مقدمه و بیان مسئله: نگرش رسول گرامی خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) به درمان جسم دارای ابعاد مختلف اعتقادی، هستیشناختی، اخلاقی، فقهی و طبی است. این مقاله به مطالعۀ نگرش عرفانی و اخلاقی ایشان به درمان میپردازد تا ماهیت درمان را از منظر عرفانی و نیز رفتار اخلاقی طبیب دینورز در فرایند درمان را تبیین کند.
روش پژوهش: این تحقیق، با استناد به آیات قرآن کریم و تفاسیر مرتبط و نیز روایات نبوی در جوامع روایی شیعه و سنی و طبق روش اسنادی – کتابخانهای انجام گرفته است.
نتایج: نتایج این تحقیق نشان داده است پیامبر خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) درمان را با نگرشی توحیدی صرفاً مستند به خدای متعال دانسته و بلکه نام «طبیب» را نیز مخصوص حضرت پروردگار معرفی فرموده که شفا تنها در دست اوست. آن حضرت، پزشکان را افرادی «رفیق» که با رفق و مدارا به بیمار خدمت میکنند دانسته است. البته ایشان پزشک را نه برکنار از فرایند درمان بلکه به عنوان مجرای فیض پروردگار معرفی فرموده است و با این نگرش، اصحاب خود را به پیروی از فرایندهای درمانی توصیه نموده است. آن حضرت دارو را نازل شده از ناحیۀ خدای متعال دانسته و فرمودند خدای متعال برای هر دردی دارویی را نازل فرموده است. همچنین طبق آموزههای اخلاقی رسول اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) سه وظیفۀ محوری در فرایند درمان برای پزشک وجود دارد: لزوم تخصص پزشک، تلاش او در کشف درمان، دوری از مداوا جستن از محرمات.
کاربرد و آثار: آموزۀ هستیشناسانۀ عرفانی نبوی دربارۀ درمان که «خدای متعال برای هر دردی دارویی را نازل فرموده است»، یک انگارۀ بسیار مهم است که میتواند به عنوان یک گزارۀ فراروشی، طب را از بحرانهای پارادایمی مرتبط با موضوع نجات دهد. همچنین دیگر نگرشهای عرفانی آن حضرت به درمان، میتواند با ایجاد صبغۀ توحیدی در فرایند درمان، مبادی اخلاقی درمان را تبیین کند. اصول اخلاقی مطرح شده در ارتباط پزشک و درمان نیز میتواند با رهیافتی نو یعنی با ابتنا بر مسئولیت در برابر حرفه پزشکی (فعلاً با تاکید بر حرفه و بس و بدون توجه به مسئولیت در برابر بیمار) به عنوان مسئولیتی الاهی به ارتقای مسئولیت حرفهای پزشک بیانجامد.
