اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

---

عموماً از پرستاران انتظار می‌رود که مراقبت اخلاقی انجام دهند، اما هنوز در خصوص مراقبت اخلاقی سؤالات مهمی بدون پاسخ مانده است. به‌نظر می‌رسد دانش اخلاقی پرستاران برای دستیابی به این مهم نیازمند تلاش بیش‌تری است. با این‌که اخیراً به موضوع اخلاق در مراقبت‌های پرستاری توجه زیادی شده، اما هنوز در زمینه‌ی آموزش اخلاق که موجب تقویت صلاحیت پرستاران بشود، اطلاعات زیادی در دسترس نیست. همین امر باعث شده تا روش‌های پذیرفته‌ شده‌ای که بتواند آموزش اخلاق پرستاری را به شکل مفید و کاربردی ارائه دهد، به‌کار نرود. در این مقاله سعی شده است با مروری بر متون موجود اهمیت و وضعیت آموزش اخلاق پرستاری بررسی گردد تا از این طریق چالش‌ها و ضرورت‌های فراروی آموزش اخلاق پرستاری در ارتقای صلاحیت‌های اخلاق حرفه­ای مشخص‌ و زمینه­ برای مطالعات بیش‌تر فراهم شود.

---

یکی از مواردی که به‌نحو بارزی بر روی رفتار مصرف‌کننده و چگونگی انتخاب او اثر می‌گذارد، بحث تبلیغات و بازاریابی است. این مسأله در خصوص تولیدات دارویی و بهداشتی اهمیت دو چندانی دارد؛ زیرا تبلیغات این تولیدات مستقیماً با سلامت مصرف‌کنندگان در ارتباط است. امروزه با ظهور فناوری‌های جدید و راحت شدن کار بنگاه‌های اقتصادی در مورد تبلیغات کالاهایشان، مصرف‌کننده‌ی نامطلع در معرض خطر بیش‌تری قرار دارد. نظام حقوقی ما در این زمینه قوانین به روز و کارآمدی نداشته و موادی از قوانین پزشکی و دارویی که به امر تبلیغات می‌پردازند، مبهم، قدیمی و بدون توجه به تحولات روز دنیا در علوم پزشکی و داروسازی، تبلیغات و حقوق مصرف‌کننده هستند. یکی از مهم‌ترین راه‌های حمایت از سلامت مصرف‌کنندگان، قانونمند کردن تبلیغات و بازاریابی تولیدات دارویی و بهداشتی در کنار ترویج اخلاق حرفه‌ای در تجارت این تولیدات است. با گسترش اخلاق حرفه‌ای، ریسک تولید پایین آمده و رضایت مصرف‌کننده افزایش می‌یابد. مسؤولیت اخلاقی در کنار مسؤولیت حقوقی و کیفری می‌تواند موجبات حمایت از منافع مادی و معنوی مصرف‌کننده را فراهم آورده و صاحب حرفه را در جهت حفظ بازار یاری نماید. در این مقاله تلاش شده است که پس از تبیین حقوق مصرف‌کنندگان تولیدات دارویی و بهداشتی و امکان تضییع این حقوق در جریان تبلیغات و بازاریابی، راهکارهای حقوقی و اخلاقی در جهت حمایت از این قشر با مطالعه و تحلیل منابع قانونی در نظام حقوقی ایران مورد بررسی قرار گیرد.

---

---

در جامعه‌ی پزشکی بحث اخلاق، به‌دلیل اهمیت این حرفه از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و دندان‌پزشکی نیز همانند سایر شاخه‌های علوم پزشکی نیازمند چنین توجهی است. این پژوهش به منظور بررسی میزان آگاهی دندان‌پزشکان شهر شیراز از اصول اخلاق حرفه‌ای که در کدهای اخلاقی انجمن دندان‌پزشکی آمریکا به آن‌ها توصیه شده است به‌خصوص اصول مربوط به حقوق بیماران انجام شد. پژوهش حاضر مطالعه‌ای توصیفی - مشاهده‌ای و مقطعی می‌باشد. جامعه‌ی مورد مطالعه، دندان‌پزشکان شهر شیراز بودند که دارای مطب می‌باشند. نمونه‌ی مورد مطالعه، 97 نفر از این دندان‌پزشکان بودند که به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. برای جمع آوری داده‌ها از پرسش‌نامه‌ای حاوی 20 سؤال استفاده گردید. پایایی و روایی این پرسش‌نامه قبلاً تأیید شده بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماری SPSS انجام شد. برای به‌دست آوردن همبستگی سن با میزان آگاهی از آزمون ANOVA و جنس با میزان آگاهی از آزمون T استفاده شد. نتایج نشان داد که میزان آگاهی دندان‌پزشکان شیراز از رعایت منشور حقوق بیمار 61 درصد می‌باشد(بیش‌ترین امتیاز 94 درصد و کم‌ترین امتیاز 17 درصد) با امتیاز 11 از 18. ارتباط آماری معنی‌داری بین سطح آگاهی دندان پزشکان با متغییرهای سن (67/0=P) و جنس (68/0=P) مشاهده نشد. ارائه‌دهندگان خدمات دندان‌پزشکی باید از مفاد حقوق بیمار آگاهی داشته و ضروری است که آموزش اخلاق در دانشکده‌ی دندان‌پزشکی بازنگری شود و نیل به این هدف نیازمند مشارکت همگانی و برنامه‌ریزی صحیح برای آموزش در این زمینه در سطح کشور می‌باشد.

