48 نتیجه برای لاریجانی
باقر لاریجانی،
دوره 1، شماره 2 - ( مردادماه 1387 )
چکیده
باقر لاریجانی،
دوره 1، شماره 3 - ( شهریور ماه 1387 )
چکیده
علیرضا پارساپور، احمد رضا همتی مقدم، محمدباقر پارساپور، باقر لاریجانی،
دوره 1، شماره 4 - ( مهرماه 1387 )
چکیده
اتانازی از جمله بحث انگیزترین مباحث اخلاق پزشکی در حوزهی مراقبتهای پایان حیات است. مواضع اتخاذ شده از سوی صاحبنظران در این مورد بهنحو برجستهای به بستر فلسفی، اعتقادی و فرهنگی هر فرد بستگی دارد. با توجه به حقیقت فوق در این مطالعه پس از تبیین موضوع و ارائهی تعاریف مشخص از انواع اتانازی، نظرات موجود در حوزهی اخلاق پزشکی ارائه و در آخر جمعبندی نظر مؤلفان نوشته شده است.
بهنظر میرسد حرمت حیات در فقه و حقوق اسلامی از جایگاه ممتازی برخوردار است و هیچ مصلحتی برای توجیه اقدام برای پایان دادن به حیات بیمار وجود ندارد. از سوی دیگر، افراد جامعه موظفند که تمام تلاش خود را برای تداوم حیات مؤثر آحاد بیماران بهعمل آورند، گرچه این مهم به معنی تخصیص نامحدود منابع برای اقدامات کماثر در کیفیت حیات افراد نیست. ضمن اینکه در نگرش بسیاری از فقهای اسلامی تخصیص منابع برای تداوم حیات مستقره نسبت به حیات غیرمستقره از اولویت بالاتری برخوردار است.
باقر لاریجانی،
دوره 1، شماره 4 - ( مهرماه 1387 )
چکیده
فتانهسادات بطحایی، باقر لاریجانی، رسول دیناروند، کیارش آرامش، حسن افتخار اردیبلی،
دوره 2، شماره 2 - ( اردیبهشت ماه 1388 )
چکیده
در حالی که حمایتهای ستاد ویژهی توسعهی فناوری نانو در چند سال گذشته، نتایج چشمگیری در زمینهی تحقیقات نانوفناوری بهدنبال داشته است اما مسیر خاصی برای پژوهش در زمینههای ایمنی و اخلاقی آن در ایران تعیین نشدهاست. این مقاله تلاش میکند اهمیت جنبههای ایمنی و اخلاقی نانوفناوری را که بهنظر میرسد به اندازهی کافی در ایران مورد توجه قرار نگرفتهاند، بررسی کند.
جهت بررسی جنبههای ایمنی و اخلاقی نانوفناوری، جستوجوهای میدانی در پایگاههای اطلاعاتی اینترنتی و نشریات و سندهای کشوری نانوفناوری انجام شده است. نتایج حاصل از این بررسی در قالب دو بخش اصلی بررسی توجه به مسائل ایمنی و اخلاقی نانوفناوری در جهان و ارائهی سه نمونه کار انجام شده با بررسی اولویتها و فعالیتهای انجام شده در کشور در زمینهی نانوفناوری ارائه شده است.
از جمله تلاش های مؤثر در حوزهی مسائل ایمنی و اخلاقی نانوفناوری در جهان میتوان به گزارش شورای بین المللی نظارت و مدیریت بر احتمال خطر (IRGC)، گزارش مرکز جهانی کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) اشاره کرد. در بخش منابع رسمی کشور، در سند راهبرد دهساله و سند تکمیلی دوم راهبرد آیندهی فناوری نانو تنها در دو قسمت، به توجهات ایمنی و اخلاقی نانوفناوری اشاره شده است. بررسی مقالات ایرانی در مورد اولویتبندیهای نانوفناوری در ایران، نشان میدهد که اولویتهای مورد نظر صاحب نظران بیشتر در محدودهی انتقال فناوری، توسعه و تجهیز زیرساختهای نانوفناوری و امکان سنجی عملی اجرای تحقیقات نانو در ایران است.
اگرچه توجه به مسألهی نانوفناوری و پیشرفت آن در کشور، بسیار مطلوب بوده است اما توجه به مسائل ایمنی و اخلاقی، به همین اندازه مطلوب نبوده است؛ لذا انجام پژوهشهای مختلف در این زمینهها و توجه سیاستگذاران به این مقوله ضروری بهنظر میرسد.
علیرضا پارساپور، کاظم محمد، حسین ملک افضلی، فرشید علاء الدینی، باقر لاریجانی،
دوره 2، شماره 4 - ( مهر ماه 1388 )
چکیده
رعایت حقوق بیمار در عرصه خدمات سلامت عامل مهمی در بهبود و تنظیم رابطه ارائه کنندگان و گیرندگان خدمت می باشد و طبیعتاً در مدیریت نظام سلامت از اهمیت بالایی برخوردار است.
