اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

---

زمینه و هدف: جو اخلاقی (فرهنگ سازمانی) یک سازمان، آن گونه که توسط کارکنانش درک می شود، بر تجربه های اخلاقی، رضایت شغلی و نوع مراقبت تأثیرمی گذارد. لذا بر آن شدیم تا جو اخلاقی بیمارستان های آموزشی شهر کرمان را بر اساس نظرات پرسنل پرستاری ارزیابی کنیم.

روش کار: یک پرسشنامه 26 سؤالی که روایی محتوایی آن با توجه به بررسی متون مورد تأیید بوده و پایایی آن نیز در حد قابل قبولی بود (آلفا کرونباخ 92/0)، به فارسی ترجمه شد. پرسشنامه بین یک نمونه متوالی متشکل از 350 پرستار که در چهار بیمارستان آموزشی شهر کرمان کار می کردند توزیع شد. 302 نفر این پرسشنامه را تکمیل نمودند. تمام پرسشنامه ها بدون نام بود.

بحث و نتیجه گیری: بیش تر افراد (76%) موًنث بودند. میانگین سنی افراد  (5/ 8±)4/ 32 بود. پاسخ به عبارت "همیشه" بیش از همه در جواب گویه "مسوؤلم کسی است  که می توانم به او اعتماد کنم" و کمتر از همه در پاسخ به گویه "در این بیمارستان پرستاران به خوبی حمایت شده و به آن ها احترام گذاشته می شود" دیده شد. از بین 5 حیطه تشکیل دهنده پرسشنامه،  بیش ترین نمره مربوط به مدیران (پرستاری) و  کم ترین نمره مربوط به بیمارستان بود. تفاوت معنی داری در مجموع نمرات پرسشنامه بر حسب متغیرهای زمینه ای ( سن، جنس، میزان تحصیلات، وضعیت  استخدامی و بیمارستان ها) وجود نداشت. با توجه به تأثیر قابل توجه فرهنگ سازمانی  بر عملکرد پرستاران، به نظر می رسد که بعضی جنبه های فرهنگ سازمانی بیمارستان های آموزشی به ویژه در مواردی که مربوط به پزشکان و مدیران سطح بالا است، نیاز به ارتقا دارند.

---

یکی از شاخص‌های سنجش کارآمدی و رشد و توسعه از جمله در بخش بهداشت و درمان‌، رضایت مردم از خدمات دستگاه‌های دولتی است‌؛ که برای ارتقای آن طرح تکریم ارباب رجوع اجرا شده است. مؤلفه‌هایی از قبیل سرعت‌، صحت و دقت درکار مراجعان‌، چگونگی برخورد با آن‌‌ها و اطلاع‌رسانی مناسب‌، از جمله اهداف « نقش طرح تکریم مردم و جلب رضایت ارباب رجوع در نظام اداری» و از مهم‌ترین عواملی هستند که باعث دگرگونی و بهبود اوضاع اداری می‌شوند.

این مطالعه به‌صورت توصیفی و مقطعی در بهار 86  براساس پرسشنامه‌های سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور در قالب 4 محور «اطلاع‌رسانی‌»، «سنجش اعتماد مردم به میزان تخصص و تعهد کارکنان‌»، «رضایت از رعایت ادب و احترام کارکنان» و «رضایت از فضا و تجهیزات موجود» انجام گرفت.  در فرایند ارزیابی این طرح از 222 نفر مراجعه‌کننده که به‌صورت تصادفی انتخاب شدند نظرسنجی به‌عمل آمد‌.  

براساس محورهای مورد ارزیابی بهترین عملکرد بیمارستان‌های این دانشگاه با کسب 4/68 و 6/67 درصد به ترتیب مربوط به محور «رعایت ادب و احترام کارکنان» و «محور اطلاع‌رسانی» بوده و محور «میزان سنجش اعتماد مردم» از عملکرد متوسطی برخوردار است. اما در محور «ایجاد فضا و تجهیزات» بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی گلستان با 1/60 امتیاز از عملکرد پایینی برخوردار است.  در بعد تعداد دفعات مراجعه حدود 5/17  درصد از مراجعه‌کنندگان بیش از یک‌بار برای دریافت خدمات به واحد مورد نظر مراجعه نموده‌اند‌.

با توجه به نتایج به‌دست آمده لازم است که بیمارستان‌‌ها با برنامه‌ریزی صحیح و اصلاح و بازنگری فرایندها نسبت به کارسنجی و کوتاه کردن فرایند‌های انجام کار و اطلاع‌رسانی صحیح اقدام نمایند.  با استفاده از روش‌های مختلف نسبت به تقویت وافزایش انگیزش و تعهد کاری کارکنان اقدام شود و برای اجرای موفقیت‌آمیز این طرح  آموزش و بازآموزی اصولی آن‌ها و استفاده از شیوه‌های مؤثر انگیزشی‌، تعهد رهبری سازمان‌، و ایجاد فرهنگ سازمانی و بسترسازی لازم به‌عنوان راه‌کارهای اجرایی پیشنهاد می‌شود.

---

اساس و بنیاد مراقبت پرستاری احترام به شأن افراد است. جزء تفکیک‌ناپذیر پرستاری احترام به زندگی، شأن و حقوق انسان‌ها است که تحت تأثیر ملیت، نژاد، مذهب، رنگ پوست، سن، جنس یا وضعیت‌های سیاسی اجتماعی قرار نمی گیرد. این مسأله در نوجوانی اهمیت دو چندانی می‌یابد، زیرا که نوجوانی زمان تغییر و شروع تصمیم‌گیری فرد است. تلاش  نوجوانان برای استقلال، تصمیم‌گیری و آزادی به خاطر هویت شخصی است. هر موردی که مداخله‌ای در آن نماید، تهدیدی برای حس هویت بوده و سبب از دست دادن اراده خواهد شد. بیماری با محدود کردن توانایی‌های فیزیکی و بستری شدن در بیمارستان منجر به جدایی از سیستم حمایت شده که می‌تواند سبب بحران‌های موقعیتی جدی در نوجوان شود. بررسی دیدگاه نوجوانان به همراه مقایسه با دیدگاه پرستاران می‌تواند ضمن آشکارسازی اختلافات موجود، زمینه‌ی ارائه‌ی خدمات جامع تر پرستاران به نوجوانان بستری در بیمارستان را فراهم آورد.

این تحقیق، مطالعه‌ای پیمایشی، از نوع مقطعی است. برای انجام آن 175 پرستار و 180 نوجوان بستری (18- 12  سال) که خصوصیات لازم برای نمونه‌گیری را دارا بودند، به ترتیب به روش سرشماری و نمونه‌گیری آسان انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه و روش گردآوری داده‌ها خودگزارشی بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها به کمک نرم‌افزار آماری SPSS و با به کارگیری آمار توصیفی و استنباطی نظیر آزمون من ویتنی یو  و کروسکال والیس صورت گرفت.

