اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

---

اخلاق بخش تفکیک‌ناپذیر زندگی حرفه‌ای پرستاران است و به سبک زندگی آن‌ها معنی و جهت می‌دهد. پرستاران در تماس مداوم با مددجویان، همکاران و سیستم کار می‌باشند. پس، باید سایه‌ی اخلاق به‌طور مستمر بر رفتارهای آن‌ها گسترده باشد. بنابراین، مورد توجه قراردادن ابعاد اخلاقی در این حرفه ضرورت دارد، زیرا عدم ساختارمندی و بی‌توجهی به این بعد از سبک زندگی آن‌ها، آسیب‌های جبران ناپذیری را برخودشان، بیماران و سایر افراد مرتبط وارد می‌نماید. لذا مطالعه‌ی حاضر با هدف انتزاع ابعاد مختلف اخلاق در قلمرو سبک زندگی کاری پرستاران و براساس تجربه‌ی خود آنان طراحی گردید.

این مطالعه‌ی کیفی، از نوع تحلیل محتوا و با مشارکت 20 پرستار بود که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با تنوع سن، سابقه‌ی کار، نوع بخش، سمت و جنسیت انتخاب شدند و با مصاحبه‌ی عمیق و بدون ساختار جمع‌آوری اطلاعات گردید. شیوه‌ی تجزیه و تحلیل داده‌ها، تحلیل محتوا با رویکرد استقرایی بود. مقبولیت و عینیت داده‌ها با تلفیق در جمع‌آوری داده‌ها، تنوع مشارکت‌کنندگان تحقیق، مرور و بازنگری مکرر داده‌ها، بازبینی مشارکت‌کنندگان تحقیق و دو نفر همکاران تحقیق به‌طور مکرر انجام شد. مشارکت‌کنندگان تحقیق20 نفر بودند که 15 نفر زن، 5 نفر مرد، اکثریت (9 نفر) در محدوده‌ی سنی 25تا 34 سال، دارای سه تا 29 سال سابقه‌ی کار و در مجموع اکثریت در بخش‌های متنوع بالینی کار کرده بودند. داده‌های تحقیق شامل، متن مصاحبه‌ها که به‌صورت واحد‌های معنی تقسیم، و سپس با فشرده سازی، خلاصه شدند؛ و با شیوه‌ی استقرایی طبقات فرعی استخراج، و نهایتاً طبقات اصلی یا تم‌های نهایی انتزاع شد. یافته‌های نهایی تحقیق شامل پنج تم (درونمایه) یعنی مسؤولیت‌پذیری، روابط عاطفی- روانی، معیارهای ارزشی - اخلاقی، تقابل کار- زندگی - تصمیم‌گیری و عدالت و انصاف بود، که هرکدام حاوی طبقات فرعی متعددی بودند.

اخلاق در سبک زندگی پرستاران منشأ بروز رفتارهایی می‌گردد که بیماران آسیب نبینند و سایه‌ی اخلاق بر تمام ابعاد کاری پرستاران گسترده است. اصول اخلاقی باید به‌گونه‌ای اعمال گردد که خود پرستاران نیز آسیب نبینند. و از آن‌جایی که تحقیقات کیفی قادر به استخراج مضامین پنهان اخلاقی می‌باشند؛ پیشنهاد می‌گردد تحقیقات با این رویکرد مبتنی بر نیازها و شرایط خاص، در حوزه‌های مختلف این حرفه، تداوم یابد.

---

تصمیم‌گیری برای مددجویان حین ارائه‌ی خدمات بالینی از مسائل مهم پرستاران در انجام وظایف است. پرستاران در جهت رضایت‌مندی مددجویان ملزم به رعایت موازین اخلاقی در تصمیم‌ها هستند. هدف این مطالعه تعیین تأثیر آموزش اصول اخلاق حرفه‌ای بر حساسیت اخلاقی در تصمیم‌گیری پرستاران است.
در مطالعه‌ای نیمه تجربی 80 پرستار تأمین اجتماعی با روش هدفمند انتخاب و با تخصیص تصادفی در دو گروه 40 نفری مداخله و شاهد قرار گرفتند. ابزار پژوهش، پرسشنامه‌ی حساسیت اخلاقی در تصمیم‌گیری بود که اعتبار آن از روش اعتبار محتوا و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ و همسانی درونی (83/0) تعیین شد. ابتدا حساسیت اخلاقی در تصمیم‌گیری دو گروه بررسی شد. سپس گارگاه آموزشی اخلاق پرستاری طی چهار جلسه سه ساعته یک هفته در میان، به‌صورت متوالی برای گروه مداخله اجرا شد و پس از طی آموزش مجدداً پرسشنامه توسط دو گروه تکمیل و داده‌ها با نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل شد.      
بین میانگین حساسیت اخلاقی در تصمیم‌گیری‌های پرستاران دو گروه مداخله و شاهد قبل از مداخله اختلاف معنی‌دار مشاهده نشد. اما این اختلاف پس از مداخله معنی‌دار بود (P = 0.001). هم‌چنین در گروه مداخله بین میانگین حساسیت اخلاقی در تصمیم‌گیری قبل و بعد از مداخله اختلاف معنی‌دار مشاهده شد (P = 0.001).
طبق نتایج این بررسی آموزش اصول اخلاق پرستاری بر حساسیت اخلاقی در تصمیم‌گیری‌های پرستاران تأثیر مثبت دارد. بنابراین، پیشنهاد می‌شود این برنامه‌ی آموزشی جهت کادر درمانی و دانشجویان پرستاری اجرا شود.