هدف اصلی این مطالعه مقایسهی نگرش بیماران بهعنوان گیرندگان خدمات درمانی و پزشکان و پرستاران به نمایندگی از گروه ارائهکنندهی خدمات درمانی در خصوص ضرورت رعایت ابعاد مختلف حقوق بیمار در سه بیمارستان محیط پژوهش به نمایندگی از سه مدل ارائهی خدمات درمانی (آموزشی - درمانی، خصوصی، درمانی - دولتی) بوده است.
مطالعه از نوع توصیفی ـ تحلیلی - مقطعی بوده و جمعآوری اطلاعات توسط پرسشنامه صورت گرفته که در گروه بیماران از طریق مصاحبه و توسط پرسشگر تکمیل و در گروههای پزشکان و پرستاران خود ایفا بوده است.
محیط پژوهش سه نمونه بیمارستان جنرال آموزشی، بیمارستان خصوصی درجه یک و بیمارستان درمانی - دولتی بود که هر سه در تهران میباشند. پرسشنامه مرکب از مجموعهای از سؤالات کلی در مورد اطلاعات دموگرافیک و 21 سؤال در خصوص ضرورت حقوق بیمار بود که پس از مصاحبه با 143 بیمار توسط پرسشگر تکمیل و پس از ارسال برای دو گروه دیگر مطالعه توسط 143 پرستار (میزان پاسخدهی 3/61 درصد) و 82 پزشک پاسخ داده شد (میزان پاسخدهی 5/27 درصد). معیار میزان ضرورت هر حق با استفاده از مقیاس لیکرت از صفر (فاقد ضرورت) تا ده (ضرورت قطعی) اندازهگیری شده است. آنالیز اطلاعات با توجه به توزیع غیرنرمال آن با انجام آزمونهای غیر پارامتری و از طریق نرم افزار SPSS 11.5 انجام گردید.
نتایج بهدست آمده از این مطالعه نشان داد که کلیهی گروههای مطالعه نسبت به ضرورت رعایت قریب به اتفاق ابعاد حقوق بیماران اذعان داشته و بیشترین اختلاف نظر در گروههای مورد مطالعه در حقوق مرتبط به حق دسترسی بیمار به اطلاعات و حق انتخاب و تصمیمگیری بود. اگر چه این اختلاف نظرات در مجموع چشمگیر نبود.
بر اساس نتایج بهدست آمده بهنظر میرسد ارائهکنندگان خدمات بهداشتی خصوصاً گروه پزشکی باید در خصوص حقوق مرتبط با ضرورت ارائهی اطلاعات به بیماران و توجه به حق انتخاب و تصمیمگیری ایشان آگاه شوند. چرا که بر اساس اختلاف موجود در نگرش بیماران و پزشکان در پژوهش موجود بهنظر میرسد سطح مطالبات بیماران در خصوص حقوق فوق بیش از نگرش پزشکان باشد.
علیرضا پارساپور، علیرضا باقری، باقر لاریجانی،
دوره 3، شماره 1 - ( (ویژه نامه اسفند ماه) 1388 )
چکیده
حقوق بیمار یکی از محورهای شاخص در تعریف استانداردها جهت اعمال حاکمیت خدمات بالینی است. در سال 1381 برای اولین بار منشور حقوق بیمار در ایران تدوین و از سوی معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ابلاغ گردید. با توجه به ضرورت تدوین متنی جامع در مورد حقوق بیمار، منشور حقوق بیمار در ایران با نگاهی نو و جامع و با هدف تبیین حقوق گیرندگان خدمات سلامت و رعایت موازین اخلاقی در عرصهی درمان تدوین گردید که در این مقاله متن نهایی منشور ارائه و مراحل تدوین آن تشریح میگردد.
تدوین منشور حقوق بیمار طی مراحل مرور جامع منابع موجود، انجام مطالعهی میدانی در خصوص نگرش پزشکان، پرستاران و بیماران در مورد ضرورت رعایت حقوق بیمار، تدوین پیشنویس منشور حقوق بیمار، نظرسنجی مکاتبهای و حضوری از صاحب نظران در خصوص پیشنویس و نهایتاً برگزاری کارگاه مشورتی جهت بررسی جامع پیشنویس صورت پذیرفت. در پایان متن پیشنهادی منشور در شورای سیاستگذاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طرح و به تصویب رسید. متن نهایی منشور حقوق بیمار در آبان ماه 1388 از سوی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به مراکز تابعه ابلاغ گردید.
منشور جامع حقوق بیمار در 5 محور کلی و 37 بند به همراه بینش و ارزش و یک تبصره پایانی تنظیم گردیده است. محورهای پنجگانه منشور شامل حق دریافت خدمات مطلوب، حق دریافت اطلاعات به نحو مطلوب و کافی، حق انتخاب و تصمیمگیری آزادانه بیمار در دریافت خدمات سلامت، حق احترام به حریم خصوصی بیمار و رعایت اصل رازداری و در نهایت حق دسترسی به نظام کارآمد رسیدگی به شکایات است که به ترتیب هر یک در 14، 4، 7، 9 و 3 بند تدوین گردیده است.