یافته‌های این پژوهش نشان داد که بین درک پرستاران و نوجوانان بستری در زمینه‌ی اهمیت حریم (001/0> P)، رعایت حریم (001/0 > P)، اهمیت تعاملات پرستار و نوجوان (019/0 = P)، رعایت تعاملات پرستار و نوجوان (001/0 > P)، تفاوت آماری معنی‌داری وجود دارد و در این زمینه‌ها میانگین درک پرستاران از نوجوانان بالاتر است. در زمینه‌ی اهمیت و رعایت ایجاد فرصت برای تصمیم‌گیری نوجوان تفاوت آماری معنی‌داری بین درک پرستاران و نوجوانان بستری وجود ندارد. در مجموع، بین درک پرستاران و نوجوانان بستری در زمینه‌ی اهمیت شأن و منزلت (001/0> P) و رعایت شأن و منزلت (001/0> P)، تفاوت آماری معنی‌داری وجود دارد و میانگین درک پرستاران از نوجوانان بالاتر است.    

با استفاده از یافته‌های این پژوهش و با توجه به اولویت‌های اهمیت و رعایت از دیدگاه نوجوانان می‌توان پرستاران را راهنمایی نمود تا مراقبتی با کیفیت بالاتر به این گروه سنی ارائه دهند.

---

تحولات دنیای کنونی در برگیرنده‌ی ویژگی‌هایی است که نیاز به رویکرد اخلاق در حرفه‌های مختلف را ضرورتی انکارناپذیر کرده است. در دهه‌ی گذشته با تلاش‌ زیاد سعی شد آمادگی‌ پرستاران برای شرایط جدید مراقبت بالا برود، اما طبق شواهد موجود در اکثر کشورهای جهان، حتی پرستاران با مدارج تحصیلی عالی در مورد مباحث اخلاقی توانایی ابراز عقیده نداشته یا به نحوی کنار گذاشته می­شوند. مطالعات انجام شده در زمینه‌ی آموزش اخلاق نشان‌دهنده‌ی این است که هر چقدر مدت تحصیل افزایش می‌یابد بر میزان توانایی استدلال اخلاقی دانشجویان افزوده می‌شود. اما با این‌که پرستاران بالینی و دانشجویان پرستاری آموزش‌های تقریباً یکسانی در زمینه‌ی موضوعات اخلاقی می‌بینند، شواهد حاکی از آن است که توانایی استدلال اخلاقی این دو گروه با هم متفاوت است. بدین دلیل و به منظور به‌دست آوردن دیدگاه روشن‌تری از وضعیت استدلال اخلاقی در جامعه‌ی مورد بررسی، این مطالعه‌ی توصیفی - تحلیلی با هدف مقایسه‌ی استدلال اخلاقی دانشجویان پرستاری و پرستاران در برخورد با معضلات اخلاقی انجام شد. اطلاعات این پژوهش با استفاده از برگردان فارسی پرسشنامه‌ی آزمون معضلات اخلاقی پرستاری (Nursing Dilemma Test) که در سال 1981 توسط Chrisham تهیه شده و شامل 6 سناریو است، جمع آوری گردیده است. با وجود این‌که روایی و پایایی متن زبان اصلی این پرسشنامه مستند است، برای اطمینان از استفاده‌ی آن در زبان فارسی، اعتبار و اعتماد این پرسشنامه مورد سنجش قرار گرفت. 
یافته‌ها نشان‌دهنده‌ی آن است که میانگین نمره‌ی استدلال اخلاقی دانشجویان از پرستاران بیش‌تر است و این اختلاف از نظر آماری معنی‌دار است (000/0 P=). در پرستاران با افزایش تجربه‌ی کاری میزان استدلال اخلاقی افزایش یافته است r = 0.222) 017/0= P) تفاوت معنی‌داری بین آشنایی قبلی با معضلات اخلاقی و استدلال اخلاقی در دو گروه وجود نداشت (478/0P=).
با توجه به این‌که توان ناکافی پرستاران در استدلال اخلاقی به‌ویژه در هنگام مواجهه با معضلات اخلاقی می­تواند منجر به تصمیم‌گیری نامناسب و ایجاد استرس در آن‌ها ­شود، بر اساس نتایج این مطالعه، توصیه­‌هایی برای تقویت توانایی­‌های پرستاران در مواجهه با معضلات اخلاقی قابل ارائه است. با توجه به پایین بودن نمره‌ی استدلال اخلاقی پرستاران ضرورت یافتن راه‌های افزایش توانایی این گروه تأکید می‌شود.

---

رضایتمندی بیماران یکی از مشخصه‌های اثربخشی بیمارستان محسوب می‌شود و لازمه‌ی دستیابی به آن رعایت حقوق بیماران است. بنابراین ضرورت ایجاب می‌نماید که کلیه‌ی کادر درمانی و افراد درگیر با بیمار از جمله دانشجویان دوره‌ی کارآموزی از منشور حقوق بیمار آگاهی کامل داشته و خود را ملزم به رعایت آن بدانند.
مطالعه حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی و به‌صورت مقطعی در نیمه‌ی اول سال 1388 انجام گرفته است. جامعه‌ی پژوهش شامل کلیه‌ی دانشجویان دوره‌ی کارآموزی بالینی بیمارستان‌های آموزشی شهر یزد است. روش نمونه‌گیری به‌صورت طبقه‌ای تصادفی بوده و برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه­ای 3 قسمتی استفاده گردید. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز از نرم‌افزار SPSS نسخه‌ی 16 استفاده شد.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که 6/35 درصد از دانشجویان از سطح آگاهی ضعیف، 7/27 درصد از سطح آگاهی متوسط و 7/36 درصد از سطح آگاهی خوب برخوردار بودند. بیش‌ترین آگاهی دانشجویان در حیطه‌ی «حق آزادی فردی» و کم‌ترین آگاهی آن‌ها در حیطه‌ی «حق دسترسی به خدمات درمانی» بوده استP)، جنس (042/0=P)، مقطع تحصیلی (008/0=P) و رشته‌ی تحصیلی (003/0=P) رابطه‌ی معنی‌داری مشاهده گردید.
با توجه به ارتباط مستقیم و نزدیک دانشجویان با بیماران و پرونده‌های پزشکی آن‌ها و با توجه به این‌که بیش از 63 درصد دانشجویان آگاهی ضعیفی نسبت به حقوق بیمار داشتند، ضرورت آموزش‌های جدی‌تر و کامل‌تر مورد تأکید قرار می‌گیرد.

