زیستفناوریهای نوظهور بهواسطهی تأثیر بر حوزههای اجتماعی و اقتصادی و سلامت نقش بسزایی در ارتقای رفاه جوامع ایفاء میکند. نگرش به فناوریهای زیستی در شرایط مختلف و در طول زمان متفاوت بوده و بر اساس درک جدید و شواهد نویافته از موقعیت تغییر میکند. در ارزیابی اخلاقی فناوریهای نوظهور یکی از مسائلی که همواره مورد تأکید قرار میگیرد جنبههای خطرآفرین و مشکل ساز آن برای زندگی و رفاه انسانها است. در عین حال، پیشفرضهای اخلاقی شامل آزادی، خوش بینی در فناوری، جبرگرایی، چرخه زندگی، قدرت، شکل زندگی، بیطرفی فناوری، ابهام، عدم قطعیت، توان بالقوه تحول آفرینی و چالشهای برخواسته از آنها میتواند بر قضاوت اخلاقی استفاده از این فناوریها مؤثر واقع شود. شش رویکرد متمایز برای ارزیابی فناوریهای نوظهور مورد استفاده قرار میگیرد. در این میان، «رویکرد مبتنی بر اصول»، با ایفای نقش نظارتی منعطف، به جای تعیین الزامات و قوانین خاص یا استانداردها و تعهدات عمومی و پرهیز از طراحی چک لیست، بر دستیابی به نتایج مطلوب تمرکز میکند. با تمرکز بر رویکرد مذکور در این مقاله، اصول اخلاقی مطرح در ارزیابی اخلاقی زیستفناوریهای نوظهور شامل خطر-هزینه-فایده، پایبندی به حقوق فردی، پایداری، طبیعی بودن، احتیاط، سیر فناوری، نظارت مسئولانه، منفعت عمومی، عدالت و انصاف، مشورت مردمسالارانه، و آزادی فکری مورد بررسی ارائه میشود. در نهایت، با ارائه یک مدل مفهومی در بهکارگیری اصول فوق الذکر در مراحل مختلف شکلگیری یک زیستفناوری، هجده توصیهی عملیاتی به منظور تسهیل ارزیابی و نظارت اخلاقی بر روند روبه رشد زیست فناوریهای نوظهور در کشور، در سطوح مختلف سیاستگذاری ارائه میشود.