باید توجه داشت که اگر چه تدوین و ابلاغ منشور حقوق بیمار اقدامی ارزشمند در جهت ایفای حقوق بیماران میباشد، اما زمانی میتوان به رعایت مفاد آن امیدوار بود که تمهیدات لازم جهت فرهنگسازی مناسب، توجه همه جانبه به حقوق کلیه ذینفعان، شناسایی موانع، راهکارهای اجرایی شدن منشور و همچنین لحاظ نمودن رعایت حقوق بیماران بهعنوان یکی از شاخصهای ارزشیابی مراکز ارائهی خدمات سلامت فراهم گردد. بهنظر میرسد با توجه به شرایط و توانمندیهای متفاوت مراکز درمانی در کشور برای رعایت کامل مفاد حقوق بیماران براساس منشور مصوب، اجرای مرحلهای این منشور میتواند مد نظر قرار گیرد.
مجتبی پارسا، باقر لاریجانی،
دوره 3، شماره 1 - ( (ویژه نامه اسفند ماه) 1388 )
چکیده
تحولات جدیدی که درپرداختهای مالی و دسترسی به خدمات سلامت ایجاد شده است موجب ایجاد یک چالش عمده در ایدهآلهای حرفهای پزشکی شده است که تحت عنوان «تعارض منافع» از آن نام برده میشود. تعارض منافع بیانگر موقعیتی است که در آن فردی انگیزهی کاری را در حیطهی حرفهی خود پیدا میکند که با وظایف شغلی بدیهی او مغایرت دارد. یکی از انواع مختلف تعارض منافع در حیطهی پزشکی سهمخواری (fee splitting) است که در بسیاری از نوشتجات از واژههای مترادف مثل « کمیسیون» و «پرداخت مالی غیرمجاز» نیز برای بیان آن استفاده میشود. سهمخواری پولی است که بهعنوان کمیسیون به پزشک ارجاع دهنده پرداخت میشود به قصد تضمین اینکه پزشک ارجاعدهنده مستقیماً بیماران را به ذینفع ارجاع دهد. برای مثال، انجمن پزشکی آمریکا میگوید: «پرداخت پول به یک پزشک منحصراً برای ارجاع یک بیمار سهمخواری و غیراخلاقی است». سهمخواری در ایالات متحده در دههی 1890وقتی شروع شد که پزشکان شروع به پذیرش پول از داروسازان و شرکتهای تهیهی وسایل پزشکی برای تجویز کالاهای آنها کردند و اینکار بین پزشکان عمومی و جراحان بعد از سال1900 متداول شد. ممنوعیت سهمخواری بعدها در کدهای اخلاقی انجمن پزشکی آمریکا در سال 1903 گنجانده شد که دریافت یا درخواست چنین کمیسیونهایی را برای شخصیت حرفهای پزشکان مخرب میدانست. در بسیاری از کدهای اخلاقی انجمنهای پزشکی و قوانین کشورهای مختلف به موضوع سهمخواری بهعنوان عملی غیراخلاقی و بعضاً غیرقانونی نگریسته شده است و در مواردی هم مجازاتهایی مثل لغو پروانهی طبابت برای آن در نظر گرفته شده است.
باقر لاریجانی،
دوره 3، شماره 1 - ( (ویژه نامه اسفند ماه) 1388 )
چکیده
توجه روزافزون به مباحث اخلاق پزشکی طی دهههای اخیر، و تلاشهای مستمر پزشکان، محققان و مسؤولان ، زمینه را برای نهادینه شدن اخلاق در حیطهی پزشکی بالینی در کشور مساعد نموده است. خوشبختانه، فعالیتهای گستردهای در این مدت به انجام رسیده و زیرساختها و بستر لازم برای رشد بیشتر فراهم گشته است؛ هرچند هنوز در این مسیر اقدامات زیادی باید سامان گیرد. محصول تلاش دهههای گذشته، در کنار فرهنگ غنی اسلامی - ایرانی، اخلاق پزشکی را از منظر نظری، موضوعی مطرح در کشور ساخته است؛ بهنحوی که دانشآموختگان زیادی با علاقهمندی این مباحث را دنبال مینمایند. از لحاظ عملی نیز، هم در عرصهی پژوهش و هم در برخی زمینههای ارائهی خدمات با طراحی کدها و راهنماهای اخلاقی، زمینه جهت کاربردی و عملی شدن مباحث اخلاق پزشکی فراهم گردیده است.