---

ارجوزه‌ی طبی یکی از آثار کم‌تر شناخته شده‌ی منسوب به ابن سینا، دانشمند و طبیب بزرگ ایرانی در قالب شعر تعلیمی به زبان عربی است. ابن سینا در این کتاب دوره کاملی از طب سنتی ایران را در قالب 1326 بیت شعر عربی در بحر رجز سروده است. شعر تعلیمی یکی از قالب‌های شعر است که تأمین اهداف آموزشی و انتقال مفاهیم علمی بر جنبه‌های ادبی و شعری اولویت دارد. شعر ابن سینا در ارجوزه‌ی طبی ساده و روان بوده و مباحث علم طب به‌صورت اجمالی و با پرهیز از توضیحات مفصل ارائه گردیده است. در این ارجوزه طب نظری و طب عملی در دو بخش جداگانه شرح داده شده است.
وجود ترجمه‌های ارجوزه به زبان فرانسوی و انگلیسی حاکی از ارزش فراوان این اثر در نزد اروپاییان به عنوان خلاصه‌ی کاملی از طب آن دوران است ولی ترجمه‌ی فارسی از این اثر نفیس موجود نمی‌باشد. مرکز تحقیقات طب سنتی و تاریخ طب دانشگاه علوم پزشکی شیراز برنامه‌ی ترجمه‌ی منظوم ارجوزه‌ی طبی را با هدف معرفی این کتاب ارزشمند که نشانگر الگوی آموزشی دانشمندان طب سنتی ایران در به‌کارگیری شعر تعلیمی است آغاز نموده است. این نوشتار بر آن است تا با مقدمه‌ای در بررسی جایگاه ابن سینا در طب سنتی نوین به معرفی ویژگی‌های ارجوزه‌ی طبی ابن‌سینا بپردازد.

---

توانایی پرستار در برقراری ارتباط با بیماران برای استفاده‌ی مؤثر از فرایند پرستاری ضروری است. این مسأله در مورد نوجوانان بیمار اهمیت بیش‌تری دارد. برقراری ارتباط مناسب بین نوجوان و کادر درمانی امری حیاتی است. در این گونه ارتباطات است که نوجوانان قادر به افشاء و ابراز اطلاعات حساس و شخصی خواهند شد و پرستاران نیز قادر به انتقال اطلاعات، نگرش‌ها یا مهارت‌های ضروری از طریق اقدامات ارتقاء دهنده‌ی سلامتی خواهند بود. این مطالعه با هدف مقایسه‌ی درک پرستاران و نوجوانان بستری از میزان اهمیت و رعایت ارتباطات پرستار و بیمار صورت گرفت.
در این مطالعه­­­ی مقطعی، 175 پرستار و 180 نوجوان بستری (18- 12 سال) که معیارهای ورود به مطالعه را دارا بودند به ترتیب به روش سرشماری و نمونه‌گیری آسان انتخاب شدند. محل جمع‌آوری داده‌ها بیمارستان‌های کودکان وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران، ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه و روش گردآوری آن‌ها خودگزارشی بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها به کمک نرم‌افزار آماری SPSS صورت گرفت.
یافته‌های این پژوهش نشان داد بین درک پرستاران و نوجوانان بستری در زمینه‌ی اهمیت ارتباط پرستار و بیمار (019/0 = P) و رعایت آن (001/0 > P)، تفاوت آماری معنی‌داری وجود دارد و نمره‌ی درک پرستاران در هر دو مورد از نوجوانان بستری بالاتر است. در این مطالعه اولویت‌های اهمیت و رعایت نیز تعیین شد و نتایج نشان داد از دیدگاه پرستاران توضیح مراقبت‌های پیگیری مورد نیاز بعد از ترخیص، و از دیدگاه نوجوانان برقراری ارتباط کلامی مناسب و گوش دادن با حوصله به صحبت‌های آنان اهمیت بیش‌تری دارد و از دیدگاه دو گروه برقراری ارتباط کلامی و غیرکلامی مناسب بیش‌تر رعایت می‌شود.
با استفاده از یافته‌های این پژوهش، می‌توان پرستاران را در جهت فراهم نمودن مواردی که از دیدگاه نوجوانان اهمیت دارد و کم‌تر رعایت می‌شود راهنمایی نمود تا بتوانند موانع سر راه رعایت ارتباط مناسب پرستار و بیمار را برطرف نمایند.

---

پرستاران هر روزه در محیط کار خود با موقعیت­های زیادی روبه‌رو می­شوند که مستلزم تصمیم­گیری اخلاقی می­باشد. بنابراین، دانشجویان پرستاری باید در طول دوران تحصیل خود به سطح مناسبی از تکامل اخلاقی دست یابند. تاکنون سطح تکامل اخلاقی دانشجویان پرستاری در ایران مورد بررسی قرار نگرفته است. بنابراین، هدف این مطالعه تعیین سطح تکامل اخلاقی دانشجویان پرستاری است.
این مطالعه‌ی توصیفی- همبستگی در سال 1389 انجام شد. نمونه‌ی پژوهش عبارت بود از 115 دانشجوی سال سوم و چهارم پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تبریز که با روش سرشماری انتخاب شدند. جهت تعیین سطح تکامل اخلاقی دانشجویان از پرسشنامه‌ی آزمون معمای پرستاری استفاده گردید. این پرسشنامه بر اساس نظریه‌ی تکامل اخلاقی Kohlberg طراحی شده و تکامل اخلاقی دانشجویان را در سه سطح پیش­عرفی، عرفی و پس­عرفی بررسی می­نماید. هم‌چنین، در این پرسشنامه میزان رعایت ملاحظات بالینی توسط دانشجویان نیز بررسی می­شود. برخی مشخصات فردی اجتماعی دانشجویان نیز با استفاده از پرسشنامه جمع­آوری شد. تجزیه و تحلیل داده­ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS و آمار توصیفی و استنباطی انجام گرفت.
مشخص شد که 13 دانشجو (3/11 درصد) در مرحله‌ی پیش­عرفی، 33 دانشجو (7/28 درصد) در مرحله‌ی عرفی، 55 دانشجو (8/47 درصد) در مرحله پس­عرفی قرار داشتند و 14 دانشجو (1/12 درصد) نیز در تصمیم­گیری اخلاقی خود ملاحظات بالینی را بیش‌تر مد نظر قرار می­دادند. بین سطح تکامل اخلاقی دانشجویان با سن (49/0 =P)، جنس (21/0 =P)، وضعیت تأهل (79/0 =P)، محل تحصیل (32/0 =P) و سال تحصیلی (92/0 =P) آنان ارتباط آماری معنی­داری یافت نشد. 
این نتایج نشان داد که اگرچه حدود نصف دانشجویان مورد بررسی در مرحله‌ی قابل قبول تکامل اخلاقی یعنی سطح پس عرفی قرار داشتند ولی هنوز درصد قابل توجهی در سطوح پایین­تر تکامل اخلاقی قرار داشتند. این امر نشان‌دهنده‌ی لزوم توجه بیش‌تر مسؤولین پرستاری به امر تربیت اخلاقی دانشجویان پرستاری می­باشد

