غلامحسین مهدوی نژاد،
دوره 1، شماره 4 - ( مهرماه 1387 )
چکیده
بر اساس تعالیم اخلاقی، هر انسانی موظف است اسرار خود و دیگران را حفظ کند. دلالت آیات و روایات بر این آموزه بهصورت کلی و عام، تمام است و تردیدی در آن راه ندارد؛ بهویژه در مورد پزشکان، زیرا این صنف علاوه برضرورت تخلق به این فضیلت اخلاقی و سوگندی که یاد کردهاند؛ بهعنوان یک شرط ضمن عقد در قراردادی، که با مریض یا سازمانی که آنها را بهکار میگیرد، منعقد نمودهاند، به این امر موظف شدهاند و در صورت تخلف از باب « تعدد اسباب» گناهشان نیز سنگینتر خواهد بود. همچنین مادهی 648 قانون مجازات اسلامی افشای اسرار بیماران را جرم شمرده است.
مسألهای که سبب مشکل برای پزشکان میشود این است که گاهی ضرورت، پزشک را بر آن میدارد که پرده از اسرار بیمار خود بردارد؛ زیرا کتمان او سبب بروز مشکلاتی برای فرد یا جامعه میگردد. در این حالت، پزشک دچار شک و سرگردانی است، زیرا او با دو حکم الزامی «وجوب» و «حرمت» که بر یک موضوع وارد شدهاند مواجه است (حرمت افشای اسرار بیمار و وجوب جلوگیری از مفاسد وحفظ منافع جامعه).
برای معلوم شدن تکلیف پزشک دراین مسأله، مطالعهی جامعی در متون اخلاق پزشکی، کتب روایی و مجامع فقهی انجام گرفت و بعد از جمع بین روایات مختلف و بررسی دیدگاههای فقهی و اخلاقی؛ مشخص شد که باتوجه به اینکه بین آن دو حکم «تزاحم» است، انجام هر دو مقدور نیست و مکلف وظیفه دارد هر کدام را که دارای مصلحت بیشتر و ملاکی قویتر باشند مقدم بدارد. درصورتی که قوت ملاک با دلیل عقلی یا شرعی، یا دلیل دیگری که از نگاه علمی دارای اعتباراست ثابت نشد؛ به مقتضای «اصل اولی» از افشای آن راز خودداری کند.
البته حقیقتگویی و بیان خصوصیت دقیق مرض به خود بیمار، امر لازمی است و پزشک نباید مریض را در جهل نگهدارد و حقیقت مریضی را از اوپنهان کند، بلکه باید با زمینهسازی وتوضیحات لازم او را به حقیقت امر آگاه نماید. زیرا دلایل وجوب کتمان سر این مورد را شامل نمیشود.
غلامحسین مهدوی نژاد، نعمت ستوده، سجاد صادقی،
دوره 5، شماره 9 - ( (اسفند ماه ویژه نامه اخلاق در آموزش) 1391 )
چکیده
اخلاق پزشکی یکی از با سابقهترین شاخههای اخلاق کاربردی است که حیطههای اصلی آن عبارت است از: 1- فراگیران آموزش پزشکی 2- پژوهشهای پزشکی 3- درمان و ارائهی خدمات پزشکی. بر اساس ادبیات تخصصی موضوع، آموزش مسائل پزشکی در حد نیاز جامعه، واجب کفایی است. دانشجویی که در این مسیر گام مینهد برای انجام یک تکلیف شرعی و آماده شدن برای خدمت در حرفهای که در ارتباط تنگاتنگ با حفظ جان، مال، اسرار و آبروی مردم قرار دارد، تلاش میکند. از این رو، لازم است اصول اخلاقی ویژهای را فرا گیرد. مسألهی اصلی در این پژوهش آن است که چه آموزشهایی برای دانشجویان پزشکی باید در نظر گرفته شود؟ و اصول اخلاقی مورد نیاز برای آموزش پزشکی چیست؟
روش تحقیق توصیفی – تحلیلی همراه با استفاده از تکنیکهای اقناعی برای پژوهش انتخاب شده است. مقاله با مراجعه به متون دینی و الهام از آیات و کلمات معصومین (ع) به پرسشهای پژوهش پاسخ داده است.
دستاوردهای پژوهش مبین آن است که اصول اخلاقی مربوط به فراگیران در حیطهی آموزش پزشکی عبارت است از:
علاقه به حرفهی پزشکی، عشق به خدمت، آمادگی برای خودسازی، احساس تکلیف، وظیفهشناسی، مراعات مسائل شرعی، رابطهی صحیح با استاد و همکاران آینده، رابطهی صحیح با بیماران و همراهان، تلاش برای فراگیری و تعمق در آن، مراعات حقوق بیماران، سعی در ایجاد اعتماد به جامعهی پزشکی و عبرتآموزی.
دانشجویی که خود را برای کار مهم و خطیر پزشکی آماده میکند، با مراعات اصول فوق توان کافی یافته، و در مراحل کار سست نمیشود و میتواند اصول اخلاقی لازم را رعایت کند.