علیرغم شتاب چشمگیر در این حوزه، هنوز نیازمند تلاشهای افزونتری، در کنار ارتقاء دانش نظری آن میباشیم. سخن ما در این نوشتار آن است که ما ضمن گسترش دیدگاه متناسب با فرهنگ کشورمان در زمینهی اخلاق پزشکی میباید نگاهی عمیق به مباحث آن در فرهنگهای دیگر داشته باشیم. لذا مطالعات تطبیقی در کشور ما در این حوزه، مانند بسیاری از عرصههای دیگر میتواند موضوعات مطرح فعلی در دنیا را رصد کند و دیدگاههای اسلامی - ایرانی را در سطح جهانی مطرح نماید. ما با نگاه تطبیقی میتوانیم دیدگاه خودمان را متناسب با زمان و با درک عمیق شرایط، در کنار دیدگاهها و نظرات سایر فرهنگها بیان کنیم. البته اولویتهای مباحث اخلاق پزشکی در کشورهای مختلف، متفاوت است؛ چنانچه ممکن است مباحث خاصی از نظر موضوعی، مشکل کشور ما نباشد، لکن درصد قابل توجهی از مباحث در همه کشورها مشترک است. نگاه تطبیقی در این مباحث، ضمن مطرح نمودن نظریات اندیشمندان کشور در سطح جهانی، اطلاعات محققان سایر کشورها را نسبت به مباحث اخلاق پزشکی متناسب با فرهنگ ما افزونتر خواهد کرد. همچنین، مطالعهی تطبیقی، بهعنوان یک شیوهی مؤثر در عرصهی تولید دانش، راه را برای نظریهپردازیهای جدید، تحلیل نظریات موجود، و بررسی نقادانهی آنها باز خواهد نمود. ما هم در موضوعشناسی و هم در سایر ابعاد بحث میتوانیم با بحثهای عمیق و موشکافانه، دانش عظیمی را در این حوزه سامان دهیم. البته یکی از مهمترین آفتهای این راه، قبول یا توجیه غیرموشکافانهی دیدگاههای دیگران و ارائه بهعنوان نظرات فرهنگی خودمان تحت لوای بومیسازی است که باید به آن توجه داشت.
بدون شک اگر اینگونه مطالعات با تعمیق کافی، و دقتهای روششناختی لازم توسط افراد مجرب و محققان فرهیختهی کشور انجام شود میتواند به توسعهی این دانش در کشور، آشنایی با مباحث مطرح آن در دنیا و در عین حال بیان مناسب نقطه نظرات دانشمندان این مرز و بوم در سطح جهانی منجر گردد. البته مطالعات تطبیقی در برخی موضوعات در کشور آغاز شده است که مثالهای فراوانی را میتوانید در بررسی فعالیتهای انجام شده طی سالهای گذشته در زمینهی اخلاق پزشکی در کشورمان بیابید. از جمله این کار به نوعی در طراحی کدهای اخلاق در پژوهش، منشور حقوق بیمار، موضوعاتی چون اتانازی، پیوند اعضاء و دهها موضوع دیگر دنبال شده است اما هنوز جای تلاشهای فراوانی باقی است. از آنجا که اخلاق پزشکی، بهعنوان زیرمجموعهی بزرگی از اخلاق زیستی، یک علم میانرشتهای است، تلاش همسو و همفکری اندیشمندان و محققان حوزههای مختلف علوم همچون پزشکان، فلاسفه، حقوقدانان، جامعهشناسان، اخلاقیون و متفکران علوم حوزوی بسیار راهگشا خواهد بود.
علیرضا پارساپور، کاظم محمد، حسین ملک افضلی، فرشید علاء الدینی، باقر لاریجانی،
دوره 3، شماره 1 - ( آذرماه 1388 )
چکیده
از جمله مهمترین شاخصهای ارزیابی کارایی کیفی ارائهی خدمات سلامت بررسی وضعیت رعایت حقوق بیمار و نحوهی تعامل ارائهدهندگان و گیرندگان خدمات سلامت است. هدف اصلی این پژوهش مقایسهی نگرش بیماران (گیرندگان خدمات درمانی) و پزشکان و پرستاران (ارائهکنندگان خدمات درمانی) در خصوص میزان رعایت ابعاد مختلف حقوق بیمار در سه بیمارستان به نمایندگی از سه محیط ارائهی خدمات درمانی (آموزشی - درمانی، خصوصی، درمانی - دولتی) بوده است.
مطالعه توصیفی ـ تحلیلی و مقطعی بوده است. جمعآوری اطلاعات با پرسشنامه بوده که در گروه بیماران از طریق مصاحبه و توسط پرسشگر تکمیل و در گروههای پزشکان و پرستاران خود ایفا بوده است.
سه محیط پژوهش بیمارستان جنرال آموزشی، بیمارستان خصوصی درجهی یک و بیمارستان درمانی - دولتی بود که هر سه در تهران هستند. پرسشنامه شامل مجموعهای از سؤالات در مورد اطلاعات دموگرافیک و 21 سؤال در خصوص میزان رعایت حقوق بیمار بود که از 143 بیمار پس از مصاحبه توسط پرسشگر تکمیل گردید. این پرسشنامه برای دو گروه دیگر مطالعه ارسال و توسط 143 پرستار (میزان پاسخدهی 3/61 درصد) و 82 پزشک پاسخ داده شد (میزان پاسخدهی 5/27 درصد). معیار میزان رعایت هر حق با استفاده از مقیاس لیکرت از صفر (عدم رعایت) تا ده (رعایت کامل) اندازهگیری شده است. با توجه به توزیع غیر نرمال اطلاعات، آنالیز آن با انجام آزمونهای غیر پارامتری و از طریق نرمافزار SPSS 11/5 انجام گردید.