---

هر مجموعه‌ی سازمانی دارای کدهای اخلاقی متناسب با ساختار حرفه‌ای خود است که اخلاق حرفه‌ای نام دارد. آموزش عالی نیز نظامی حرفه‌ای است و اساتید دانشگاه‌ها به‌عنوان افرادی که مسؤولیت تعلیم و تربیت دانشجویان را بر عهده دارند باید از اصول اخلاق حرفه‌ای معلمی آگاهی داشته و به آن پایبند باشند. رعایت اخلاق آموزشی تضمین‌کننده‌ی سلامت فرایند یاددهی- یادگیری در دانشگاه است و موجب افزایش تعهد پاسخگویی مدرسان نسبت به نیازهای دانشجویان می‌شود. هدف این مقاله‌ی مروری که به کمک مطالعه‌ی کتابخانه‌ای و بررسی کتب و مقالات مرتبط تدوین شده است، تبیین اخلاق حرفه‌ای اساتید دانشگاه‌ها به‌عنوان یک معلم بوده و در آن استانداردهای اخلاقی اساتید در دو نقش آموزشی و تربیتی مورد بررسی قرار گرفته است. به این منظور گزیده‌ای از دستورات اخلاقی اسلام در ارتباط با موضوع تشریح شده و به قوانین برخی از کشور‌ها در زمینه‌ی اخلاق حرفه‌ای تدریس نیز اشاراتی شده است. بر اساس مبانی اخلاق حرفه‌ای معلمی، یک استاد در دو بعد باید خود را ملزم به رعایت اصول اخلاقی بداند؛ اول، به جهت جایگاه تأثیر‌گذاری که بر رفتار و افکار فراگیران دارد، باید خود را آراسته به فضایل اخلاقی نماید و بداند موثرترین روش در انتقال ارزش‌های اخلاقی مثبت، آشکار شدن آن‌ها در رفتار واقعی مدرس است. دوم، به جهت وظیفه‌ای که در قبال برآوردن نیازهای آموزشی دانشجویان دارد، باید با رعایت حداکثری اصول اخلاقی در انجام وظایف حرفه‌ای، مسؤولیت‌های آموزشی خود را به بهترین نحو به انجام رساند.

---

در دهه‌‌های اخیر به‌طور رسمی مجموعه‌ای از آموزش‌هایی با عنوان آموزش کلینیکی حقوق به‌وجود آمده است که بر خلاف روش سنتی که به‌صورت سخنرانی به بیان مفاهیم حقوقی صرف می‌پردازد، تاکید فراوانی بر انتقال مهارت‌‌های عملی دارد. در این نوع آموزش از روش‌‌های عملی و تجربی و تعاملی استفاده می‌شود که سبب درونی‌تر شدن مفاهیم و موضوعات حقوقی و مهارت‌‌ها و آموزه‌‌های اخلاقی و حقوق بشری می‌شود. در این تحقیق با بررسی آموزش‌‌های کلینیکی حقوق به تأثیرات انتقال مفاهیم و آموزه‌‌های اخلاقی و حقوق بشری بر دانشجویان حقوق و افزایش مسؤولیت‌پذیری آنان در برابر جامعه و انجام بهتر وظایف خود در نقش‌‌های گوناگون حقوقی اعم از قاضی، وکیل و... در بستر اجتماع می پردازیم و آن را با روش سنتی مقایسه می‌نماییم و در نهایت راهکارهایی را در جهت نیل به‌سوی این هدف ارائه می‌دهیم.

---

افزایش چشمگیر هزینه‌‌های بهداشتی و کمبود نیروی پرستاری از چالش‌‌های جهانی پیش روی تمامی نظام‌‌های بهداشتی است. تدوین و طراحی قوانین مرتبط با سیاست‌گذاری‌‌های پرستاری می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر پیامد‌های اخلاقی مراقبت از بیمار اثرات مطلوب و نامطلوبی را اعمال کند. در کشور ما نیز تأسیس سازمان نظام پرستاری به‌عنوان یکی از متولیان اصلی سیاست‌گذاری‌‌های حرفه‌ی پرستاری پیامد‌‌های نوینی را در عملکرد اخلاقی پرستاران ایجاد کرد که شاید کم‌تر مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. با تأسیس سازمان نظام پرستاری در سال 1381 به‌عنوان یک نهاد صنفی، فعالیت‌‌ها برای سازماندهی و جامعیت بخشیدن به حرفه‌ی پرستاری به‌طور جدی آغاز شد. در این دهه شکل‌گیری هیأت مدیره‌‌ها و شورایعالی دستاورد‌های حرفه‌ای متعددی را به همراه داشت که در کاهش چالش‌‌های اخلاقی پرستاری نقش بسزایی داشته است. از جمله‌ی این قوانین می‌توان به‌صورت نمونه به افزایش حقوق پرستاران، تصویب چهار قانون ارتقاء مسیر شغلی، استخدام نیروی پرستاری، تعرفه‌گذاری خدمات پرستاری و ارتقاء بهره‌وری کارکنان بالینی نظام سلامت در مجلس شورای اسلامی، بازنگری و ابلاغ شرح وظایف عمومی و تخصصی پرستاری، طراحی و تدوین استاندارد‌های خدمات برای۵۱۷ خدمت پرستاری به تفکیک بخش‌‌ها وسطوح سه گانه نظام سلامت، تدوین کد‌های اخلاق پرستاری، تصویب قانون مشاغل سخت و زیان آور و مستثنی کردن زنان از ماده‌ی ۷۵ قانون کار اشاره کرد. قوانین پرستاری با درنظر گرفتن حقوق و مسؤولیت‌‌های ارائه دهنگان خدمت و دریافت‌کنندگان آن سعی در پاسخگویی به چالش‌‌های تصمیم‌گیری‌‌های پرستاری از جمله مراقبت در مراحل انتهایی زندگی، مراقبت بی‌فایده، مراقبت در بحران، مراقبت از گروه‌‌های خاص نظیر کودکان و سالمندان، اهدا عضو، پیوند اعضا و دیگر ملاحظات اخلاقی دارد. حضور در کارگروه اصلاح ساختار و مدیریت مجلس شورای اسلامی برای قوانین پرستاری، عضویت در تیم تدوین برنامه‌ی پنجم توسعه و حضور کارشناسان پرستاری در هیأت‌‌های انتظامی و کارشناسی هم‌چنان نشان دهنده تلاش‌‌های حرفه‌ای برای ارائه چارچوب‌‌های قانونی و اخلاقی در تصمیم‌گیری‌‌های بالینی است. طراحی یک نظام ارزشیابی می‌تواند به خوبی تأثیرات محدودکننده یا تسهیل‌کننده قوانین پرستاری کشور را در تصمیم‌گیری‌‌های اخلاق مورد بررسی قرار دهد. غضنفر میرزابیگی