---

پرستاران به‌دلیل حضور در خط مقدم ارائه‌ی خدمات سلامت و تماس طولانی و مداوم با بیماران و خانواده‌ی آن‌ها در طی فعالیت‌‌های روزانه خود در معرض مواجهه با مسائل اخلاقی متعددی قرار دارند. توانایی پرستاران برای تصمیم‌گیری و عملکرد اخلاقی مستلزم وجود برنامه‌‌های منسجم آموزش اخلاق حرفه‌ای در طی دوره‌ی تحصیل آنان است. با توجه به این‌که سال‌هاست که واحد اخلاق پرستاری از برنامه‌ی کارشناسی پرستاری حذف شده است، مطالعه‌ی حاضر به‌دنبال مطالعه‌ی قبلی که در سال 84 در دانشکده‌ی پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تهران صورت گرفته بود با هدف آموزش اخلاق پرستاری به شیوه‌ای نوین از سال 90 در همین دانشکده آغاز شده است. روش انجام مطالعه اقدام‌پژوهی است که بر اساس ارزشیابی و تحلیل یافته‌‌های مطالعه‌ی ‌قبلی و با مشارکت مسؤولان دانشکده هم‌چنان تداوم دارد. یافته‌‌ها حاکی از رضایت دانشجویان از شیوه‌ی تدریس مشارکتی در یک جو دموکراتیک و دوستانه است که در آن امکان تعامل در خصوص موضوعات اخلاقی مراقبت از بیماران فراهم شده است. با توجه به این‌که آموزش اخلاق با رویکرد‌های سنتی و مبتنی بر روش‌‌های متداول از کارایی زیادی برخوردار نیست، یافته‌‌های مطالعه‌ی حاضر می‌تواند مستنداتی را برای وارد کردن مجدد این واحد درسی در برنامه‌‌های سطوح مختلف پرستاری و ارائه‌ی آن به شیوه‌‌های نوین فراهم آورد.

---

  پرستاران در عمل با مسائل اخلاقی چالش‌برانگیزی مواجه می‌شوند و این امر تصمیم‌گیری را برای آن‌ها سخت می‌کند. هدف از این مطالعه تعیین میزان حساسیت اخلاقی پرستاران در تصمیم‌گیری‌های بالینی و همبستگی آن با رفتار مراقبتی آن‌ها در بخش‌های مراقبت‌های ویژه‌ی بیمارستان‌های آموزشی - درمانی بندرعباس در سال 1391 است. این پژوهش مطالعه‌ا‌ی توصیفی - تحلیلی است و همه‌ی پرستاران شاغل در بخش‌های مراقبت‌های ویژه نمونه‌های آن هستند. پرسشنامه‌ی اطلاعات دموگرافیک و زمینه‌ای، پرسشنامه‌ی استاندارد حساسیت اخلاقی پرستاران در تصمیم‌گیری و پرسشنامه‌ی رفتار مراقبتی جهت گردآوری اطلاعات استفاده شدند. اطلاعات با نرم‌افزار SPSS16 و آمار توصیفی و آزمون‌های من ویتنی یو، کروسکال والیس و همبستگی اسپیرمن تحلیل شدند. میانگین نمره‌ی حساسیت اخلاقی پرستاران90/6 ± 15/70 با حداکثر امتیاز 96 و حداقل امتیاز 49 بود و 6/85 درصد حساسیت اخلاقی متوسط داشتند. میانگین نمره‌ی رفتار مراقبتی پرستاران 62/10 ± 90/108 با حداکثر نمره‌ی 120 و حداقل نمره‌ی 69 محاسبه شد. همبستگی معنی‌داری بین نمره‌ی حساسیت اخلاقی و نمره‌ی رفتار مراقبتی وجود نداشت اما هر دو نمره با بخش محل کار رابطه‌ی معنی‌دار داشتند. بعد میزان احترام به استقلال مددجو با سابقه‌ی شرکت در سمینار یا کارگاه اخلاق پزشکی ارتباط معنی‌دار داشت. میزان حساسیت اخلاقی پرستاران در این پژوهش در حد متوسط بود و با رفتار مراقبتی آن‌ها همبستگی معنی‌داری نداشت. از آنجا که پرستاران در امر مراقبت از بیمار با موقعیت‌های جدی برخورد می‌کنند که نیاز به توانایی‌های اخلاقی در تصمیم‌گیری و عملکرد مناسب دارد، لازم است نسبت به مسائل اخلاقی مربوط به حرفه‌ی خود حساس و آشنا باشند.