---

آموزش پزشکی و تربیت دانشجویان به‌عنوان نسل فردای پزشکان جامعه دارای اهمیت فوق العاد‌ه‌ای است. یکی از مهم‌ترین اجزای آموزش پزشکی، آموزش بالینی است که در این دوره دانشجویان مهارت‌‌های لازم برای طبابت در آینده را کسب می‌کنند. از اساسی‌ترین مسائل در آموزش بالینی، اخلاق پزشکی است. در سالیان اخیر دانشگاه‌‌های علوم پزشکی کشور تلاش‌‌های گسترد‌ه‌ای در جهت آموزش اخلاق پزشکی به دانشجویان داشته و پیشرفت‌‌های چشمگیری در این زمینه صورت گرفته است. به‌نظر می‌رسد برای نهادینه شدن و کاربردی کردن این آموزش‌‌ها لازم است راهنمای اخلاقی حقوق بیمار در آموزش پزشکی تدوین شود. در این مطالعه با بررسی جامع متون، مقالات و راهنماهای مرتبط با رعایت حقوق بیمار در مراکز آموزشی، پیش نویس اولیه راهنمای اخلاقی آموزش بر بالین بیمار در مراکز آموزشی تدوین شد. سپس پیش نویس اولیه در گروه‌‌های ذینفع شامل بیماران، اساتید بالینی، دانشجویان مقاطع مختلف بالینی و کارشناسان اخلاق پزشکی به بحث گذاشته و نظرات گروه‌‌ها گردآوری و طبقه‌بندی شد. در مرحله‌ی آخر پیش نویس اولیه و نظرات جمع‌آوری شده، در جلسه‌ی هم اندیشی با حضور نمایندگانی از گروه‌‌های ذی‌نفع ارائه و با اعمال تغییرات، متن نهایی راهنمای اخلاقی آموزش بر بالین بیمار در مراکز آموزشی- درمانی تدوین شد.

---

یکی از موازین اخلاقی بودن دانشگاه، رعایت حقوق دانشجویان است. دانشجو در دانشگاه حقوق بسیاری دارد که یا قانونی هستند یا اخلاقی. حق یادگیری دانشجو از جمله حقوق دانشجویان است که هم قانونی است و هم اخلاقی، لذا با عنایت به متعدی بودن این حقوق، دانشگاه نسبت به آن‌ها وظیفه دارد یعنی هم قانون و هم اخلاق حکم می‌کند که دانشگاه نسبت به یادگیری دانشجویان مواجهه‌ی اخلاقی داشته باشد یعنی فرایند آموزش به گونه‌ای انجام شود که فراگیری دانشجو به بهترین شکل ممکن انجام پذیرد.مواجهه‌ی اخلاقی سه موضع دارد: 1- موضع قبل از وقوع فعل 2- حین انجام فعل 3- پس از انجام فعل. یعنی دانشگاه در سه موضع فوق باید به وظایف اخلاقی خود آگاه باشد یعنی 1- قبل از ارائه‌ی درس 2- هنگام ارائه‌ی درس و حضور دانشجو در کلاس 3- پس از اتمام درس وکلاس. دانشگاه‌ها عموماً برای تحقق یادگیری دانشجو برخی قوانین و مقررات وضع می‌کنند و با اتکا به آن‌ها در پی ادای حق یادگیری دانشجویان هستند اما سؤالاتی چند باقی می‌مانند: 1- آیا این قوانین و مقررات برای تحقق امر یادگیری کافی است؟ 2- آیا وظایف اخلاقی دانشگاه در قبال یادگیری دانشجو، در لوای همین وظایف قانونی مستتر است؟ 3- آیا سیستم آموزشی دانشگاه‌، خود وظیفه‌ی نظارت بر وظایف خود را دارد یا واحد های دیگری برای نظارت و پایش امر یادگیری باید گمارده شوند؟ 4- آیا دانشجو در مقام صاحب حقی که بسیاری از وظایف دانشگاه را رقم می‌زند، می‌تواند و لازم است که در احقاق حقوق آموزشی خود دخیل باشد و بر آن نظارت و پایش و اصلاحات انجام دهد؟ 5- اگر پاسخ سؤال بالا مثبت است توصیف وضعیت فعلی با آن توافق دارد یا تغایر؟ در این مقاله به سؤالات بالا با توصیف وضعیت کنونی دانشگاه‌هایی که می‌شناسیم پاسخ داده می‌شود و چنین نتیجه می‌گیریم که علیرغم آن‌که حق یادگیری دانشجویان از جمله مهم‌ترین رسالات دانشگاه است و وظایف گوناگونی بر آن مترتب است اما به شکل اخلاقی انجام نمی‌شود.

---

کیفیت مراقبت‌‌های پرستاری خصوصاً رعایت اخلاق پرستاری و ارتباط با بیمار از دغدغه‌‌های اصلی مدیران در آموزش پرستاری است. دانشجویان پرستاری در دوره‌ی کارآموزی آماده می‌شوند تا مسؤولیت‌‌های پرستار شایسته را آموخته و انجام دهند. اما از میان رفتار‌های مراقبتی دانشجویان پرستاری مسأله‌ی اخلاق و ارتباط با بیمار از مسائل چالش‌برانگیزی بوده که بر اساس مطالعات مختلف بیماران رضایت کافی از آن نداشتند. لذا، لزوم بررسی کیفیت مراقبت ارائه‌شده در این حیطه‌‌ها و کشف نقاط ضعف و قوت آن ضروری بوده و پژوهشگر بر آن شد تا مطالعه‌ای با هدف تعیین کیفیت مهارت‌‌های اخلاقی و ارتباطی در دانشجویان پرستاری انجام دهد. این مطالعه از نوع مقطعی- توصیفی است. دانشجویان مورد بررسی دانشجویان پرستاری دانشکده‌ی پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران بودند که حداقل 3 روز از بیماران تحت پژوهش مراقبت به عمل آورده بودند. 200 بیمار بستری در بیمارستان‌‌های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران که واجد شرایط معیار‌های ورود به پژوهش بودند به روش در دسترس انتخاب شدند و پرسشنامه‌‌های دموگرافیک و کیفیت مهارت‌‌های اخلاقی و ارتباطی را تکمیل کردند. برای تعیین روایی پرسشنامه از روایی محتوا و به منظور تعیین پایایی انسجام درونی پرسشنامه بررسی شد. داده‌‌ها پس از جمع‌آوری با نرم‌افزار SPSS v.16 در قسمت توصیفی تجزیه و تحلیل شد. دانشجویان از نظر کیفیت مراقبت هم در زمینه‌ی اخلاق پرستاری و هم ارتباط با بیمار در سطح متوسط بودند. بیش‌ترین ضعف در ارتباط با اخلاق پرستاری در زیر مقیاس‌‌های ارائه‌ی آموزش مناسب به بیمار و خانواده‌ی وی، احترام به فرهنگ و آداب و رسوم بیمار و فرصت دادن به بیمار در ابراز احساسات و صحبت در مورد بیماری اش بوده است. در راستای ارتباط با بیمار نیز بیش‌ترین ضعف در زیر مقیاس ارتباط با خانواده و همراهان بیمار، معرفی خود به بیمار در شروع شیفت کاری و توضیح رویه‌‌ها قبل از اجرا بر روی بیمار بوده است. براساس یافته‌‌های پژوهش، از دیدگاه بیماران، دانشجویان از سطح مطلوبی در زمینه‌ی اخلاق و ارتباط با بیمار برخوردار نبودند. لذا پیشنهاد می‌شود تا نظام آموزش پرستاری کشور ضمن توجه به مهارت بالینی در رشته پرستاری، به جنبه‌‌های اخلاق و ارتباط با بیمار که از مهم‌ترین ارکان مراقبت شایسته و جامع‌نگر است توجه به عمل آورند. هم‌چنین، دروسی در این راستا در برنامه‌ی آموزشی دانشجویان قرار دهند تا منجر به نهادینه شدن این موارد در دانشجویان شود.