---

دانشمندان اسلامی در زمینه‌ی آداب تعلیم و تربیت، کتب متعددی تألیف کرده‌اند که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان آداب المتعلمین خواجه نصیر الدین طوسی را نام برد. این مقاله در صدد است با نگاهی دوباره به متون اصیل دین، آموزه‌هایی را که می‌تواند بر اخلاق در آموزش مؤثر باشد، استخراج و ارائه کند. در سخن پیشوایان دین، آموزشی که به هدایت بینجامد، عامل حیات و اگر موجب انحراف و ضلالت شود، اسباب ممات فرد و جامعه شمرده شده است. با این نگاه، حیات فکری و معنوی جوامع به‌دست معلمان است و طبیعی است که این امر مهم بدون شناخت، باور و عمل به اصول اخلاقی امکان‌پذیر نیست. بر اساس آیات و روایات، دانشی ارزش آموختن دارد که مایه‏ی رشد انسان باشد؛ فروتنی آورد، نه آن‌که مایه‌ی عجب و غرور شود. در جهت خدمت به مردم باشد، نه ابزاری برای کسب ثروت و شهرت. معلم و متعلمش، دانش را برای دنیا نخواهند، گرچه به‌واسطه‌ی آن از دنیا بهره‌مند شوند. نان بخورند تا بتوانند تحقیق کنند، نه آن‌که تحقیق کنند تا نان بخورند. قرآن دانشمند دنیاپرست را به سگ حریص تشبیه می‌کند که همیشه دهانش باز است و هرگز آرامش و سیری ندارد، و ماجرای بلعم باعورا را به‌عنوان نمونه معرفی می‌کند. بدانند کسی که برای فخرفروشی و مباهات به سراغ دانش برود تا در رقابت با دانشمندان مباهات کند یا در جدال با نابخردان پیروز شود، جایگاهش دوزخ است. سخن استوار گوید و از حدس و گمان بپرهیزد. از کتمان دانش دوری کند و آن‌چه را آموخته، بی‌هیچ منتی به فراگیران بیاموزد. دانش، چراغ راه او باشد، نه حجاب دیده‌ی او. سخن مخالف را با حفظ امانت نقل کند و اگر توانست با استدلال و برهان نفی کند. گفتن «نمی‌دانم» را نشانه‌ی ضعف نداند، بلکه نشان شجاعت، سعه‌ی صدر و تواضع بداند و آن‌چه را نمی‌داند به کسی که می‌داند یا بهتر می‌داند ارجاع دهد که این نشان بزرگ‌منشی است.

---

افراد تیم مراقبت بهداشتی - درمانی در محیطی پویا در حال فعالیت هستند که لازمه‌ی آن برقراری ارتباطات با بیماران، دانشجویان و سایر اعضاء تیم بهداشتی درمانی است. آن‌ها به‌صورت مداوم در حال مناقشه با پیچیدگی‌های مشارکت در تیم­های چند­حرفه­ای و سازمان‌های درمانی هستند. درتمام این روابط و فعالیت­ها درک از اخلاق و اصول اخلاقی اساسی است و به‌صورت بالقوه احتمال تضاد در ارزش‌های اخلاقی وجود خواهد داشت. بیماران، دانشجویان و افراد تیم ارائه‌ی مراقبت ممکن است دیدگاه کاملاً متفاوتی در مورد آنچه بهترین منافع برای بیمار قلمداد می­شود داشته باشند. هم‌چنین، ارزش­های حرفه­ای و اخلاقی ممکن است با ارزش­های مدیریتی و سازمانی در مؤسساتی مانند دانشگاه­ها و بیمارستان‌ها در تضاد باشند. لذا امروزه، به منظور حصول اطمینان از این‌که ارزش­های افراد، تیم­ها و سازمان­های آموزشی و درمانی به‌درستی درک، بررسی و در نظر گرفته شده است و مطابق با ارزش­های حرفه­ای، حرفه­ای­گری و هم راستا با حمایت از کرامت و عزت و شکوفایی افراد است، به مقوله­ای تحت عنوان رهبری اخلاقی توجه ویژه­ای می‌شود. استراتژی­هایی در خصوص آموزش رهبری اخلاقی در ادبیات و متون ارائه شده است که به دانش، نگرش و مهارت­های لازم در زمینه‌ی این مقوله‌ی دارای اهمیت اشاره دارند. هم‌چنین، به اهمیت آموزش مدیران و رهبران آموزشی در زمینه‌ی مهارت­های رهبری اخلاقی توجه ویژه­ای شده است. در این گفتار ضمن تبیین جایگاه رهبری اخلاقی در مؤسسات آموزشی و تمایز رهبری اخلاقی و غیر اخلاقی به استراتژی‌های آموزشی و عملیاتی در زمینه‌ی ارتقاء رهبری اخلاقی خواهیم پرداخت.