---

تلاش برای ارائه‌ی مراقبت‌های سلامتی مبتنی بر اصول اخلاقی بدون در نظر گرفتن آرا و نظرات کلیه‌ی دست‌اندرکاران نظام سلامت ممکن نیست. پرستاران به‌عنوان یکی از اجزاء این نظام و با توجه به نقش کلیدی که به‌طور مداوم در مواجهه با بیمار ایفا می‌کنند در معرض تصمیم‌گیری‌های اخلاقی قرار دارند. اتخاذ چنین تصمیماتی بدون دانش کافی از یک‌سو منجر به عدم تأمین نیازهای گیرندگان خدمات خواهد شد و از سوی دیگر ارائه‌کنندگان خدمات از جمله پرستاران را دچار استرس و تنیدگی اخلاقی خواهد کرد. از آنجا که تلاش در جهت تقویت مبانی اخلاقی نظام سلامت باید با در نظر گرفتن نیاز‌ها و انتظارات مخاطبان این حوزه باشد ضروری است که به تدوین اولویت‌ها با روشی علمی در این خصوص توجه شود. در این مطالعه ابتدا با استفاده از تکنیک دلفی نسخه‌ی پیشنهادی موضوعات اخلاقی در حوزه‌ی پرستاری تدوین و در قالب پرسشنامه‌ای حاوی بیست موضوع مطرح شده برای پرستاران بیمارستان‌های آموزشی و سازمان تأمین اجتماعی در سراسر کشور ارسال شد و بر این اساس اولویت‌های اخلاق پرستاری از دیدگاه آنان تعیین شد. بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش ده اولویت اول اخلاق پرستاری از دیدگاه پرستاران به ترتیب عبارت بودند از: ارزش‌های اخلاقی در پرستاری، آموزش اخلاق پرستاری، اخلاق در مدیریت پرستاری، حقوق ارائه‌دهندگان خدمات سلامت (پرستاران)، رابطه‌ی پرستار با بیمار و خانواده‌ی او، حقوق گیرندگان خدمات سلامت (بیماران)، تصمیم‌گیری‌های اخلاقی در پرستاری، حقیقت‌گویی و رازداری، اخلاق در آموزش پرستاری و در نهایت رابطه‌ی پرستار با همکاران.

---

یکی از پدیده‌های مهم در اخلاق پرستاری، تنش اخلاقی است. تنش اخلاقی که پرستاران از آن رنج می‌برند، یکی از شدیدترین مشکلات روان‌شناختی است. هدف این مطالعه تعیین تنش اخلاقی از دیدگاه پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی شمال غرب ایران است. این مطالعه از نوع توصیفی- تحلیلی است که در آن 418 نفر از پرستاران شاغل در مراکز آموزشی درمانی در شمال‌غرب کشور در سال 1391 به روش نمونه‌گیری تصادفی چند مرحله‌ای شرکت نمودند برای جمع آوری داده‌ها از مقیاس استاندارد تنش اخلاقی (MDS) با روایی بالا استفاده گردید. برای تجزیه و تحلیل نتایج از روش‌های آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار، فراوانی و درصد) و آمار استنباطی (آزمون تی مستقل و آنالیز واریانس یک‌طرفه) استفاده شد.میانگین تنش اخلاقی کلی پرستاران مراکز آموزشی - درمانی شمال غرب کشور 49/148 (انحراف معیار = 93/32) بود و 222 نفر (53 درصد) از پرستاران تنش اخلاقی در سطح شدید داشتند. در بین سه استان، استان زنجان با میانگین 46/152 (انحراف معیار 88/35)، بالاترین میزان تنش اخلاقی و در بین بخش‌ها، بخش مراقبت‌های ویژه با میانگین 72/152 (انحراف معیار 36/33) بالاترین میزان تنش اخلاقی را داشت. از بین متغیرهای مشخصات فردی - اجتماعی پرستاران، استان محل خدمت (01/0P<)، تحصیلات (05/0 P<)، نوع نوبت کاری(05/0P<) و وضعیت شغلی (05/0P <) با میزان تنش اخلاقی ارتباط معنی‌داری داشت.با توجه به تنش اخلاقی بالا در حرفه‌ی پرستاری، مقابله با تنش اخلاقی توجه زیادی می‌طلبد. انجام مطالعاتی در مورد عوامل مؤثر و پیشگویی‌کننده‌ی تنش اخلاقی در بخش‌های مختلف و آموزش در مورد راهکارهای مقابله با آن ضروری است.