---

آموزش فرایند پیچید‌ه‌ای است که تحت تأثیر عوامل و متغیر‌های متعددی قرار دارد و از عمده‌ترین وظایف استاد محسوب می‌شود. اگرچه شرایط و امکانات آموزشی یکی از عوامل مؤثر بر جریان یادگیری است، ولی بدون شک نیروی انسانی و به‌خصوص مدرس، به‌عنوان یک عنصر بنیادین و اساسی در این فرایند، یکی از مهم‌ترین عوامل تشکیل‌دهنده‌ی محیط‌‌های آموزشی است که در تحقق اهداف آموزشی نقشی مؤثر دارد. در فرایند تدریس تنها علم و مهارت معلم نیست که مؤثر واقع می‌شود، بلکه کل شخصیت اوست که در ایجاد شرایط یادگیری و تغییر فراگیران تأثیر می‌گذارد. هدف از این مطالعه مقایسه‌ی خصوصیات یک مدرس خوب از دیدگاه دو گروه از دانشجویان مشغول به تحصیل در دانشگاه کردستان وعلوم پزشکی کردستان است. این پژوهش یک مطالعه‌ی توصیفی است که بر روی 136 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی کردستان (پرستاری، مامایی، اتاق عمل و علوم آزمایشگاهی) و 100 نفر دانشجویان دانشگاه کردستان (علوم تربیتی، مدیریت بازرگانی، تربیت بدنی و کشاورزی) در سال 1391 انجام شد. ابزار گردآوری داده‌‌ها پرسشنامه بود که که شامل مشخصات دموگرافیک و پرسشنامه‌ی سنجش دیدگاه دانشجویان بود. در این مطالعه دیدگاه دانشجویان نسبت به‌خصوصیات یک مدرس خوب، در 4 حیطه‌ی مختلف بررسی شد که در آن حیطه مقررات آموزشی با 6 سؤال، حیطه‌ی علمی آموزشی با 14 سؤال، حیطه‌ی نظارت و ارزیابی با 4 سؤال و حیطه‌ی اخلاقی و رفتاری با 15 سؤال ارزیابی شد. پاسخ‌ها براساس معیار 4 حالته لیکرت سنجیده شد و برای هر سؤال، شرکت‌کنندگان یکی از گزینه‌‌های پاسخ ( کم/ متوسط/ زیاد/ بسیار زیاد) را انتخاب کردند. نمونه‌گیری به روش تصادفی انجام شد و دانشجویان در صورت تمایل به همکاری انتخاب شدند. یافته‌‌ها با استفاده از نسخه‌ی 17SPSS مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت و از جداول فراوانی، میانگین و انحراف معیاراستفاده شد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که میانگین سن شرکت‌کنندگان 35/2± 6/22 سال (38-18 سال) بود. 80 درصد شرکت‌کنندگان دانشجویان دختر و بقیه پسر بودند. دانشجویان رشته‌‌های علوم تربیتی (1/25 درصد) و مامایی (9/20 درصد) بیش‌ترین تعداد پاسخ دهندگان را تشکیل می دادند. اکثر دانشجویان شرکت‌کننده در مقطع کارشناسی (4/83 درصد) و بقیه کارشناسی ارشد بودند. هم‌چنین، اکثر آنان در سال دوم (6/39 درصد) مشغول به تحصیل بودند. بیش‌تر شرکت‌کنندگان مجرد (1/94 درصد) و ساکن خوابگاه (4/82 درصد) بودند. در مقایسه، دیدگاه هر دو گروه مورد مطالعه (دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی و دانشگاه کردستان) میانگین امتیازات به‌دست آمده نشان داد که در حیطه‌ی مقررات آموزشی، از نظر دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی در دسترس بودن استاد (88/0±33/3) و برعکس از دیدگاه دانشجویان دانشگاه کردستان حضور استاد در جلسه امتحانی (8/0±3) مهم‌ترین ویژگی بود اما حضور و غیاب کلاسی از نظر هر دو گروه کم اهمیت‌ترین (6/0±45/2) خصوصیت گزارش شده بود. در حیطه‌ی علمی آموزشی نظرات هر دو گروه مشابه بود به این صورت که تسلط علمی استاد بیش‌ترین میانگین (7/0±32/3) و معرفی منابع لاتین کم‌ترین میانگین (96/0±42/2) را داشت. در حیطه‌ی نظارت و ارزیابی نیز نظرات مشابهی گزارش شده بود و طرح سؤال امتحانی متناسب با کیفیت کلاس و طرح سؤال در هر جلسه به ترتیب بیش‌ترین و کم‌ترین میانگین را در هر دو گروه به خود اختصاص داده بودند (87/0±04/3 و 94/0±38/2 به ترتیب). در حیطه‌ی اخلاقی رفتاری نظرات دو گروه متفاوت بود. به این صورت که احترام گذاشتن به دانشجو (69/0±58/3) مهم‌ترین ویژگی و شوخ‌طبعی استاد (87/0±15/3) کم اهمیت‌ترین ویژگی یک مدرس خوب از دیدگاه دانشجویان علوم پزشکی بود، در حالی‌که در همین حیطه دانشجویان دانشگاه کردستان مودب بودن استاد (7/0±27/3) و اعتقادات مذهبی استاد (9/0±28/2) را به ترتیب به‌عنوان مهم‌ترین و کم اهمیت‌ترین ویژگی استاد خوب گزارش کردند. بر اساس یافته‌‌های پژوهش می‌توان به این نتیجه رسید که علاوه بر توانایی علمی و تخصصی، تمامی ابعاد تدریس از جمله در دسترس بودن، حضور استاد در جلسه‌ی امتحانی، توجه به کیفیت سؤال امتحانی متناسب با مطالب درسی ارائه شده و رعایت ادب و احترام در نظر فراگیران از اهمیت ویژ‌ه‌ای برخوردار است و یک مدرس خوب فردی است که در سایر حیطه‌‌ها و ابعاد هم از دانش و مهارت کافی برخوردار باشد. به‌طوری که دانشجویان دانشگاه‌های مختلف، دیدگاه‌های مشترکی در این زمینه دارند. با این امید که نتایج تحقیق بتواند در رسیدن به هدف‌‌های آموزشی مؤثر باشد.

