در آثار بهجای مانده از اطبای مسلمان، بهویژه محمدبن زکریای رازی، نکات مهمی در ارتباط با اخلاق پزشکی
مطرح شده است که میتوان آنها را در سه بخش عمده مطرح کرد:
1-رعایت موازین اخلاقی در پرداختن به حرفهی پزشکی: رازی با توجه به نظریات پزشکان برجستهی معاصر و
پیشکسوت خود، تأکید زیادی بر ویژگیهای شخصیتی متعددی میکند که پزشک باید از آنها برخوردار باشد تا بتواند شایستهی طبابت باشد. بهعنوان مثال، وارستگی و آراستگی در ظاهر و رفتار، رازداری، پرداختن به مطالعه، خودداری از اتلاف وقت در کارهای بیهوده و ناشایست، عدم توجه به مادیات و استفاده از طبابت بهعنوان تجارت، داشتن اعتماد بهنفس مناسب در هنگام کار و احترام گذاشتن به بیمار، از ویژگیهای پزشک خوب بهشمار میآیند.
2-رعایت موازین اخلاقی در امور پژوهشی: یکی از ویژگیهایی که رازی را نسبت به اکثریت پزشکان - و حتی ابن سینا - ممتاز میکند، رعایت اخلاق در پژوهش است. رازی، هر جمله و نقل قولی را با ذکر مأخذ میآورد و حتی مطالبی را که از مأخذ ناشناخته میآورد، تأکید میکند که از کتابی با نویسندهی مجهول آوردهام. وی به پزشکانی خرده میگیرد که مطالب دیگران را بهگونهای نقل کردهاند که گویی خودشان آن را انجام دادهاند و میگوید که این کار، شایستهی پزشک نیست.
3- رعایت موازین اخلاقی در امور درمانی: رازی برای هر اقدام درمانی، خود را موظف به رعایت اخلاق، دقت، امانت و احساس تعهد نسبت به بیمار میداند. بهعنوان مثال، تأکید میکند که هیچگاه نباید پیش از شناسایی عامل درد، داروهای ضد درد را تجویز کرد، بلکه باید عامل را شناسایی کرده، به اقدام برای زدودن آن پرداخت. در همین راستا تأکید میکند که در برخی از موارد پزشکان، درد چشم را با تریاک یا دیگر داروها درمان کردهاند که منجر به کوری شده است. همچنین تأکید کرده که زیادهروی در مصرف برخی داروهای بهظاهر سودمند- همچون زعفران که رنگ رخسار را نیکو میگرداند- ممکن است به عوارض وخیم و حتی غیر قابل جبرانی بینجامد. همچنین میافزاید که باید از بهکار بردن داروهای متعدد برای برطرف کردن علامتهای مختلف خودداری کرد، زیرا ممکن است چند علامت، همگی مربوط به یک عامل باشند و با درمان عامل، همهی آن علایم زدوده شوند. در اصل مقاله هر کدام از موارد فوق به تفصیل مورد بحث قرار گرفته است.