---

مراقبت برگرفته از دید کل‌نگر شیوه‌ی مراقبت جامعی است که نقش اساسی در تسریع روند بهبودی دارد. باتوجه به نقش کلیدی این شیوه‌ی مراقبتی در سلامتی، شناسایی عوامل انگیزشی و تسهیل کننده در ارائه‌ی آن از دید پرستارانی که ارائه‌کننده‌ی اصلی مراقبت‌ها هستند مفاهیمی واقعی و ارزشمند به‌دنبال خواهد داشت. این مطالعه جهت تبیین عوامل مؤثر بر ارائه‌ی مراقبت برگرفته از دید کل‌نگر، به بررسی تجارب پرستاران پرداخت. این مطالعه به‌صورت کیفی با رویکرد تحلیل محتوای مرسوم Conventional و با مشارکت 18 پرستار بر اساس نمونه‌گیری هدفمند انجام شد. داده‌های مطالعه از طریق مصاحبه‌های جامع، مشاهده در بخش‌های مختلف مراکز آموزشی درمانی شهرهای ارومیه، تبریز، اردبیل و تهران در ایران انجام شد. یافته‌ها از طریق تحلیل محتوای کیفی و به روش استقرایی و با کمک نرم‌افزار MAXQDA مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفتند. از تجزیه و تحلیل مصاحبه‌ها، ویژگی‌های شخصیتی و نیز تجارب بستری به‌عنوان عوامل انگیزشی و تسهیل‌کننده در ارائه‌ی مراقبت برگرفته از دید کل‌نگر شناسایی شدند.با توجه به نقش ویژگی‌های شخصیتی پرستاران و تجربه‌ی بیماری ایشان و خانواده در گسترش ارتباط با بیمار و افزایش دانش نسبت به نیازهای مختلف بیمار، شکل‌گیری دید کل‌نگر در پرستاران و ارائه‌ی مراقبت برگرفته از این دید در ایشان، توجه به تناسب ویژگی‌های شخصیتی پرستاران با حرفه، آموزش مهارت‌های ارتباطی و نیز افزایش دانش ایشان جهت غلبه بر موانع موجود و گسترش دید همه‌جانبه در پرستاران و ارائه‌ی مراقبت بر‌گرفته از دید کل‌نگر درخور توجه است

---

با وجود این‌که خطا در عرصه‌ی ارائه‌ی خدمات سلامت، پدیده‌ای آسیب‌رسان و در بعضی مواقع غیر قابل جبران می‌باشد، هیچ‌یک از افراد ارائه‌کننده‌ی خدمات بهداشتی از ارتکاب خطا مبرا نیستند. از آنجایی که هدف غایی حرفه‌ی پرستاری تأمین بهبودی و سلامت بشریت است، ضرورت گزارش دادن خطاهای کاری جهت تحقق اهداف پرستاری مشخص می‌شود. اما موانع متعددی بر سر گزارش‌دهی خطاهای پرستاری وجود دارد که باید به شناسایی و رفع آن‌ها پرداخت. لذا این مطالعه با هدف بررسی موانع مدیریتی و اخلاقی گزارش خطای کاری پرستاران، از دیدگاه آن‌ها انجام گرفت.در این مطالعه‌ی توصیفی- تحلیلی 201 پرستار شاغل در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی شهر سبزوار با روش نمونه‌گیری در دسترس شرکت داشتند. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه‌ای دو قسمتی شامل مشخصات فردی و پرسشنامه‌ی پژوهشگر ساخته موانع مدیریتی و اخلاقی به ترتیب با 13 و 27 سؤال بود. شاخص اعتبار محتوا و پایایی ابزار با روش همسانی درونی (80=α) و آزمون مجدد (84/0= r) اندازه‌گیری شد. تجزیه و تحلیل داد‌ه‌ها با استفاده از SPSS نسخه‌ی 18 و با آزمون‌های آماری توصیفی (فراوانی) و استنباطی (اسپیرمن) انجام شد. نتایج نشان داد که مهم‌ترین مانع مدیریتی گزارش خطای پرستاری از دیدگاه آنان، به خطر افتادن موقعیت شغلی با 3/46 درصد و مهم‌ترین مانع اخلاقی، عدم حمایت پزشک از پرستار مرتکب اشتباه با 2/55 درصد بود. احساس ناامنی در حیطه شغلی و ارتباطی به‌ویژه در ارتباط با پزشکان، می‌تواند تهدیدی برای گزارش خطاها و آسیب‌پذیری بیش‌تر سیستم مراقبتی از بیمار شود. لذا باید تدابیر مدیریتی و اخلاقی مناسبی در این راستا اتخاذ شود.