---

حساسیت اخلاقی یکی از ویژگی‌هایی است که فرد واجد آن به پدیده‌‌های اخلاقی حساس می‌شود و پدیده‌‌ها را از زاویه‌ی اخلاق می‌بیند. زمانی که انسان مجبور به تصمیم‌گیری در مورد جانداری شود یک موقعیت اخلاقی پیش آمده است. درمانگران و به‌ویژه پرستاران اغلب با موقعیت‌‌هایی مواجه می‌شوند که جهت حل آن‌ها باید تصمیمات اخلاقی مناسب اتخاذ کنند. حساسیت اخلاقی پرستاران اغلب در انجام دادن مسؤولیت حرفه‌ای و تصمیم‌گیری اخلاقی آنان نقش مهمی دارد و به‌عبارتی حساسیت اخلاقی اولین مؤلفه برای رعایت اخلاق در مراقبت‌‌های درمانی پرستاران است اما گاهی پرستاران دچار سردرگمی، بی‌اهمیتی و بی‌توجهی در مواجهه با موضوعات اخلاقی می‌شوند. مطالعات مختلف نشان می‌دهد آموزش بر حساسیت اخلاقی تأکید دارند و نبود آموزش اخلاقیات می‌تواند مانعی برای گسترش اخلاق در حرفه و حساسیت اخلاق حرفه‌ای ‌شود. با توجه به این‌که زمان تحصیل، فرصت مناسب و مهمی برای ایجاد حساسیت اخلاقی در دانشجویان پرستاری فراهم می‌آورد، پرداختن به این امر خطیر یکی از وظایف مهم دست اندرکاران امر آموزش پرستاری است. کمبود آگاهی اخلاقی در دانشجویان پرستاری به‌عنوان یکی از مهم‌ترین موانع حساسیت اخلاقی در دانشجویان است. در نتیجه، نا آگاهی سبب نقص در توانایی تصمیم‌گیری در معضلات اخلاقی می‌شود و نپرداختن به جنبه‌‌های اخلاقی مراقبت سبب بی توجهی و مغفول ماندن اخلاق در مراقبت می‌شود و به مرور زمان این کار برایش عادی می‌شود و در ارائه‌ی مراقبت به بیماران و ارتقای سلامت جامعه و ارتقای حرفه‌ی پرستاری دچار مشکل می‌شود. با مطالعه‌ی مقالات و جست‌وجو در سایت‌های مختلف به جمع‌آوری اطلاعات پرداختیم. آموزش اخلاقیات توسط اساتید پرستاری در دوران تحصیل دانشجویان پرستاری جهت آمادگی اخلاقی آنان برای ارائه‌ی مراقبت به بیماران در آینده ضروری است.

---

استفاده از شیوه‌هایی چون روش به‌کار رفته در قضیه‌ی عکس فیثاغورث به منظور اثبات فرضیه‌ی هندسی یا مهندسی معکوس در حوزه‌ی مسائل فنی جهت دستیابی به فنون پیشرفته و کشف فناوری‌‌های نو نمونه‌هایی هستند که در آن‌ها متخصصان سعی می‌کنند با طی کردن مسیری بر خلاف مسیر اصلی اثبات فرضیات یا دست یافتن به دانش فنی، به اطلاعات مورد نظر و هدف نهایی خود دست یابند. یکی از شیوه‌‌های ردیابی منابع مورد استفاده و ارزشیابی وضعیت بهره‌برداری از آن‌ها، تحلیل استنادی است. این شیوه که در حقیقت شاخه‌ای از علم اطلاع‌رسانی به‌شمار می‌آید، حوزه‌ای‌ است که استناد‌های علمی انجام شده به یک یا چند اثر را مورد مطالعه قرار داده و صرف‌نظر از فواید مختلف مانند تسهیل در امر تحقیق یا توصیف رابطه‌ی فکری و علمی در میان تحقیقات قبلی، قادر به ارزیابی متون مورد استفاده از جنبه‌‌های مختلف است. در این مقاله ضمن ارائه‌ی دستاورد‌های پژوهشی به شیوه‌ی تحلیل استنادی در 511 پایان‌نامه‌ی دانشجویان پزشکی و دندان‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی بابل (356 پایان‌نامه رشته‌ی پزشکی و 155 پایان‌نامه‌ی رشته‌ی دندان‌پزشکی) طی یک دوره‌ی پنج‌ساله (از آغاز سال 1385 تا پایان نیمسال اول 1390) از حیث نوع، تعداد، سن و وضعیت توزیع منابع مورد استفاده به تفکیک رشته‌‌های تحصیلی، قصد بر آن است تا از این رهگذر به بررسی وضعیت استفاده از قرآن یا دیگر منابع فقهی به‌عنوان اصلی‌ترین منابع اقتباس اصول اخلاقی در اسلام پرداخته و به‌عبارتی دیگر تصمیم بر آن است که با شیوه‌ی معکوس، به بررسی موضوع اخلاق در آموزش و وضعیت استفاده از آموزه‌‌های الهی در آموزش پزشکی پرداخته شود. نتایج حاصل از مطالعه‌ گویای آن بوده است که از میان بیش از بیست‌هزار و هفتصد استناد به‌عمل آمده در 507 پایان‌نامه، دانشجویان پزشکی و دندان‌پزشکی، تعداد استناد‌ها به قرآن یا منابع فقهی کم‌تر از یک‌درصد و نوع منابع مورد استناد عمدتاً کتاب بوده است. علی‌رغم اذعان به‌احتمال خطا در تعیین دقیق استنادها، وضعیت موجود می‌تواند به‌طور غیر مستقیم گویای نوعی کاستی در بهره‌گیری از آموزه‌های الهی در آموزش پزشکی و از جمله تدوین پایان‌نامه‌ها باشد. ضمناً با توجه به تجربیات موجود، نقص در دسترسی گسترده و آسان به منابع مرتبط را می‌توان یکی از دلایل مهم چنین وضعیتی بر شمرد.