---

حساسیت اخلاقی یکی از ویژگی‌هایی است که فرد واجد آن به پدیده‌‌های اخلاقی حساس می‌شود و پدیده‌‌ها را از زاویه‌ی اخلاق می‌بیند. زمانی که انسان مجبور به تصمیم‌گیری در مورد جانداری شود یک موقعیت اخلاقی پیش آمده است. درمانگران و به‌ویژه پرستاران اغلب با موقعیت‌‌هایی مواجه می‌شوند که جهت حل آن‌ها باید تصمیمات اخلاقی مناسب اتخاذ کنند. حساسیت اخلاقی پرستاران اغلب در انجام دادن مسؤولیت حرفه‌ای و تصمیم‌گیری اخلاقی آنان نقش مهمی دارد و به‌عبارتی حساسیت اخلاقی اولین مؤلفه برای رعایت اخلاق در مراقبت‌‌های درمانی پرستاران است اما گاهی پرستاران دچار سردرگمی، بی‌اهمیتی و بی‌توجهی در مواجهه با موضوعات اخلاقی می‌شوند. مطالعات مختلف نشان می‌دهد آموزش بر حساسیت اخلاقی تأکید دارند و نبود آموزش اخلاقیات می‌تواند مانعی برای گسترش اخلاق در حرفه و حساسیت اخلاق حرفه‌ای ‌شود. با توجه به این‌که زمان تحصیل، فرصت مناسب و مهمی برای ایجاد حساسیت اخلاقی در دانشجویان پرستاری فراهم می‌آورد، پرداختن به این امر خطیر یکی از وظایف مهم دست اندرکاران امر آموزش پرستاری است. کمبود آگاهی اخلاقی در دانشجویان پرستاری به‌عنوان یکی از مهم‌ترین موانع حساسیت اخلاقی در دانشجویان است. در نتیجه، نا آگاهی سبب نقص در توانایی تصمیم‌گیری در معضلات اخلاقی می‌شود و نپرداختن به جنبه‌‌های اخلاقی مراقبت سبب بی توجهی و مغفول ماندن اخلاق در مراقبت می‌شود و به مرور زمان این کار برایش عادی می‌شود و در ارائه‌ی مراقبت به بیماران و ارتقای سلامت جامعه و ارتقای حرفه‌ی پرستاری دچار مشکل می‌شود. با مطالعه‌ی مقالات و جست‌وجو در سایت‌های مختلف به جمع‌آوری اطلاعات پرداختیم. آموزش اخلاقیات توسط اساتید پرستاری در دوران تحصیل دانشجویان پرستاری جهت آمادگی اخلاقی آنان برای ارائه‌ی مراقبت به بیماران در آینده ضروری است.

---

عملکرد اخلاقی یکی از مولفه‌های اصلی ارائه‌ی مراقبت با کیفیت و شایسته به زنان و مادران است. این مطالعه با هدف تعیین میزان رعایت کدهای اخلاق حرفه‌ای در ماماهای مراکز بهداشتی - درمانی شهر تهران طراحی شد. این مطالعه توصیفی- مقطعی، در سال 1392 انجام شد. 125 نفر از ماماهای مراکز بهداشتی - درمانی شهر تهران به‌روش طبقه‌ای سهمیه‌ای به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ی خود گزارش دهی شامل دو بخش بود: مشخصات دموگرافیک و پرسشنامه روا و پایای کدهای اخلاق ارائه‌دهندگان خدمات سلامت باروری. در پژوهش حاضر 10 حیطه از این پرسشنامه (شامل 43 سؤال در مقیاس لیکرت 5 قسمتی از خیلی کم تا خیلی زیاد) مورد استفاده قرار گرفت. جهت تحلیل داده‌ها از آمار توصیفی در نرم‌افزار SPSS استفاده شد. میزان رعایت کدهای اخلاق حرفه‌ای در ماماهای مراکز بهداشتی - درمانی شهر تهران 522/0±866/3 بود. لازم به ذکر است که حداقل نمره‌ی 1 و حداکثر 5 بوده است. میزان رعایت هر حیطه به تفکیک عبارت بود از: رعایت حق کرامت انسانی مددجو 676/0±77/3، حق تصمیم‌گیری مددجو 58/0±61/3، اخذ رضایت آگاهانه از مددجو 889/0±48/3، آشکار سازی اطلاعات برای مددجو 74/0±4، رعایت حق محرمانه نگه داشتن اطلاعات مددجو 844/0±83/3، افشاء اطلاعات مددجو 723/0±47/3، رعایت حق حریم خصوصی مددجو 709/0±08/4، سودرسانی و عدم ضرررسانی به مددجو 698/0±97/3، رعایت عدالت نسبت به مددجو 802/0±14/4 و ارتباط حرفه‌ای با همکار 709/0±23/4. پیشنهاد می‌شود جهت ارتقاء هر چه بیش‌تر کیفیت خدمات مامایی، به آموزش اخلاق حرفه‌ای (تئوری و بالینی( بیش‌تر از قبل توجه گردد و کدهای اخلاق مامایی پس از اطلاع‌رسانی گسترده، به‌کار گرفته و پایش شود.