---

یکی از چالش‌های اخلاقی که پرستاران به‌واسطه‌ی ماهیت حرفه‌ی خود با آن روبه‌رو هستند؛ دیسترس اخلاقی است. مواجه‌ی مکرر پرستاران با این پدیده می‌تواند عواقب متفاوتی از جمله سرخوردگی و خستگی از ارائه‌ی مراقبت به بیماران را به‌دنبال داشته باشد. این حالت خود به‌طور مستقیم باعث افت کیفیت مراقبت و اختلال در دستیابی به اهداف سلامتی خواهد شد. لذا در مطالعه‌ی حاضر به بررسی ارتباط بین دیسترس اخلاقی و خستگی از ارائه‌ی مراقبت به بیماران در پرستاران می‌پردازیم.مطالعه‌ی توصیفی - تحلیلی حاضر بر روی260 پرستار از بخش‌های مراقبت‌‌های ویژه شهر کرمان که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شده‌اند صورت گرفته است. در این مطالعه ابزار دیسترس اخلاقی Corley و پرسشنامه خستگی از ارائه‌ی مراقبت به بیمارFigley برای جمع‌آوری داده‌ها مورد استفاده قرار گرفته و داده‌ها پس از جمع‌آوری توسط نرم افزار SPSS نسخه‌ی 16 و با استفاده از آمار توصیفی و تحلیلی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.نتایج این مطالعه حاکی از آن است که بین دیسترس اخلاقی و خستگی از ارائه‌ی مراقبت به بیماران، ارتباط مثبت معنی‌داری وجود داشته است (05/0P<). میانگین نمره‌ی دیسترس اخلاقی از کل نمره 5-0 در ابعاد شدت (8/0±5/3) و در ابعاد تکرار (55/0±9/3) بوده است. میانگین نمره‌ی خستگی از ارائه‌ی مراقبت به بیماران نیز از کل نمره 5-0 (68/0±5/3) بوده است. توجه به سطح دیسترس اخلاقی و هم‌چنین، ارتباط آن با خستگی از ارائه‌ی مراقبت حاکی از آن است که شرایط ایجاد کننده‌ی دیسترس اخلاقی نقش مهمی در کیفیت مراقبت داشته و باید با ارائه‌ی راه‌کارهایی از بروز این شرایط جلوگیری شود. آگاه کردن پرستاران نسبت به پدیده‌ی دیسترس اخلاقی و عواقب آن و هم‌چنین، انجام مشاوره‌های دوره‌ای نقش مهمی در شناسایی و کنترل دیسترس اخلاقی و در نتیجه عواقب آن خواهد داشت.

---

اساس حرفه‌ی پرستاری بر رعایت اخلاق است. تصمیم‌گیری‌های بالینی که پرستاران بیش‌تر با آن سروکار دارند، دربردارنده‌ی مواردی شامل بروز تعارضات در موضوعات اخلاقی است. آشفتگی اخلاقی‌ از جمله پدیده‌های ‌اخلاقی بوده و عامل درد، رنج، اضطراب، غم، آسیب و نگرانی روحی است. فرسودگی هیجانی به‌عنوان یکی از علل احتمالی ایجاد کننده پریشانی اخلاقی، همواره از پیامدهای مطرح برای استرس شغلی است که حتی یکی از علل مطرح برای کناره‌گیری پرستاران از شغلشان است. بدین جهت مطالعه‌ی حاضر با هدف بررسی ارتباط آشفتگی اخلاقی و فرسودگی هیجانی پرستاران انجام شد.در این مطالعه‌ی توصیفی - تحلیلی 265 پرستار شاغل در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی شهر سبزوار با روش نمونه‌گیری در دسترس شرکت داشتند. ابزار گردآوری اطلاعات شامل مشخصات فردی، آشفتگی اخلاقی (در مطالعات دیگر روایی و پایایی آن ارزیابی شده است (آلفا کرونباخ 86/0)) و فرسودگی‌ هیجانی بود که اعتبار آن از طریق اعتبار محتوا و پایایی آن با آزمون مجدد (84/0= r) تعیین شد. تجزیه و تحلیل داد‌ها با استفاده از SPSS نسخه‌ی 18 انجام شد. میانگین و انحراف معیار آشفتگی اخلاقی و فرسودگی هیجانی پرستاران به ترتیب 99/4 (91/0) و 17/4 (58/1) بود. همبستگی معنی‌داری بین آشفتگی اخلاقی با زمینه‌ی ‌کاری پرستاری (بخش محل‌ کار) دیده شد (338/0 rho= ، 000/0 P=). هم‌چنین، بین فرسودگی هیجانی با نوبت‌های کاری در گردش (385/0 rho= ، 000/0 P=) و بخش‌کاری (173/0- rho= ، 03/0 P=) و بین آشفتگی اخلاقی و ابعاد هیجانی و روانی فرسودگی رابطه‌ی مثبت معنی‌دار وجود داشت (255/0 rho= ، 001/0 P=). یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد آشفتگی اخلاقی و فرسودگی هیجانی پرستاران بالاتر از سطح متوسط است وآموزش، مشاوره و آشنایی پرستاران با این مؤلفه‌ها جهت توانمندی آن‌ها برای مواجهه با موقعیت‌های اخلاقی ضرورت دارد.