---

دانشگاه‌ها نقش مهمی در تعلیم و تربیت متناسب با انتظارات ذی نفعان و جامعه باید داشته باشند. تعلیم و تربیت فرایندی پویاست که نقش مهمی در تربیت افراد برای پذیرش مسؤولیت در آینده و زیر بنایی برای تأمین سبک زندگی سالم در ابعاد زیستی، روانی، اجتماعی و معنوی در جامعه انسانی فراهم می‌کند. در این میان، اساتید دانشگاه از جایگاه خطیر و ویژه‌ای در تعلیم و تربیت مبتنی بر بایسته‌‌های اخلاقی برای دانشجویان برخوردارند. این مطالعه با هدف تبیین نقطه نظرات دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی تهران در مورد بایسته‌‌های اخلاقی یک استاد نمونه انجام شده است. مطالعه‌ای کیفی با رویکرد آنالیز محتوی از نوع استقرایی-قراردادی به‌کار گرفته شد که به کنکاش در خصوص نقطه‌نظرات دانشجویان مبتنی بر فلسفه طبیعت‌گرایانه می‌پردازد. شرکت‌کنندگان در این مطالعه، 19 نفر دانشجوی مشغول به تحصیل در رشته‌‌های مختلف دانشگاه علوم پزشکی تهران بوده‌اند. جهت جمع‌آوری داده‌‌ها از روش مصاحبه‌‌های فردی عمیق نیمه‌ساختارمند استفاده شده است. یافته‌‌ها با استفاده از رویکرد آنالیز محتوای قراردادی تحلیل شده‌اند. نتایج حاصل از مطالعه منجر به شناسایی سه تم اصلی شامل ادراک جوهره‌‌های اخلاقی در سکنات استاد، ویژگی‌‌های عینی اخلاقی استاد به‌عنوان یک الگو و آموزش اخلاق حرفه‌ای در حین تعلیم و تربیت شد. تم اول شامل دو زیر تم طهارت در قضاوت و لطافت در گفتار بود. تم دوم نیز دارای سه زیر تم با عنوان احترام به زمان دانشجو، احترام به شخصیت دانشجو و تواضع و فروتنی بود. بر اساس یافته‌‌های حاصل از مطالعه می‌توان دریافت که تمامی سکنات اساتید مورد رصد مرتب دانشجویان است. از این رو، اساتید نه تنها وظیفه‌ی آموزش دانشجویان از طریق مهارت‌‌های تدریس را بر عهده دارند، بلکه ویژگی‌‌های اخلاقی و شخصیتی اساتید، به‌عنوان الگو‌های مؤثر بر سبک زندگی و تفکر دانشجویان مؤثر بوده و نقش مهمی را در تربیت نسل کاری آینده ایفا می‌کند.

---

  شناخت و آگاهی از جو اخلاقی وچگونگی درک آن در محیط کاری می‌تواند به پرستاران و مدیران در شناسایی و اجرای مکانیسم‌هایی جهت تغییر، ارتقاء و اداره جو اخلاقی کمک کند. این مطالعه با هدف مقایسه‌ی درک پرستاران از جو اخلاق سازمانی واقعی و ایده‌ال در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه جندی‌شاپور اهواز انجام شد. این تحقیق توصیفی مقطعی، بر روی 558 نفر از پرستاران بیمارستان آموزشی دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز که با روش نمونه‌گیری تصادفی منظم انتخاب شده بودند، انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ای مشتمل بر 2 بخش ویژگی‌های دموگرافیک، پرسشنامه‌ی جو اخلاقی واقعی و پرسشنامه‌ی جو اخلاقی ایده‌ال بود. پرسشنامه‌ی جو اخلاقی بر اساس نسخه‌ی فارسی پرسشنامه‌ی جو اخلاقی Olson ، بوده است که در 5 حیطه‌ (مدیران، همکاران، پزشکان، بیماران، بیمارستان) جو اخلاقی را در محیط بیمارستان بررسی می‌کند. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از آزمون‌های آماری توصیفی و استنباطی آزمون t-test مستقل و آنالیز واریانس استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که جو اخلاقی واقعی حاکم بر بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز جو مثبتی بوده است (66/3= میانگین). هم‌چنین، جو اخلاقی ایده‌ال پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، جوی مثبت بوده است (7/4=میانگین). تفاوت معنی‌داری بین میانگین نمرات درک پرستاران از جو اخلاقی واقعی و ایده‌ال وجود داشته است( P <0.05 ). سمت و سابقه‌ی کار پرستاران ارتباط معنی‌داری با میزان درک پرستاران از جو اخلاقی واقعی داشته است( P < 0.05 ). در تحقیق حاضر، جو اخلاقی موجود جو مثبتی بوده است. اما با جو اخلاقی ایده‌ال پرستاران فاصله دارد. بنابراین، مدیران باید جو اخلاقی موجود را حفظ و از طرفی استراتژی‌هایی جهت ارتقاء جو اخلاقی به‌کار گیرند.

---

دستور عدم احیا یکی از چالش‌های مهم در مراقبت‌های انتهایی است. نگرش پرسنل ‌درمانی به دستور عدم احیا می‌تواند در قانونی شدن این رویه نقش مهمی داشته باشد. هدف این مطالعه بررسی نگرش دانشجویان پرستاری دانشگاه‌های علوم پزشکی تبریز و کردستان در رابطه با دستور عدم احیا بود. 186 دانشجوی سال سوم و چهارم پرستاری در دانشکده‌های پرستاری و مامایی تبریز و کردستان در این مطالعه شرکت کردند. جمع‌آوری داده‌ها با پرسشنامه‌ی نگرش به دستور عدم احیا انجام شد که شامل 25 گویه است. نتایج این مطالعه نشان داد که در بیش‌تر گویه‌ها دانشجویان نگرش منفی به دستور عدم احیا داشتند؛ سوء برداشت‌های زیادی در مورد روش انجام این رویه داشتند و متمایل به کسب اطلاعات بیش‌تر در مورد جنبه‌های مختلف این رویه بودند. هم‌چنین، مشخص شد که دانشجویان در مورد اتانازی غیرفعال نیز نگرش منفی داشتند و اعتقاد داشتند که مسائل فرهنگی و مذهبی در دیدگاه آنان نسبت به دستور عدم احیا تأثیرگذار است. اگرچه نگرش دانشجویان پرستاری دو دانشگاه که دارای زمینه‌ی فرهنگی و مذهبی متفاوتی بودند در مورد تک‌تک گویه‌های پرسشنامه تفاوت معنی‌دار آماری نشان نداد (05/0P>).با توجه به کمبود آگاهی دانشجویان در مورد دستور عدم احیا پیشنهاد می‌شود در مورد جنبه‌های مختلف این دستور آموزش‌های لازم به آنان ارائه شود. با توجه به کمبود متون پژوهشی و محدودیت‌های این مطالعه انجام مطالعات بیش‌تری در این زمینه توصیه می‌شود.