---

ریشه‌ی بسیاری از رفتارها و فعالیت‌های کارکنان درمانی بیمارستان را باید در اخلاق و ارزش‌های اخلاقی جست‌وجو کرد. به همین دلیل توجه به اخلاق حرفه‌ای و پیامدهای آن از اساسی‌ترین موضوعات پژوهشی در حوزه‌های سازمانی است.هدف پژوهش حاضر بررسی و کشف اثر میانجی هویت سازمانی در روابط اخلاق حرفه‌ای با رفتار شهروندی سازمانی و رفتار انحرافی کار است. این تحقیق بر حسب هدف کاربردی و بر اساس شیوه‌ی گردآوری داده‌های توصیفی از نوع همبستگی است. جهت رسیدن به هدف پژوهش، نمونه‌ای به حجم 225 نفر از جامعه‌ی 820 نفری کارکنان و متخصصان درمانی بیمارستان شهرستان‌های ماکو، شوط و پلدشت به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای نسبتی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های استاندارد هویت سازمانی، اخلاق حرفه‌ای، رفتار شهروندی و رفتار انحرافی کار جمع‌آوری شد. به‌منظور بررسی روابط متغیرها در الگوی مفهومی از مدل معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که اخلاق حرفه‌ای با هویت سازمانی (177/0(r= و با رفتار شهروندی سازمانی OCB (179/0=r) دارای رابطه‌ی مثبت و معنی‌داری است. هم‌چنین، نتایج نشان داد که رابطه‌ی بین اخلاق حرفه‌ای با رفتار شهروندی و رفتار انحرافی از طریق هویت سازمانی میانجیگری می‌شود. در الگوی مورد نظر، تمام وزن‌های رگرسیونی- به‌غیر از رابطه‌ی بین اخلاق حرفه‌ای و رفتار انحرافی - از نظر آماری معنی‌دار بودند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که اخلاق حرفه‌ای باعث تقویت هویت سازمانی می‌شود و سپس هویت سازمانی موجبات تقویت و ارتقای رفتار شهروندی سازمانی و کاهش رفتار انحرافی کار را در کارکنان و متخصصان درمانی بیمارستان فراهم می‌کند.

---

سرمایه‌ی اجتماعی و نوع‌دوستی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر فرهنگ جامعه‌اند و می‌توانند نقش اساسی در رشد اخلاق حرفه‌ای پزشکان داشته باشند. هدف این مطالعه بررسی ارتباط سرمایه‌ی اجتماعی و نوع‌دوستی با نگرش پزشکان به اخلاق حرفه‌ای بود. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بود. نمونه‌ی آماری این تحقیق شامل 322 نفر از پزشکان شاغل علوم پزشکی استان آذربایجان‌غربی در سال 1393 بودند که به روش خوشه‎ای چند مرحله‎ای انتخاب شدند. برای جمع‌آوری اطلاعات از پرسش‌نامه‌ی سرمایه‌ی ‌اجتماعی Onyx و Bullen و پرسش‌نامه‌ی نوع‌دوستی Carlo و همکاران و مقیاس اخلاق حرفه‌ای کرمپوریان و همکاران استفاده شد. نتایج نشان داد بین متغیرهای نوع‌دوستی (238/0=r)، مؤلفه‌ی ساختاری (489/0=r)، مؤلفه‌ی ارتباطی (554/0=r) و مؤلفه‌ی شناختی (581/0=r) و نگرش پزشکان به اخلاق حرفه‌ای رابطه‌ی مثبت و معنی‌دار وجود دارد (05/0>P). نتایج ضریب همبستگی چندمتغیری به روش Enter نشان داد مؤلفه‏های سرمایه‌ی ‌اجتماعی در تبیین متغیر نگرش پزشکان به اخلاق حرفه‌ای (457/0) سهم دارند. نتیجه‌ی حاصل از این تحقیق نشان داد که مؤلفه‌های سرمایه‌ی ‏اجتماعی در پیش‌بینی نگرش پزشکان نسبت به اخلاق حرفه‌ای مؤثرند. بنابراین، به‌نظر می‌رسد با افزایش میزان سرمایه‌ی ‏اجتماعی و نوع‏دوستی، نگرش به اخلاق حرفه‌ای در پزشکان بیش‌تر شود.