---

تصمیم‌گیری برای مددجویان حین ارائه‌ی خدمات بالینی از مسائل مهم پرستاران در انجام وظایف است. مذهب یکی از عوامل اخلاقی تأثیر‌گذار بر عملکرد و تصمیم‌گیری پرستاران است. هدف از این مطالعه بررسی ارتباط بین جهت‌گیری مذهبی و حساسیت اخلاقی در تصمیم‌گیری پرستاران است. در این مطالعه‌ی تحلیلی- مقطعی ، تعداد 170 نفر از پرستاران بیمارستان‌های شهرستان گناباد به روش سرشماری انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفتند. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه‌های جهت‌گیری مذهبی Allport و حساسیت اخلاقی در تصمیم‌گیری جمع‌آوری شد. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز از نرم‌افزار آماری SPSS نسخه‌ی 16 استفاده شد. نتایج نشان داد که میانگین جهت‌گیری مذهبی درونی 65/4±39/36 ، میانگین جهت‌گیری مذهبی بیرونی 89/6±77/33 و میانگین مربوط به حساسیت اخلاقی1/14±21/ 159 است. آزمون آماری همبستگی پیرسون نشان داد که جهت‌گیری مذهبی درونی با حساسیت اخلاقی رابطه‌ی مستقیم و معنی‌داری دارد (17/0r=، 01/0P=)؛ ولی جهت‌گیری مذهبی بیرونی با حساسیت اخلاقی رابطه‌ی معنی‌داری ندارد (01/0- r=، 86/0P=).با توجه به یافته‌های این پژوهش مبنی بر ارتباط بین جهت‌گیری معنوی درونی و حساسیت اخلاقی در تصمیم‌گیری و اهمیت پیامد‌های اعتقادی پرستاران، آشناسازی بیش‌تر این قشر تأثیرگذار بر سلامت جامعه با اخلاق و معنویت از طرف مسؤولان برنامه‌ریز ضروری به‌نظر می‌رسد.

---

تئوری‌های پرستاری همواره ریشه در مکتب‌های فلسفی دارند. پذیرش یک مکتب فکری در جهت دهی به فعالیت‌های نظری، عملی و بالینی یک پرستار نقش ایفا می‌کند. در این مقاله‌ی مروری ضمن بررسی ویژگی‌های عمومی پساساختارگرایی و اخلاق مبتنی بر پساساختارگرایی، فرصت‌ها و چالش‌های پساساختارگرایی و اخلاقیات آن برای پرستاری مورد بحث و بررسی واقع شد. حیطه‌ی اخلاق در پرستاری یکی از حیطه‌هایی است که با ورود پساساختارگرایی تحت تأثیر قرار گرفته است. اخلاق در این مکتب از ویژگی‌هایی هم‌چون محلی و کوچ گرایانه، گفتمانی، دموکراتیک، نسبی، ریزومی و غیر مرجعیتی بودن برخوردار است. با وجود پیامدهای مثبت این مکتب فکری برای پرستاری، هریک از ویژگی‌های مذکور در جوامع دینی چالش‌هایی برای حوزه‌ی اخلاقیات پرستاری به‌دنبال دارد که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به نسبیت‌گرایی ارزشی، نفی سلسله‌مراتب، نفی الگوگرایی و نفی فضای بازنمایی در حوزه‌ی اخلاق اشاره کرد که در مقابل آموزه‌های اخلاق پرستاری تدوین شده در کشورمان قرار دارد.

---

با توجه به تغییرات ایجاد شده در سازمان­های مراقبتی، پرستاران مجبورند به معضلات اخلاقی بیش‌تر و پیچیده­تری رسیدگی کنند که برای حل معضلات اخلاقی باید با روند تصمیم­گیری اخلاقی آشنا باشند. لازمه‌ی تصمیم­گیری اخلاقی برخورداری از توانایی استدلال اخلاقی است. مطالعه‌ی کنونی با هدف تعیین رابطه‌ی نمره‌ی استدلال اخلاقی با ویژگی­های فردی و حرفه‌ای پرستاران؛ در یکی از بیمارستان­های فوق تخصصی شهر تهران در سال 1394 انجام شده است.

