های ارتباطی قابل آموزش هستند تلاش‌های گسترده‌ای جهت آموزش آن‌ها انجام گرفته، الگوهای مناسبی معرفی شده‌اند و نگارنده مهم‌ترین آن‌ها را در این مقاله معرفی کرده است.

---

با هدف بررسی رابطه‌ی آشفتگی اخلاقی، سرسختی روان‌شناختی و فرسودگی شغلی در پرستاران، 67 پرستار شاغل در بیمارستان‌های دولتی شهر رشت پرسشنامه‌های تحقیق را تکمیل کردند. نتیجه‌ی تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد که بین آشفتگی اخلاقی، سرسختی روان‌شناختی و فرسودگی شغلی پرستاران رابطه‌ی معنی‌دار وجود دارد. سرسختی روان‌شناختی با آشفتگی اخلاقی و فرسودگی شغلی رابطه‌ی منفی دارند و بین آشفتگی اخلاقی و فرسودگی شغلی پرستاران مورد بررسی رابطه‌ی مثبت وجود دارد. تحلیل رگرسیون نشان داد که بین آشفتگی اخلاقی و سرسختی روان‌شناختی رابطه‌ی منفی معنی‌دار و بین آشفتگی اخلاقی و فرسودگی شغلی پرستاران رابطه‌ی مثبت معنی‌دار برقراراست. تحلیل واریانس یک‌طرفه نشان داد که پرستاران بخش‌های مختلف بیمارستان‌ها درمتغیرهای سه‌گانه آشفتگی اخلاقی، سرسختی روان‌شناختی وفرسودگی شغلی با یکدیگر تفاوت معنی‌دار دارند. آزمون‌های تعقیبی (توکی) نشان داد پرستارانی که در بخش کودکان به کار اشتغال دارند با پرستارانی که در بخش زنان و جراحی کار می‌کنند تفاوت معنی‌دار ندارند ولی با پرستارانی که در بخش‌های قلب، داخلی و اعصاب کار می‌کنند تفاوت معنی‌دار دارند. باتوجه به نتایج به‌دست آمده پیشنهاد می‌شود پرستاران در برنامه‌های آموزشی قرار گرفته، هرچه بیش‌تر با مؤلفه‌های آشفتگی اخلاقی و سرسختی روان‌شناختی و فرسودگی شغلی آشنا شوند و با شناخت بیش‌تر در اجرای فعالیت‌های مقابله‌ای توانمندتر عمل کنند.

---

آشفتگی اخلاقی (moral distress) ازجمله پدیده‌های روان شناختی است که آثارآن بر عملکرد افراد قابل مطالعه است. هرچند آشفتگی اخلاقی درحرفه‌های مختلف وجود دارد، به‌دلیل ماهیت شغل پرستاری بیش‌تر تحقیقات و پژوهش‌های مربوط به آشفتگی اخلاقی که در این حوزه انجام گرفته، مشخص کرده است که آشفتگی اخلاقی برای پرستاران تجربه‌ای آشنا و اکثراً فشارزا است. پرستاران در فعالیت‌های حرفه‌ای خود با مواردی برخورد می‌کنند که از لحاظ اخلاقی آنان را اصطلاحاً در منگنه قرار داده، دچار فشار روانی می‌کند. این مقاله با هدف بررسی تاریخچه، تعاریف، پیامدها و راهکارهای مقابله‌ای، آشفتگی اخلاقی را در منابع کتابخانه‌ای و الکترونیکی مورد کنکاش قرار داده است. هرچند دراین بررسی مفهوم کلی آشفتگی اخلاقی مطمع نظر بوده است لیکن تلاش شده است تا آشفتگی اخلاقی در حرفه‌ی پرستاری برجسته‌تر شود. اعتقاد بر این است که شناخت کامل آشفتگی اخلاقی و ابعاد منفی و مثبت آن موجب ارتقاء و افزایش آگاهی پرستاران شده، با معرفی راهکارهای مناسب مقابله‌ای، زمینه‌ی کاهش فشارهای روانی پرستاران ایجاد می‌شود.

---

پرستاران نقش مهمی در ارائه‌ی خدمات بهداشتی دارند. بهزیستی روان‌شناختی پرستاران با بهبود عملکرد شغلی آن­ها همراه است. هدف از پژوهش حاضر بررسی رابطه­ی بین هوش معنوی و هوش اخلاقی با بهزیستی روان‌شناختی پرستاران بود.

این پژوهش از نوع توصیفی- همبستگی است. تعداد 128 پرستار از بیمارستان‌های شهر بجنورد در سال 1393 به شیوه‌ی نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. شرکت‌کنندگان به پرسشنامه‌ی هوش معنوی King، مقیاس هوش اخلاقی Lennick & Kiel و مقیاس بهزیستی روان‌شناختی Ryff پاسخ دادند. داده‌های جمع­آوری شده با ضریب همبستگی Pearson و تحلیل رگرسیون و با استفاده از نرم­افزار SPSS نسخه‌ی 18 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

نتایج تحقیق حاکی از آن است که بین هوش معنوی و هوش اخلاقی با بهزیستی روان‌شناختی ارتباط مثبت و معنی‌دار وجود دارد(01/0>P). هم‌چنین، نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که هوش معنوی و هوش اخلاقی می‌توانند 26 درصد از واریانس بهزیستی روان‌شناختی را به‌طور معنی‌داری پیش بینی کنند (01/0>P).

با توجه به رابطه‌ی مثبت و معنی‌دار بین هوش معنوی و هوش اخلاقی با بهزیستی روان‌شناختی پرستاران، پیشنهاد می‌شود که در برنامه‌های مبتنی بر ارتقای سلامت روان پرستاران، به این عوامل توجه ویژه شود.