---

ارزش‌شناسی یکی از مهم‌ترین قلمروهای مکاتب فلسفی است که به مقولات زیبایی‌شناسی و اخلاق می‌پردازد. ارزش‌شناسی با اخلاق به‌طور عام و اخلاق حرفه‌ای به‌طور خاص در ارتباط است. امروزه، نظام‌های اخلاقی به‌دنبال پاسخ‌گویی به نیازهای انسان در زمینه‌های مختلف هستند؛ یکی از حوزه‌هایی که اخلاق به آن وارد شده، اخلاق حرفه‌ای روان‌درمانگران است. در این نوشتار با مبنا قرار دادن ارزش‌شناسی حکمت اشراق به مثابه‌ی یکی از فلسفه‌های اصلی اسلامی، به‌دنبال استخراج اصول و روش‌های اخلاق حرفه‌ای آن برای روان‌شناسان و روان‌درمانگران هستیم. شیخ اشراق برای دست‌یابی سالک به تزکیه‌ی نفس و تصفیه‌ی دل بر اساس مبانی ارزش‌شناسانه‌ی حکمت اشراق، دستورالعمل‌هایی را توصیه کرده‌است. هدف این مقاله استخراج تلویحاتی از این نظام ارزشی جهت روان‌درمانگران است. روش این پژوهش از نوع توصیفی - تفسیری است. اهلیت داشتن، صداقت، پرهیز از ظلم، خیرخواهی، امانت‌داری، مسؤولیت‌پذیری، توجه به کرامت انسانی و سکوت از جمله مفاهیم اخلاقی در حکمت اشراق هستند که اگر روان‌درمانگران بتوانند حتی بعضی از این ویژگی‌ها را در خود تحقق بخشند، توانایی آن‌ها در فرایند مشاوره و روان‌درمانی به مراتب افزون‌تر خواهد شد

---

در طی دو دهه‌ی اخیر، تعاریف پروفشنالیسم به مرور تکامل یافته و ابزارهای متعددی برای سنجش آن طراحی و به اجرا گذاشته شده است. هدف از این مطالعه ارزیابی میزان رعایت پروفشنالیسم از دیدگاه پزشکان، پرستاران و بیماران با استفاده از پرسشنامه در یک بیمارستان تخصصی بوده است. از بین 8 شاخص تعهد حرفه‌ای بالاترین نمره به ارتقای توانمندی حرفه‌ای و رازداری اختصاص یافت. در مورد 2 شاخص «ارتقا توانمندی» و «رازداری بیمار» بین نظر بیماران و نظر گروه پرستار و پزشک اختلاف معنی‌داری مشاهده شد (P<0.0001). این اختلاف برای 3 محور «حفظ رابطه‌ی مناسب با بیماران»، «بهبود دسترسی به خدمات» و «توزیع عادلانه‌ی منابع محدود» بین گروه پرستاران با بیماران و پزشکان معنی‌دار بود.در 3 محور «تولید دانش»، «اعتماد از طریق مدیریت تعارضات منافع» و «مسؤولیت‌های حرفه‌ای» تنها اختلاف بین گروه پرستاران و بیماران معنی‌دار بود (P<0.0001). با توجه به اختلافات معنی‌دار آماری بین گروه پرستاران و 2 گروه دیگر، به‌نظر می‌رسد نظرات گروه پرستاری با شناخت عمقی‌تر و تماس طولانی‌تری که از عملکرد پزشکان دارند، در زمینه‌ی ارتقا توانمندی حرفه‌ای پزشکان منطقی‌تر باشد.

---

اﺧﻼق در ﻫﻤﻪ‌ی ﻣﺸﺎﻏﻞ ﺿﺮوری اﺳﺖ اﻣﺎ در ﺣﺮﻓﻪ‌ی ﭘﺮﺳﺘﺎری ﺿﺮورت ﺑﻴش‌تری دارد، چراکه رﻓﺘﺎر ﻣﻌﻨﻮی و ﺗﻮأم ﺑﺎ ﻣﺴﺆوﻟﻴﺖ ﭘﺮﺳﺘﺎران ﺑﺎ ﺑﻴﻤﺎران ﻧﻘﺶ ﻣﺆﺛﺮی در ﺑﻬﺒﻮد و ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺳﻼﻣﺘﻲ آﻧﺎن دارد؛ بنابراین، ﺣﺮﻓﻪ‌ی ﭘﺮﺳﺘﺎری ﭘﺎﻳﻪ‌ی اﺧﻼقی دارد و رﻋﺎﻳﺖ اﺧﻼق حرفه‌ای در ﻋﻤﻠﻜﺮدﻫﺎی ﭘﺮﺳﺘﺎری از ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮارد ﻣﺮاﻗﺒﺖ حساس‌تر و مهم‌تر است. مطالعه‌ی حاضر با هدف ﺗﻌﻴﻴﻦ دیدگاه بیماران درباره‌ی میزان رعایت معیارهای اخلاق حرفه‌ای در عملکرد پرستاری در بیمارستان امام حسین (ع) شاهرود در سال 1394 مورد بررسی ﻗﺮار گرفت.

این پژوهش مطالعه‌ای توصیفی تحلیلی است که در آن 575 بیمار بخش‌های مختلف بیمارستان امام حسین (ع) شاهرود مشارکت داشتند. اﺑﺰار جمع‌آوری اﻃﻼﻋﺎت، ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ‌ی 22 سؤالی ﻣﺤﻘﻖﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ رﻋﺎﻳﺖ اخلاق حرفه‌ای عملکرد پرستاران را در ﺳﻪ ﺑﻌﺪ مسؤولیت‌پذیری، ارﺗﻘﺎء ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺮاﻗﺒﺖ و اﺣﺘﺮام ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎر ﺑﺮرﺳﻲ کرد. با  استفاده از نرم‌افزار SPSS ویرایش 20 تجزیه‌ و تحلیل نتایج انجام گرفت.