نتایج بهدست آمده از این مطالعه نشان داد که نگرش گروههای مطالعه نسبت به رعایت حقوق بیماران در محورهای مختلف متفاوت است. بیشترین مسأله در مورد میزان رعایت حقوق مرتبط با حق انتخاب و تصمیمگیری بیمار است که خصوصاً در بیمارستان آموزشی وضع مطلوبی ندارد.
بر اساس نتایج بهدست آمده بهنظر میرسد ارائهکنندگان خدمت بهویژه گروه پزشکی باید در خصوص رعایت بیشتر حقوق مرتبط با ارائهی اطلاعات به بیماران و حق انتخاب و تصمیمگیری ایشان آگاه شوند. چرا که بر اساس اختلاف موجود در نگرش بیماران و پزشکان در پژوهش موجود بهنظر میرسد سطح رعایت حقوق فوق از دید بیماران کمتر از برداشت میزان آن از دید پزشکان است.
باقر لاریجانی، مینا مبشر،
دوره 3، شماره 2 - ( فروردین ماه 1389 )
چکیده
علیرضا باقری، فریبا اصغری، باقر لاریجانی،
دوره 3، شماره 2 - ( فروردین ماه 1389 )
چکیده
به منظور تربیت افرادی که توانایی آموزش، نقد، بررسی و پژوهش در حوزهی اخلاق پزشکی و بهطور اعم اخلاق زیستی را داشته باشند دورههای کوتاه و بلند مدت متفاوتی در دانشگاههای سراسر دنیا ارائه گردیده است. بهطوری که هم اینک در بعضی از کشورها دورههای آموزش کوتاه مدت اخلاق پزشکی نظیر Master of Public Health (MPH) اخلاق پزشکی جایگاه ویژهای در پاسخ به نیاز تربیت نیروهای کارآمد در این زمینه یافته است. در ایران دورهی MPH همزمان با تأسیس دانشکدهی بهداشت در سال 1342 راهاندازی شد و تا کنون اصلاحات قابل توجهی در برنامهی درسی آن ایجاد شده است. هم اینک تعداد زیادی از پزشکان با گذراندن این دوره مشغول ارائهی خدمت در نظام سلامت میباشند. با توجه به اینکه این دوره میتواند بستر مناسبی برای تربیت نیروهای کارآمد در زمینهی اخلاق پزشکی باشد، دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال 1384 مصمم گردید تا در برنامهی کوتاه مدت خود در اقدامی زود بازده به برگزاری دورهی MPH اخلاق پزشکی اقدام نماید. در ارزیابی که از برگزاری 4 دوره MPH اخلاق پزشکی حاصل گردیده است میتوان ادعا نمود که این دوره توانسته است افرادی را در این حوزه جذب نموده و آموزش داده بهطوری که هم اکنون هر یک در حیطهی فعالیت خود پاسخگوی بخشی از نیازهای اخلاقی در حوزهی پزشکی و سلامت در کشور میباشند.
باقر لاریجانی، فرزانه زاهدی انارکی،
دوره 3، شماره 3 - ( اردیبهشت ماه 1389 )
چکیده
اخلاق زیستی بهعنوان یک علم نوین و میانرشتهای توجه بسیاری از محققان و دانشمندان و برنامهریزان تحصیلات عالی را در دانشگاههای معتبر جهان جلب نموده است. طی دهههای اخیر اخلاق پزشکی بهعنوان زیرشاخهی عمدهی اخلاق زیستی، شاهد استقبال چشمگیر دانشجویان، محققان، اساتید و متخصصان رشتههای مختلف بوده است. کاربردی شدن و استفادهی بالینی از متخصصان اخلاق پزشکی، گسترش و توسعهی دانش در این حوزه را اهمیت بیشتری بخشیده است. از این رو، دانشگاههای معتبر جهان ضمن ایجاد دورههای تخصصی مختلف در این حوزه، به برپایی دورههای مجازی که عمومیت و فراگیری بیشتری دارد روی آوردهاند. در این مقالهی کوتاه که با بهرهگیری از یک مطالعهی کتابخانهای به رشتهی تحریر درآمده است، ضمن مرور تاریخچه، مزایا و زیرساختهای آموزش مجازی بهصورت مختصر، به موضوع آموزش اخلاق زیستی در کشور و ضرورت ایجاد دورههای مجازی در این حوزه پرداخته شده است. بهنظر میرسد برپایی دورهی مجازی آموزش اخلاق زیستی و اخلاق پزشکی در کشور با تأکید بر مبانی فرهنگ ایرانی- اسلامی یک ضرورت اساسی باشد.
