اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

---

رعایت حریم بیماران از حقوق بنیادین هر انسان به‌شمار می‌رود و یکی از اهداف اصلی نظام خدمات سلامتی است. حریم شخصی به‌عنوان حس هویت، ارزش و شأن فردی، استقلال و  داشتن فضای خصوصی تعریف می‌شود. هدف از این مطالعه تعیین میزان رعایت حریم فیزیکی، اطلاعاتی و روانی- اجتماعی بیماران توسط تیم درمان در بخش اورژانس است.

این پژوهش یک مطالعه‌ی توصیفی- تحلیلی است. 360 بیمار بستری در بخش اورژانس بیمارستان منتخب دانشگاه علوم پزشکی تهران به شیوه‌ی در دسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ای شامل دو قسمت مشخصات دموگرافیک و پرسشنامه‌ی حریم شخصی در ابعاد گوناگون حریم فیزیکی (13 سؤال)، اطلاعاتی (7 سؤال) و روانی- اجتماعی (21 سؤال) بود. اطلاعات با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی (کای اسکوئر و همبستگی پیرسون) در نرم‌افزار SPSS ویرایش 5/11 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

نتایج نشان داد که در حدود نیمی (6/50 درصد) از بیماران رعایت حریم خود را در سطح ضعیف و متوسط و 4/49 درصد از آن‌ها رعایت حریم خود را در سطح نسبتاً خوب بیان کردند، هم‌چنین رعایت حریم یک‌سوم بیماران در ابعاد فیزیکی (1/36 درصد) و روانی- اجتماعی (9/31 درصد) در سطح متوسط و حریم اطلاعاتی (6/30 درصد) در سطح نسبتاً خوب بود. برخی از متغیرهای دموگرافیک ارتباط معنی‌داری با رعایت حریم بیماران داشتند.

با توجه به این‌که رعایت حریم اکثریت بیماران در واحد مربوطه در سطح نامناسب قرار دارد، لذا توجه خاص متخصصان بالینی به این امرو و آموزش آن و نیز انجام اقداماتی جهت رعایت مناسب حریم بیماران امری ضروری است.

---

ارائه‌ی خبر بد یکی از وظایف پزشک اورژانس است که منابع موجود به مقدار لازم به آن نپرداخته‌اند. دستورالعمل‌های موجود هم عمدتاً بر اساس نظر پزشکان و در بخش‌های غیر اورژانس طراحی شده‌اند. در این مقاله با جست‌وجو و مرور مقالات موجود در بانک‌های اطلاعاتی معتبر، لزوم تطبیق این دستورالعمل‌ها با شرایط بخش اورژانس و مختصات فرهنگی و مذهبی کشورها را بررسی کرده‌ایم. طرح این مسأله می‌تواند نخستین گام طراحی دستورالعملی مختص بخش اورژانس باشد.ساختار فیزیکی، ماهیت اخبار بد و امکانات متفاوت پزشکان بخش اورژانس نسبت به بخش‌های غیراورژانس، سبب کاهش کارآیی منتسب به دستورالعمل‌های موجود می‌شوند. از سوی دیگر با توجه به نقش انکارناپذیر فرهنگ و مذهب در دریافت خبر بد، تمام توصیه‌های دستورالعمل‌های موجود که عمدتاً در کشورهای غربی طراحی شده‌اند، برای کشورهای غیرغربی مناسب نیستند.در حد اطلاع نویسندگان این مقاله، تاکنون در ایران دستورالعملی بومی برای ارائه‌ی خبر بد ارائه نشده است. برنامه‌های آموزشی معدودی که در سایه‌ی توجهات اخیر به اخلاق پزشکی طراحی شده‌اند نیز عمدتاً بر پایه‌ی همین دستورالعمل‌های کشورهای غربی هستند. از آن‌جا که انجام مطالعات اولیه‌ی ضروری برای تدوین دستورالعملی کشوری بسیار زمان بر است، در حال حاضر، استفاده از همین دستورالعمل‌های غربی تنها راه پیش رو در کوتاه‌مدت است. اما پیشنهاد می‌شود به‌عنوان اولین اقدام در جهت کارآمدتر کردن آن‌ها، سعی شود تا حد امکان همین دستورالعمل‌ها بر اساس مقتضیات بخش اورژانس و فرهنگ ایرانی اصلاح شوند.

---

رعایت حقوق بیمار به‌عنوان یکی از محورهای اساسی در تعریف استانداردهای خدمات بالینی موجب افزایش رضایت بیمار شده و از جمله مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی کیفی ارائه‌ی خدمات سلامت به­شمار می‌رود. با توجه به این­که در مراکز بیمارستانی بیش‌ترین مراجعه‌ی بیماران به بخش اورژانس است، این مطالعه با هدف بررسی رعایت منشور حقوق بیماران بخش اورژانس بیمارستان نمازی در سال 1394 انجام شده است. این مطالعه‌ی مقطعی بر روی 100 نفر از بیماران انجام گرفت. انتظارات و میزان رعایت منشور حقوق بیمار از دیدگاه آن­ها بر اساس پرسشنامه مورد بررسی قرار گرفت. اطلاعات توسط نرم­افزار SPSS نسخه‌ی 21 و با استفاده از آمار توصیفی و آزمون‌های آماری مورد تحلیل قرار گرفت. میانگین سنی بیماران 35/19±4/54 بود. نتایج نشان داد بین میزان رعایت حقوق بیمار و انتظارات آن­ها در تمامی محورهای منشور بر اساس نتایج آزمون Paired Sample T-Test تفاوت معنی‌دار است (05/0>P). میزان رعایت کلی حقوق بیمار از سوی کادر بهداشت و درمان، 51 درصد و انتظارات بیماران از میزان رضایت از حقوق­شان، 93 درصد بود و عامل سن از عوامل مؤثر بر میزان رعایت منشور حقوق بیمار شناخته شد (05/0>P).

در مجموع بر اساس نتایج مطالعه میزان انتظار بیماران در رعایت منشور حقوق­شان بالاتر و میزان رعایت آن در حد متوسط ارزیابی شد که در جهت ارتقای آن با افزایش میزان آگاهی پرسنل و دانشجویان از حقوق بیمار، با تشکیل کارگاه­های آموزشی و کاهش زمان انتظار برای دریافت خدمات، افزایش توجه سیستم سفارش بر اساس شرایط بیمار باید کوشید.

---