نتایج نشان داد که میانگین سنی نمونه‌ها (03/19±) 32/51 بود، هم‌چنین،  299 نفر (52 درصد) شرکت‌کنندگان مذکر و میانگین مجموع امتیازات اخلاق حرفه‌ای (74/2±)38/18 به‌دست آمد. هم‌چنین،  ﺑﻴﻦ ﺳﻦ و رﻋﺎﻳﺖ اخلاق حرفه‌ای ﻧﻴﺰ رابطه‌ی آماری معنی‌دار بود (P=0.006).

بر اساس دیدگاه بیماران میزان رعایت اخلاق حرفه‌ای توسط پرستاران نسبتاً مطلوب و مطلوب ارزیابی شد. ﻟﺬا پیشنهاد می‌شود ﺑﺮﻧﺎﻣﻪریزان آﻣﻮزش ﭘﺮﺳﺘﺎری ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از شیوه‌های آﻣﻮزﺷﯽ ﻣﺘﻨﻮع و اﺳﺘﻔﺎده از اﺳﺎتید  اخلاق ﭘﺮﺳﺘﺎری یادگیری اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ در ﺣﺮﻓﻪ‌ی ﭘﺮﺳﺘﺎری را ﻣﺎﻧﺪﮔﺎرﺗﺮ کنند.

---

صنعت داروسازی در هر نظام اقتصادی نقش مهمی ایفا می‌کند. این صنعت اگرچه واجد ویژگی‌های اقتصادی خاصی است اما مانند هر بخش اقتصادی دیگری، تولید و توزیع محصولات دارویی، تابع قواعد حقوق رقابت است. مقررات ناظر به رویه‌های ضد رقابتی یک‌جانبه مانند قیمت‌گذاری تبعیض‌آمیز، قیمت‌گذاری تهاجمی، سوءاستفاده از موقعیت مسلط، احتکار و استنکاف از معامله در کنار رویه‌های ضد رقابتی جمعی مانند تبانی، قواعد مهمی از حقوق رقابت هستند که در صنعت داروسازی نیز قابلیت اعمال دارند.

اگرچه وجود قوانین و مقررات رقابتی برای فعالیت در صنعت داروسازی ضروری است اما رعایت اخلاق داروسازی می‌تواند از ارتکاب رویه‌های ضد رقابتی جلوگیری نموده و به‌عنوان عامل بازدارنده نقش مؤثری داشته باشد. این مقاله ضمن بررسی اعمال قواعد حقوق رقابت در صنعت داروسازی، رفتارهای ضد رقابتی در این صنعت را معرفی می‌کند. بررسی نقش شورای رقابت در نظارت بر صنعت داروسازی و نقش اخلاق حرفه‌ای در ممانعت از نقض حقوق رقابت در این حوزه ازجمله مواردی است که در این مقاله بر آن‌ها تمرکز شده است.

---

در ادبیات پرستاری، پریشانی اخلاقی به‌عنوان یک مشکل اساسی شناخته شده است که پرستاران در کلیه‌ی سیستم­های مراقبتی با آن رو ­به ­رو هستند. پریشانی اخلاقی، یک­پارچگی حرفه­ی پرستاری و در نهایت کیفیت مراقبت از بیمار را تهدید می‌کند. هدف مطالعه‌ی حاضر، تعیین سطوح پریشانی اخلاقی کارکنان پرستاری شاغل در بیمارستان­های شهر ملایر بود. در این مطالعه­ی توصیفی- مقطعی، 195 نفر از کارکنان پرستاری شاغل در بیمارستان­های شهر ملایر در سال 1394 مورد بررسی قرار گرفتند. اطلاعات به‌وسیله‌ی پرسشنامه‌ی استاندارد پریشانی اخلاقی گردآوری شدند. تحلیل داده­ها به‌وسیله‌ی آمار توصیفی و استنباطی (آزمون‌های Ch-square و Independent t-test) و با استفاده از نرم افزار SPSS ویرایش 18 انجام شد. یافته­ها نشان داد که 88 نفر (1/45%) از کارکنان پرستاری دارای پریشانی اخلاقی در سطح متوسط بودند و در درجات بعدی، سطوح پریشانی اخلاقی آنان در حد بالا (62نفر، 8/31%) و پایین (45 نفر، 1/23%) بودند. مهم­ترین عوامل ایجادکننده­­ی پریشانی اخلاقی برای کارکنان پرستاری شامل مراقبت و درمان غیر استاندارد به دلیل کمبود درمان­گر و مراقبت­دهنده (21/0±6/6)، اجرای دستورات پزشک برای آزمایش­ها، درمان­ها و مراقبت­های غیرضروری (12/0±6) و انجام هر اقدامی بدون شایستگی حرفه­ای انجام آن (22/0±9/5) بودند. هم­چنین، از میان مشخصات جمعیت­شناختی، بین تجربه­­ی پریشانی اخلاقی در کارکنان پرستاری با جنس (001/0P=)، بخش محل خدمت (01/0P=) و سابقه‌ی کار (001/0P=) آنان، ارتباط معنی‌دار آماری دیده شد. نتایج به­دست آمده از این مطالعه، گویای آن است که توجه به مقوله­ی پریشانی اخلاقی برای کارکنان پرستاری بسیار مهم است که این امر باید توسط متولیان حرفه­ی پرستاری، مدیران خدمات پرستاری و اساتید این رشته مدنظر قرار گیرد