فرزانه زاهدی، باقر لاریجانی،
دوره 3، شماره 5 - ( (ویژه نامه حقوق بیمار) 1389 )
چکیده
در اخلاق پزشکی نوین، یکی از مهمترین حقوق بیمار احترام به اختیار فردی است. بر اساس آن پزشک ملزم به ارائهی اطلاعات لازم به بیمار است؛ بهنحوی که او بتواند بر اساس اطلاعات دریافتی در مورد بیماری خود و شیوه پیگیری مراحل تشخیصی درمانی تصمیم بگیرد. این در حالی است که در بسیاری از فرهنگها و جوامع گفتن حقیقت در مورد تشخیص یک بیماری جدی و احتمالاً مهلک امری مشکل و مورد بحث است.
آنچه در این مقاله خواهید یافت مروری بر برخی مطالعات انجام شده در جوامع مختلف و تا حدودی مقایسهی دیدگاهها در جوامع شرقی و غربی است. همچنین، ذکر کلی دیدگاه اسلام در این خصوص، و اشاره به سیاستهای جاری در کشورهای اسلامی، تأثیر فرهنگ اجتماعی بر رفتار عوام و خواص را وضوح بیشتری خواهد بخشید.
در جوامع مختلف، دیدگاههای متفاوتی در مورد حقیقتگویی و انتقال خبر بد به بیمار وجود دارد. بهنظر میرسد تفوق اصل «اختیار فردی» در غرب، الزام بیان حقیقت به بیمار را در جوامع غربی قابل پذیرش نموده است. اما در بسیاری از جوامع شرقی، به علت محوریت خانواده و اولویت اصل «عدم ضرر» نسبت به «اختیار فردی» کتمان حقیقت بیماری امری رایج است. علل این امر در برخی مطالعات بررسی گردیده است. در بسیاری جوامع، حرکت بهسوی افزایش توانمندی و آگاهی فردی برای تصمیمگیری آگاهانه مبتنی بر اختیار، شتابی قابل توجه دارد. آموزههای دینی اسلام، بر حق بیمار بر دانستن حقیقت و لزوم فراهم آوردن شرایط لازم برای بهرهگیری بهتر از روزهای پایان حیات تأکید دارد؛ هرچند ملاحظات اخلاقی در خصوص عدم ایجاد ترس و نگرانی بیمورد در بیمار را نیز مورد توجه قرار میدهد.
تدوین و اجرای دستورالعملهای خاصی جهت تسهیل بیان حقیقت به بیمار در برخی کشورها به انجام رسیده است. در کشور ما نیز بهنظر میرسد توجه به افزایش آگاهیهای عمومی و نیز ارتقای مهارتهای ارتباطی پزشکان و تیم پزشکی در خصوص نحوهی انتقال خبر بد، در کنار تدوین دستورالعملهای لازم ضرورت دارد.
باقر لاریجانی،
دوره 3، شماره 5 - ( (ویژه نامه حقوق بیمار) 1389 )
چکیده
فرزانه زاهدی، باقر لاریجانی،
دوره 4، شماره 2 - ( فروردین ماه 1390 )
چکیده
طی دهههای اخیر شاهد گسترش روزافزون رشتههای دانشگاهی مرتبط با موضوع اخلاق زیستی در دانشگاههای جهان و ایران بودهایم. تربیت متخصصان اخلاق، در حال حاضر، برای بسیاری از دانشگاهها و مراکز علمی پژوهشی یک اولویت اساسی محسوب میشود. با توجه به نیاز روزافزون به دانشآموختگان این حوزه، برخی دانشگاههای معتبر جهان اقدام به برپایی دورههای آموزش در سطوح کارشناسی ارشد بهصورت مجازی نمودهاند. جستوجوی برخی از این مراکز دانشگاهی و بررسی مشخصات کلی این دورهها طی این مطالعه صورت گرفته است.
چندین دانشگاه در کشور آمریکا، دانشگاه ملی استرالیا و دانشگاه منچستر انگلستان از جمله مراکزی هستند که بهعنوان ارائه کنندگان دورههای مجازی کارشناسی ارشد اخلاق زیستی در این مقاله مورد اشاره قرار گرفتهاند. در نهایت، یک برنامهی درسی پیشنهادی برای دورهی مجازی کارشناسی ارشد اخلاق زیستی در کشور ارائه میگردد.
باید اذعان نمود که آموزش مجازی، بهعنوان ابزار مناسبی جهت انتقال دانش و تجربه در عصر فناوری اطلاعات، در حوزهی اخلاق زیستی نیز همانند بسیاری دیگر از رشتههای دانشگاهی میتواند تحولآفرین باشد.
نسرین نژاد سروری، سید حسن امامی رضوی، باقر لاریجانی، فرزانه زاهدی،
دوره 4، شماره 2 - ( فروردین ماه 1390 )
چکیده
امروزه استفاده از سلولهای بنیادی، افق تازهای در علم پزشکی و درمان امراض صعبالعلاج باز کرده است. اما تولید و استفادهی درمانی و پژوهشی از سلولهای بنیادی، با مسائل اخلاقی زیادی چون: باروری و سقط جنین عمدی جهت تولید سلولهای بنیادی، استفادهی ابزاری از انسان و پایمال شدن شأن و احترام رویان انسان، سودجوییهای مالی احتمالی، ودیعه بودن جسم انسان، معضلات اخلاقی مرتبط با همانندسازی بهعنوان روشی جهت تولید سلول بنیادی، استثمار زنان جهت دریافت تخمک بیشتر، درمانهای بیمورد و اضافی با سلول بنیادی جهت سود جوییهای تجاری و پایمال شدن حقوق بیماران تحت تبلیغات واهی مرتبط با درمان با سلول بنیادی، همراه است. لذا، تدوین راهنمای اخلاقی متناسب با فرهنگ و باورهای دینی در کشور جهت ارتقاء اخلاقی فعالیتهای پژوهشی و درمانی پزشکان و پژوهشگران دراستفاده از این سلولها، مدنظر قرار گرفت.