در این مطالعه‌ی توصیفی - تحلیلی، کلیه­ی پرستاران واجد شرایط جامعه­ی پژوهش به روش سرشماری به تعداد 245 نفر شرکت کردند. جهت جمع­آوری داده­ها از پرسشنامه‌ی جمعیت‌شناختی و آزمون معضلات اخلاقی Crisham استفاده شد. برای تحلیل داده‌ها از آزمون­های آماری توصیفی – تحلیلی و نرم­افزار SPSS نسخه‌ی 22 استفاده شد. نتایج این مطالعه نشان می­دهد که میانگین نمره‌ی استدلال اخلاقی پرستاران 72/6±81/40 است که پایین­تر از نمره‌ی متوسط آزمون است، با افزایش سابقه‌ی کاری، میانگین نمره‌ی استدلال اخلاقی کاهش می‌یابد (05/0P≤) و مجردها نسبت به متأهل­ها از میانگین نمره‌ی استدلال اخلاقی بیش‌تری برخوردارند (50/0P≤) و بین سایر ویژگی­های جمعیت­شناختی با نمره‌ی استدلال اخلاقی رابطه‌ی معنی‌داری مشاهده نشد. با توجه به پایین بودن توانایی استدلال اخلاقی پرستاران در این مطالعه، پیشنهاد می‌شود در مطالعات آتی در خصوص روش­های ارتقای توانمندی تصمیم‌گیری اخلاقی پرستاران راه­کارهای مناسب آموزشی شناسایی شود و به منظور جلوگیری از کاهش توانایی استدلال اخلاقی با افزایش سابقه‌ی کار ضروری است که علت شناسایی شود و متناسب با علل، راه­کارهایی برای کمک به مدیران پرستاری و کمیته‌ی اخلاق بیمارستانی به‌کار رود.

---

در ادبیات پرستاری، پریشانی اخلاقی به‌عنوان یک مشکل اساسی شناخته شده است که پرستاران در کلیه‌ی سیستم­های مراقبتی با آن رو ­به ­رو هستند. پریشانی اخلاقی، یک­پارچگی حرفه­ی پرستاری و در نهایت کیفیت مراقبت از بیمار را تهدید می‌کند. هدف مطالعه‌ی حاضر، تعیین سطوح پریشانی اخلاقی کارکنان پرستاری شاغل در بیمارستان­های شهر ملایر بود. در این مطالعه­ی توصیفی- مقطعی، 195 نفر از کارکنان پرستاری شاغل در بیمارستان­های شهر ملایر در سال 1394 مورد بررسی قرار گرفتند. اطلاعات به‌وسیله‌ی پرسشنامه‌ی استاندارد پریشانی اخلاقی گردآوری شدند. تحلیل داده­ها به‌وسیله‌ی آمار توصیفی و استنباطی (آزمون‌های Ch-square و Independent t-test) و با استفاده از نرم افزار SPSS ویرایش 18 انجام شد. یافته­ها نشان داد که 88 نفر (1/45%) از کارکنان پرستاری دارای پریشانی اخلاقی در سطح متوسط بودند و در درجات بعدی، سطوح پریشانی اخلاقی آنان در حد بالا (62نفر، 8/31%) و پایین (45 نفر، 1/23%) بودند. مهم­ترین عوامل ایجادکننده­­ی پریشانی اخلاقی برای کارکنان پرستاری شامل مراقبت و درمان غیر استاندارد به دلیل کمبود درمان­گر و مراقبت­دهنده (21/0±6/6)، اجرای دستورات پزشک برای آزمایش­ها، درمان­ها و مراقبت­های غیرضروری (12/0±6) و انجام هر اقدامی بدون شایستگی حرفه­ای انجام آن (22/0±9/5) بودند. هم­چنین، از میان مشخصات جمعیت­شناختی، بین تجربه­­ی پریشانی اخلاقی در کارکنان پرستاری با جنس (001/0P=)، بخش محل خدمت (01/0P=) و سابقه‌ی کار (001/0P=) آنان، ارتباط معنی‌دار آماری دیده شد. نتایج به­دست آمده از این مطالعه، گویای آن است که توجه به مقوله­ی پریشانی اخلاقی برای کارکنان پرستاری بسیار مهم است که این امر باید توسط متولیان حرفه­ی پرستاری، مدیران خدمات پرستاری و اساتید این رشته مدنظر قرار گیرد