---

اخلاق حرفه­ای، مقوله­ای چالش­‌برانگیز در حرفه­ی پرستاری است. از آن­جا که پرستاران بزرگ­ترین گروه ارائه‌کننده­ی خدمت در سیستم درمانی هستند و تأثیر به‌سزایی بر کیفیت مراقبت بهداشتی- درمانی دارند، رعایت معیارهای اخلاق در عملکرد پرستاری از سایر موارد مراقبت حساس‌تر و مهم‌تر می‌باشد. مطالعه­ی حاضر با هدف تعیین میزان رعایت اخلاق حرفه­ای در عملکرد پرستاری از دیدگاه بیماران بستری در بیمارستان‌­های آموزشی بوشهر در سال 1394  صورت پذیرفت. پژوهش حاضر یک مطالعه­ی توصیفی–   تحلیلی از نوع مقطعی بر روی 208 نفر از بیماران بستری در بیمارستان‌های آموزشی شهر بوشهر است که با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شده بودند. ابزار پژوهش، پرسشنامه‌ای شامل ویژگی‌های جمعیت­شناختی و سؤالات مربوط به اخلاق حرفه‌ای بود. اعتبار و اعتماد علمی ابزار گردآوری داده‌‌ها مورد تأیید قرار گرفته بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها با آزمون‌های توصیفی، آزمون T– test و ANOVA و ضریب همبستگی Pearson، توسط نرم­افزار SPSS نسخه‌ی 18 انجام شد. نتایج نشان داد که بیماران، وضعیت عملکرد رعایت اخلاق حرفه‌ای پرستاران را 6/94 درصد، در حد خوب و 4/4درصد، متوسط و 1 درصد، ضعیف ارزیابی نمودند. ارتباط معنی‌داری بین متغیرهای مستقل سن، جنسیت، وضعیت تأهل، سطح تحصیلات، بخش بستری و سابقه‌ی بستری با رعایت اخلاق حرفه‌ای دیده نشد. این بررسی نشان داد که از نظر بیماران، رعایت اخلاق حرفه‌ای در حد خوبی توسط پرستاران انجام شده است و بیماران نسبت به رعایت اخلاق حرفه‌ای نظر مساعد و رضایت­بخش داشتند. تداوم آموزش‌ها و هم‌چنین، انجام پژوهش‌های دیگر با حجم نمونه‌های بیش‌تر در این حیطه، جهت ارتقای کیفیت رعایت اصول اخلاق حرفه‌ای پیشنهاد می‌شود.

---

هرچند اخلاق در همه‌ی مشاغل ضروری است، در حرفه‌ی پرستاری ضرورت بیش‌تری دارد، چرا که رفتار معنوی و توام با مسؤولیت پرستاران با بیماران نقش مهمی در بهبود و بازگشت سلامتی آنان دارد. پرستاران به‌عنوان یک گروه بزرگ و کارآمد در قلمرو علوم پزشکی، در تعامل با دیگران نیازمند برخورداری از اخلاق حرفه‌ای هستند. پژوهش حاضر توصیفی - پیمایشی است که به بررسی رابطه‌ی اخلاق حرفه‌ای بر کارایی پرستاران می‌پردازد و جامعه‌ی آماری آن همه‌ی پرستاران شاغل در بیمارستان امام و مصطفی خمینی شهر ایلام است. با استفاده از فرمول Cochrane حجم نمونه 134 نفر به‌دست آمد که 126 نفر پرسشنامه‌های اخلاق حرفه‌ای و کارایی را تکمیل کردند. روایی پرسشنامه توسط اساتید تأیید و پایایی آن نیز از طریق آزمون آلفای کرونباخ اثبات شد و سپس به آزمون فرضیه‌ی اصلی و هشت فرضیه‌ی فرعی پرداخته شد. حجم نمونه شامل 89 نفر مرد و 37 نفر زن بود که 50 درصد آنان بین 20 تا 35 سال، 42 درصد بین 36 تا 50 سال و 6 درصد بین 51 تا 60 سال قرار داشتند؛ هم‌چنین،‌ سطح سواد 7 نفر دیپلم، 18 نفر فوق دیپلم، 42 نفر لیسانس و 59 نفر فوق لیسانس و بالاتر بودند. یافته‌های این تحقیق نشان داد در سطح معناداری 002/0 بین اخلاق حرفه‌ای و کارایی پرستارن همبستگی وجود دارد. نتیجه‌ی آزمون همبستگی Pearson، ارتباط مولفه‌های مسؤولیت‌پذیری، صادق‌‌بودن، عدالت و انصاف، وفاداری، احترام به دیگران و احترام به ارزش‌ها با کارایی پرستاران بیمارستان امام و مصطفی خمینی شهر ایلام را تأیید کرد. هم‌چنین،‌ بین مولفه‌های برتری‌جویی و همدردی با دیگران و کارایی پرستاران ارتباط معناداری یافت نشد. بین اخلاق حرفه‌ای پرستاران و کارایی رابطه‌ی معنادار وجود دارد و مدیران این دو بیمارستان می‌توانند با آموزش مستمر اخلاق حرفه‌ای و توسعه و ترویج مولفه‌های آن در بین پرستاران، کارایی آنان را در محیط کارشان افزایش دهند.