---

سنجش میزان رعایت کدهای اخلاق پرستاری در دانشجویان پرستاری به‌عنوان کارکنان آینده‌ی سیستم خدمات بهداشتی درمانی امری ضروری است. برای تعیین نیازهای آموزشی اخلاقی و هم‌چنین، ارزشیابی این آموزش‌ها نیاز به بررسی میزان رعایت کدهای اخلاقی در بین دانشجویان وجود دارد. این مطالعه با هدف تعیین میزان رعایت کدهای اخلاق حرفه‌ی پرستاری و برخی عوامل مرتبط با آن، در بین دانشجویان پرستاری دانشکده‌ی پرستاری و مامایی شهید بهشتی انجام گرفت. در این پژوهش مقطعی توصیفی- تحلیلی تعداد 118 نفر از دانشجویان پرستاری که در بیمارستان‌های دانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در حال گذراندن واحدهای کارآموزی در عرصه بودند، به‌صورت سرشماری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل یک پرسشنامه حاوی اطلاعات دموگرافیک و یک پرسشنامه‌ی پرسشگر ساخته بود که بر اساس کدهای اخلاق حرفه‌ی پرستاری و تحقیقات موجود در ایران و جهان تهیه شده است.مدیریت تعارضات و بعد از آن احترام به همکاران تیم درمانی بیش‌ترین اصل از کدهای اخلاقی بودند که توسط دانشجویان پرستاری رعایت می‌شد. احترام به حقوق بیماران و آموزش به بیمار از اصولی بود که کم‌تر رعایت می‌شد. متغیرهای معدل، جنسیت دانشجویان، وضعیت تأهل، علاقه و احتمال کار در رشته‌ی پرستاری ارتباط آماری معنی‌داری با رعایت کدهای اخلاق نشان داد. نتایج این مطالعه می‌تواند بر اهمیت ایجاد درس اخلاق حرفه‌ای، طراحی کدهای اخلاق حرفه‌ای و آموزش آن به جامعه‌ی پرستاری تأکید کند که این امر می‌تواند مورد توجه برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران بخش سلامت قرار گیرد.

---

در دنیای امروز با توجه به پیشرفت روز به روز علم، پیچیدگی بیماری‌ها و افزایش طول عمر، شاهد تجربه‌ی دیسترس اخلاقی در پرستاران هستیم. یکی از عواملی که احتمال می‌رود در ایجاد دیسترس اخلاقی درک‌شده نقش داشته باشد جو اخلاقی حاکم بر بیمارستان‌ها است. لذا مطالعه‌ی حاضر با هدف بررسی درک پرستاران از دیسترس اخلاقی درک‌شده و ارتباط آن با جو اخلاقی در بیمارستان‌های شهر یزد انجام شد. در این مطالعه‌ی توصیفی، همبستگی با بهره‌گیری از پرسشنامه‌ی دیسترس اخلاقی درک‌شده (MDS) و پرسشنامه‌ی جو اخلاقی بیمارستان (HECS)، در 370 نفر از پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی شهر یزد شامل بیمارستان شهید صدوقی، بیمارستان شهید رهنمون، بیمارستان شهید افشار و بیمارستان سوانح سوختگی، مورد بررسی قرار گرفت. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از SPSS نسخه‌ی 18 و آمار توصیفی و تحلیلی انجام شد. در این مطالعه میانگین شدت دیسترس اخلاقی درک‌شده در میان پرستاران 28/1±41/3 و میانگین درک آنان از جو اخلاقی 78/0±22/3 بوده است. نتایج نشان داد که بین دیسترس اخلاقی درک‌شده در پرستاران و درک آنان از جو اخلاقی رابطه‌ی منفی معنی‌داری وجود داشته است (00/0=P). لذا با اجرای منشورهای اخلاقی و تدوین برنامه‌هایی به منظور ارتقاء جو اخلاقی ممکن است بتوان شدت دیسترس اخلاقی درک‌شده در پرستاران را کاهش داد.

---

برای ارزیابی حساسیت اخلاقی دانشجویان پزشکی در جوامع مختلف نمی‌توان از یک ابزار و محتوای واحد استفاده کرد. در مطالعه‌ی حاضر برای ارزیابی حساسیت اخلاقی دانشجویان پزشکی در ایران، یک پرسش‌نامه‌ی بومی با محتوای منطبق بر اصول اخلاقی و ارزش‌های حرفه‌ای پزشکی و فرهنگ و قوانین اخلاق پزشکی کشورمان تدوین شده است. برای تدوین سؤالات از سناریوهای ارزیابی رفتار حرفه‌ای منتشر شده در مقالات و کتاب‌ها، راهنمای رفتار حرفه‌ای دانشگاه علوم پزشکی تهران و لاگ‌بوک‌های دوره‌ی درسی اخلاق پزشکی دانشجویان دانشکده‌ی پزشکی استفاده شده است. 7 مورد سؤالات اولیه در مطالعه‌ی پایلوت از نظر شفافیت و مناسب بودن بررسی شدند. سپس 38 سؤال اولیه در اختیار 7 نفر از اساتید خبره و 4 نفر از دانشجویان پزشکی خبره در زمینه‌ی اخلاق پزشکی برای ارزیابی محتوا قرار داده شد که همگی در مورد تمامی سؤالات نظر دادند. در مجموع پایایی 35 سؤال به روش آزمون مجدد ارزیابی شد که سؤالات در طی دو مرحله و با فاصله 2 هفته در اختیار 30 نفر از دانشجویان پزشکی قرار گرفت. در مرحله‌ی ارزیابی پایایی 24 سؤال به‌عنوان سؤالات نهایی تعیین شدند. میانه‌ی شاخص‌های همبستگی ICC (Intraclass Correlation Coefficient) و Spearman و Kappa برای سؤالات نهایی شده به ترتیب 81/0، 65/0 و 53/0 محاسبه شد. هم‌چنین، شاخص آلفای کرونباخ 67/0 بود. پرسش‌نامه‌‌ی نهایی شامل 24 سؤال با محتوای بالینی است که هر کدام یک چالش اخلاقی را مطرح کرده است. ابزار طراحی شده می‌تواند به‌عنوان یک ابزار پژوهشی روا و پایا جهت بررسی سیر تغییرات حساسیت اخلاقی دانشجویان پزشکی در مقاطع مختلف تحصیلی مورد استفاده قرار گیرد. ارزیابی اثربخشی اصلاحات کوریکولوم آموزشی در موضوع اخلاق پزشکی می‌تواند مورد استفاده‌ی دیگر چنین ابزاری باشد. ابزار طراحی‌شده در این مطالعه نخستین ابزار بومی برای ارزیابی حساسیت اخلاقی دانشجویان پزشکی در ایران است.