---

هرچند اخلاق در همه‌ی مشاغل ضروری است، در حرفه‌ی پرستاری ضرورت بیش‌تری دارد، چرا که رفتار معنوی و توام با مسؤولیت پرستاران با بیماران نقش مهمی در بهبود و بازگشت سلامتی آنان دارد. پرستاران به‌عنوان یک گروه بزرگ و کارآمد در قلمرو علوم پزشکی، در تعامل با دیگران نیازمند برخورداری از اخلاق حرفه‌ای هستند. پژوهش حاضر توصیفی - پیمایشی است که به بررسی رابطه‌ی اخلاق حرفه‌ای بر کارایی پرستاران می‌پردازد و جامعه‌ی آماری آن همه‌ی پرستاران شاغل در بیمارستان امام و مصطفی خمینی شهر ایلام است. با استفاده از فرمول Cochrane حجم نمونه 134 نفر به‌دست آمد که 126 نفر پرسشنامه‌های اخلاق حرفه‌ای و کارایی را تکمیل کردند. روایی پرسشنامه توسط اساتید تأیید و پایایی آن نیز از طریق آزمون آلفای کرونباخ اثبات شد و سپس به آزمون فرضیه‌ی اصلی و هشت فرضیه‌ی فرعی پرداخته شد. حجم نمونه شامل 89 نفر مرد و 37 نفر زن بود که 50 درصد آنان بین 20 تا 35 سال، 42 درصد بین 36 تا 50 سال و 6 درصد بین 51 تا 60 سال قرار داشتند؛ هم‌چنین،‌ سطح سواد 7 نفر دیپلم، 18 نفر فوق دیپلم، 42 نفر لیسانس و 59 نفر فوق لیسانس و بالاتر بودند. یافته‌های این تحقیق نشان داد در سطح معناداری 002/0 بین اخلاق حرفه‌ای و کارایی پرستارن همبستگی وجود دارد. نتیجه‌ی آزمون همبستگی Pearson، ارتباط مولفه‌های مسؤولیت‌پذیری، صادق‌‌بودن، عدالت و انصاف، وفاداری، احترام به دیگران و احترام به ارزش‌ها با کارایی پرستاران بیمارستان امام و مصطفی خمینی شهر ایلام را تأیید کرد. هم‌چنین،‌ بین مولفه‌های برتری‌جویی و همدردی با دیگران و کارایی پرستاران ارتباط معناداری یافت نشد. بین اخلاق حرفه‌ای پرستاران و کارایی رابطه‌ی معنادار وجود دارد و مدیران این دو بیمارستان می‌توانند با آموزش مستمر اخلاق حرفه‌ای و توسعه و ترویج مولفه‌های آن در بین پرستاران، کارایی آنان را در محیط کارشان افزایش دهند.

---

پرستاری حرفه ای اخلاقی است که در آن پرستاران وظیفه ی مراقبت از بیماران را بر عهده دارند. در روند مراقبت اخلاقی، توجه به حقوق بیماران از اهمیت خاصی برخوردار است که باید توسط گروه ارائه‌دهنده‌ی مراقبت بهداشتی مد نظر قرار بگیرد. برای دستیابی به این هدف تنها آگاهی داشتن از حقوق بیماران کافی نیست و باید حساسیت اخلاقی نیز برای تصمیم گیری اخلاقی در شرایط مختلف مراقبت وجود داشته باشد. بنابراین، مطالعه ی حاضر با هدف بررسی ارتباط بین حساسیت اخلاقی و نگرش پرستاران نسبت به رعایت حقوق بیماران صورت گرفته است. مطالعه ی توصیفی- تحلیلی حاضر بر روی 194 نفر از پرستاران شاغل در بخش های مراقبت ویژه‌ی بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی استان خراسان جنوبی که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند صورت گرفت. ابزار جمع‌آوری اطلاعات پرسشنامه‌ای سه قسمتی شامل 1)اطلاعات جمعیت‌شناختی، 2) نسخه‌ی کره‌ای پرسشنامه‌ی حساسیت اخلاقی و 3)پرسشنامه‌ی پژوهشگرساخته‌ی بررسی نگرش پرستاران نسبت به رعایت حقوق بیماران بود. داده‌ها پس از جمع‌آوری توسط نرم‌افزار SPSS نسخه‌ی 16 و توسط آزمون‌های آماری توصیفی و تحلیلی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
نتایج نشان داد که بین میانگین حساسیت اخلاقی و نگرش پرستاران نسبت به رعایت حقوق بیماران ارتباط مستقیم معنی‌داری وجود دارد (6/0 ,r=03/0P=). میانگین حساسیت اخلاقی در پرستاران 68/0± 05/3 از کل نمره (4-0) گزارش شده است. میانگین نگرش پرستاران نسبت به رعایت حقوق بیماران نیز 8/0±4 از کل نمره (5-1) بوده است. ارتباط بین حساسیت اخلاقی با تعداد سال‌های خدمت و سن در پرستاران معنی‌دار بوده است (05/0>P). بین نگرش پرستاران نسبت به رعایت حقوق بیماران با متغیرهای جنس و تعداد سال‌های خدمت نیز رابطه‌ی معنی‌داری مشاهده شد (05/0>P). با توجه به نتایج لازم است با ارائه‌ی راهکارهایی در زمینه‌ی افزایش نگرش پرستاران نسبت به رعایت حقوق بیماران و حساسیت اخلاقی در آن‌ها اقدام شود. هم‌چنین، با توجه به این‌که حساسیت اخلاقی و نگرش پرستاران نسبت به رعایت حقوق بیماران با افزایش تعداد سال‌های خدمت افزایش می‌یابد، می‌توان با قراردادن افراد باتجربه‌تر در ساختار تیم‌های مراقبتی نقش رهبری اخلاقی آن‌ها را مدنظر قرار داد و تا حدودی دستیابی به رعایت حقوق بیماران در سایر اعضای تیم را تضمین کرد.
 

---

---

---

---