در این مطالعه، ابتدا با استفاده از منابع اینترنتی، ضمن گردآوری و ترجمه راهنماهای اخلاقی معتبرجهانی پیرامون درمان و پژوهش با سلولهای بنیادی، اصول اخلاقی مشترک آنها استخراج گردید. سپس با مطالعهی منابع دینی و فقهی، مضامین مرتبط با این اصول جستوجو و نهایتاً پیشنویس اولیهی راهنمای اخلاقی ملی در درمان و پژوهش با سلول بنیادی با در نظر گرفتن فرهنگ اسلامی- ایرانی تدوین شد. سپس متن پیشنویس طی چند مرحله نظرخواهی از اساتید و صاحبنظران و بحث متمرکز گروهی مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته و اصلاحات لازم اعمال گردید. با اتمام مطالعه، راهنمای اخلاقی پیشنهادی در دو بخش عمومی و اختصاصی تهیه شد. راهنمای عمومی شامل منابع جایگزین رویان انسان جهت تهیه سلول بنیادی جنینی و راهنمای اختصاصی شامل دو بخش: راهنمای اخلاقی در پژوهشهای سلول بنیادی و راهنمای اخلاقی در درمان با سلول بنیادی میباشد. لازم است راهنمای پیشنهادی جهت تأیید نهایی در شورای سیاستگذاری وزارت بهداشت - درمان و آموزش پزشکی مورد بررسی قرار گیرد.
با توجه به اهمیت استفاده از سلولهای بنیادی در پژوهش و درمان، وجود راهنمای اخلاقی متناسب با فرهنگ بومی بسیار ضروری است. لذا لازم است مسائل اخلاقی مطرح، طی کارگاههای آموزشی برای اعضای کمیتههای اخلاق، پژوهشگران و درمانگران تبیین شوند. راهنمای اخلاقی نیز باید بهصورت دورهای مورد بازنگری و تجدید نظر قرار گیرد.
مجتبی پارسا، علیرضا باقری، باقر لاریجانی،
دوره 4، شماره 6 - ( آذرماه 1390 )
چکیده
گفتن خبر بد به خود بیمار، حتی در کشورهایی که امروزه رویهی معمول چنین است، سابقهی دیرینهای ندارد. در این مورد بین بیماران و پزشکان اختلاف نظر وجود دارد. بسیاری از پزشکان تمایلی به گفتن خبر بد ندارند که این موضوع در اکثر موارد بر خلاف میل بیماران است. اختلافات فرهنگی در دیدگاه پزشکان در انتقال اخبار بد مؤثر است. مثلاً در کشورهای اروپای شمالی و ایالات متحده رویهی معمول اکثر پزشکان این است که تشخیص را به بیمار بگویند، اما در کشورهای اروپای جنوبی وشرقی یا بسیاری از کشورهای آسیایی ممکن است چنین اطلاعاتی به بیماران داده نشود. همچنین، در جامعهی ایرانی هم پزشکان ترجیح میدهند تا اطلاعات مربوط به بیماران را بهجای خود بیمار به خانوادهی آنها بگویند. همین اختلافات فرهنگی در دیدگاه مردم نیز تأثیر میگذارد. مثلاً اکثر مردم در کشورهای غربی موافق گفتن اخبار بد توسط پزشکان به بیماران هستند ولی در کشورهای دیگر همیشه دیدگاه مردم این نیست. اما بهطور کلی امروزه، نظر غالب این است که باید اخبار بد را به اطلاع خود بیمار رساند. از جمله مزایای این کار، میتوان به حفظ و تقویت اعتماد بین پزشک و بیمار، جلوگیری از ضرر رسیدن به بیمار، افزایش رضایت بیماران و کاهش اقدامات قانونی علیه پزشکان اشاره نمود. اما استثنائاتی هم در گفتن خبر بد وجود دارد که مهمترین آن ایجاد آسیب روانی جدی در بیمار است. میزان و محتوای اطلاعاتی که پزشک باید ارائه دهد براساس شرایط هر بیمار متفاوت است. اما نکتهی مهم این است که دادن خبر بد، مهارتهای ارتباطی خاصی نیاز دارد که کادر پزشکی باید آنها را بیاموزد.
