یکی از منابع معتبر علمی قرن پنجم هجری در زمینهی بهداشت و درمان کتاب ذخیرهی خوارزمشاهی است. این کتاب تألیف زینالدین ابوابراهیم اسماعیل بن الحسن بن محمدبن احمد الحسینی الجرجانی است که در سال 504 هجری قمری (مصادف با قرن دوازدهم میلادی) منتشر شده است و در سال 1352 با مقابله، تصحیح، تحشیه و تفسیر دکتر جلال مصطفوی توسط انتشارات آثار ملی تحت شمارهی 97 انتشار یافته است. درکتاب سوم از این مجموعه به بعضی موضوعات بهداشتی اشاره شده که مقایسهی آن با علوم روز نشاندهندهی شناخت عمیق و دانش قابل توجه دانشمندان ایرانی در قرن پنجم هجری شمسی است. در این مقاله دیدگاههای جرجانی در زمینهی آلودگی هوا، منابع آب، تصفیه و آزمایش آب با علوم امروز مقایسه و تطابق آن با دانش امروزی مورد بررسی قرار گرفته است.
آنچه مسلم است اینکه مفاهیم موجود در متن کتاب سوم ذخیرهی خوارزمشاهی قابل قیاس و تطبیق با مفاهیم امروزی علوم هستند و این موضوع میتواند به بازسازی هویت اسلامی - ایرانی در زمینهی بهداشت عمومی کمک کند. از نکات بارز و جالب توجه دیگر در این کتاب بهکارگیری بعضی واژههای فارسی مناسب و روان است که میتواند در انتخاب واژههای مناسب به دانشمندان امروز یاری رساند.