مینا مبشر، پردیس ساسانی، سید جاوید ال داود، کیارش آرامش، باقر لاریجانی،
دوره 5، شماره 1 - ( (اسفندماه ویژه نامه اخلاق در پژوهش) 1390 )
چکیده
درحال حاضر، علیرغم وجود روشهای متنوع مطالعات آزمایشگاهی مانند علوم سلولی و ملکولی، هنوز شناخت بسیاری مسائل مربوط به سلامت انسانها مستلزم مطالعه بر روی حیوانات زنده است. با توجه به اینکه رعایت حقوق حیوانات از وظایف اخلاقی هر پژوهشگری است و در کشور ما نیز فعالیتهای آموزشی و پژوهشی فراوانی بر روی حیوانات صورت میگیرد، طی مطالعهای با بررسی منابع روز دنیا و در نظر گرفتن نیازهای محققان کشور «
دستورالعمل اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی» در سال 84 تدوین شد. راهنمای فوق از چهار بخش شامل: حمل و نقل حیوانات، نگهداری، نیروهای مراقب حیوانات و کاربران پژوهش تشکیل شده بود. با این وجود مطالعاتی حاکی از نیاز پژوهشگران به دستورالعملی جامع است که در عین حال بهراحتی قابل استفاده باشد. همچنین، عدم شناخت پژوهشگران از اصول اخلاقی در زمینهی پژوهش بر حیوانات آزمایشگاهی، لزوم بازنگری راهنما بهصورت کاربردی و مطابق نیازهای پژوهشگران را آشکار ساخت. در نتیجهی این مطالعه، استفاده از حیوانات در فرآیندهای آزمایشگاهی به راهنمای اخلاقی کار با حیوانات اضافه شد. در بخش اول، نکات مربوط به حمل ونقل حیوانات و روشهای نگهداری شامل: مکان، قفس، تهویه، رطوبت، نور، دما، صدا، آب و غذا بازبینی شد. در بازنگری انجام شده تعداد بندها افزایش یافته است و مواردی که در نوشتار قبلی در یک بند قرار گرفته بود تفکیک شد. بخشی از یافتهها در زمینهی عملکرد کسانی است که حیوان را در اتاقهای حیوانات مراکز پژوهش نگهداری میکنند و نیز پژوهشگرانی که حیوانات را وارد فرآیندهای آزمایشگاهی میکنند که شامل مسؤولیتها و عملکرد صحیح و اخلاقی آنان است.بخشی دیگر از یافتهها در زمینهی کاربرد حیوانات در فرآیندهای آزمایشگاهی است که در تدوین قبلی راهنمای کار با حیوانات آزمایشگاهی وجود نداشت و شامل مسائل اساسی در زمینهی گروهبندی، بیهوشی، جراحی و اتانازی است و نکات کلی شیوهی صحیح و اخلاقی انجام این اقدامات را بیان میکند. در کل، راهنمای بازنگری شده بهصورتی کاربردیتر تدوین شده و قابلیت استفاده از آن افزایش یافته است که به نوعی به آموزش پژوهشگران در این زمینه منجر میشود
.
مجتبی پارسا، باقر لاریجانی،
دوره 5، شماره 1 - ( (اسفندماه ویژه نامه اخلاق در پژوهش) 1390 )
چکیده
در مورد عدم رعایت موازین اخلاقی در پژوهشهای پزشکی در بسیاری از کشورهای جهان شواهدی جدی میتوان یافت. در تاریخ آمریکا انجام آزمایشهای غیراخلاقی و حتی غیرانسانی بر روی انسانها از زمان بردهداری وجود داشته است و متأسفانه بیشتر سیاهان و بردگان، افراد فقیر، ناتوانان جسمی و روانی و زندانیان سوژهی این آزمایشها بودهاند. بهعنوان مثال، میتوان به مطالعهی Tuskegee در آمریکا که بر روی سیاهان انجام شد اشاره کرد. از نمونههای دیگر میتوان به آزمایشهای زجرآوری که در زندانهای آمریکا یا نازیها بر روی زندانیان انجام شد یاد کرد. در این مقاله به بعضی از آزمایشها و پژوهشهای مشهور غیراخلاقی انجام شده چه از منظر نادیده گرفتن شأن و کرامت انسانی یا بعضاً از منظر صحت و اعتبار پژوهش اشاره خواهد شد. از طرف دیگر، در پاسخ به این فجایع، کدها و بیانیههایی هم در جهت مقابله با آنها وضع شدند که از جمله میتوان به گزارش بلمونت در پاسخ به رسوایی Tuskegee یا کد نورمبرگ در پاسخ به آزمایشهای غیرانسانی نازیها بر روی سوژههای انسانی اشاره کرد. در تاریخ پزشکی کشور ما ایران، هر چند سابقهی اینچنین اعمال رنجآوری دیده نمیشود، به این معنا نیست که موازین اخلاقی در پژوهشهای پزشکی کاملاً رعایت میشوند. لذا، لزوم وضع کدها و دستورالعملهای حرفهای یا وضع قوانین و مقررات برای جلوگیری از انحرافات احتمالی در مسیر پژوهش علاوه بر مواردی که تاکنون وضع شدهاند ضروری بهنظر میرسد.
