31 نتیجه برای نوع مطالعه: مروری
فاطمه ارشادی نیا، الهام رحیمی، بشرا زارعی، هادی پاشاپور، منوچهر کرمی،
دوره 19، شماره 2 - ( 6-1402 )
چکیده
مقدمه و اهداف: نظام مراقبت از بیماری، اطلاعات مهمی از قبیل جمعیت در معرض خطر و الگوی انتشار بیماری را در دسترس قرار می دهد. این مطالعه مرور ساختارمند، در راستای ارائه تجارب کشورهای جهان در راه اندازی نظامهای مراقبت کووید-19 مبتنی بر مدارس انجام شده است.
روش کار: مطالعه حاضر یک مطالعه مرور ساختارمند است. چهار پایگاه داده در بازه زمانی ژانویه 2019 الی دسامبر2022 با استفاده از کلمات کلیدی مرتبط جستجو شدند. مطالعات توسط دو نفر با توجه به معیارهای ورود و خروج غربالگری شدند. استخراج داده ها با استفاده از فرم استاندارد انجام شد. یافته ها متناسب با اهداف مطالعه برحسب توزیع جغرافیایی، روند زمانی و ویژگی های نظام های مراقبت گزارش شدند.
یافته ها: اطلاعات 12 مطالعه با توجه به فرم استاندارد استخراج شد. تمام مطالعات مرتبط با نظام مراقبت کووید-۱۹ مبتنی بر مدرسه بودند. بیشترین تعداد مطالعات مربوط به ایالات متحده آمریکا و انگلیس بوده است. گزارشات، منطبق با استاندارد نبودند. تعداد مدارس تحت پوشش در نظام های مراقبت اجرا شده از 2 مدرسه تا بیش از 6000 مدرسه متغیر بوده است. گروه سنی در این مطالعات 0 تا 19 سال بوده است. داده ها از مدارس به صورت روزانه و یا هفتگی جمع آوری شده اند.
نتیجه گیری: نظام های مراقبت مبتنی بر مدارس غالبا در کشورهای اروپایی و آمریکا اجرا شده است. نتایج نظام های مراقبت کووید-۱۹ در مدارس باید طبق استانداردهای گزارش نظام مراقبت صورت گیرد. این مهم به منظور پایش و ارزیابی نظام مراقبت یک ضرورت به شمار می رود. همچنین امکان اشتراک و استفاده سایر کشورها و محققین را جهت تبادل داده ها فراهم می کند. علاوه بر این، گزارش سنجه هایی از جمله حساسیت، به هنگام بودن، ارزش اخباری مثبت در نظام های مراقبت راه اندازی شده صورت نگرفته بود.
مریم قهرمانی، نوشین پیمان، منور افضل آقایی،
دوره 19، شماره 2 - ( 6-1402 )
چکیده
مقدمه و اهداف: در سال های اخیر تحولات جمعیت شناختی چشمگیری در دنیا رخ داده است. یکی از مهمترین این تغییرات،کاهش نرخ باروری در بسیاری از کشورها از جمله ایران بوده است. برخی جامعه شناسان تغییر نگرش به فرزندآوری را مهمترین علت کاهش باروری و کوچک شدن بعد خانوار در دهه های اخیر می دانند. با توجه به نقش مهم مردان در فرزندآوری مساله این است که آیا پژوهش های داخلی در موضوع نگرش به فرزندآوری در مردان از بلوغ کافی برخوردار است ؟ و روند پژوهشی این موضوع در کشور با چه خلاء هایی روبرو است؟
روش کار: مطالعه حاضر با استفاده از مقالات پژوهشی ایرانی چاپ شده در مجلات داخلی و خارجی انجام شد. برای دستیابی به مقالات مرتبط از بانک های اطلاعاتی داخلی (magiran، SID) و بین المللی (Web of Science، Scopus ،PubMed ) و همچنین موتور جستجوگرGoogle Scholar از ابتدا تا مه سال 2022 و با کلید واژه های نگرش (attitude)، انگیزه (motivation)، قصد (intention)، فرزندآوری و باروری (childbearing, childbirth, fertility,، reproduction) استفاده شد.
یافتهها: 18 مقاله مرتبط با هدف پژوهش، وارد مطالعه شدند. الگوی دو فرزندی الگوی مسلط فرزندخواهی در بین مردان بود. نسبت زیادی از مردان نگرش مثبتی به فرزندآوری داشتند. از جمله متغیرهای مرتبط با نگرش مردان به فرزندآوری تحصیلات، طبقه اجتماعی- اقتصادی، احساس تنهایی، محل سکونت و میزان اسـتفاده از اینترنـت بود.
نتیجهگیری: افزایش سیاست های تشویق، آگاهی بخشی در راستای اهمیت فرزندآوری، فراهم کردن اشتغال برای مردان، مسکن مناسب و اجرای برنامه های آموزشی جامع به منظور تقویت دیدگاه مثبت مردان نسبت به فرزندآوری ضروری است.
مصطفی طالبی، ساره شاکریان،
دوره 19، شماره 3 - ( 9-1402 )
چکیده
مقدمه و اهداف: لیشمانیوز جلدی (سالک) یکی از مهم ترین بیماریهای بومی در ایران است. که میتواند سبب ایجاد ضایعات پوستی، اسکارهای مادام العمر و در نهایت انگ جدی در افراد مبتلا شود. مطالعه حاضر با هدف بررسی تاثیرعوامل اقلیمی و اکولوژیک بر اپیدمیولوژی بیماری سالک در ایران طراحی و اجرا گردید.
روش کار: مطالعه حاضر به شیوه مرور روایتی انجام شد. جستجو با استفاده از کلیدواژههای اصلی "لیشمانیوز پوستی"، "سالک "، "عوامل اقلیمی"، "عوامل محیطی" در پایگاههای ملی و بینالمللی بدون محدودیت زمانی انجام گردید. تمامی پژوهشهای انجام شده در زمینه ارتباط بین عوامل اقلیمی و محیطی با پراکندگی بیماری سالک در کشور بدون محدودیت مکانی، زمانی، و روش شناسی پژوهش، مورد بررسی قرار گرفتند.
یافتهها: نتایج جستجو در ابتدا شامل 823625 مقاله بود. با ویژه کردن کلیدواژهای جستجو و طی مراحل غربالگری اولیه و نیز حذف مقالات تکراری تعداد 184 مطالعه باقی ماند و در ادامه با حذف مواردی به دلیل عدم احراز شرایط لازم 30 مقاله و در نهایت با ورود 6 مورد پایـان نامـه کارشناسـی ارشـد، تعداد 36 مطالعه جهت انجام بررسی نهایی انتخاب گردیدند. بررسی مطالعات نشان داد همراهی موثری بین بر خی عوامل اقلیمی نظیر دما، رطوبت، ساعات آفتابی و بارش در اکثر مناطق جغرافیایی کشور با میزان بروز و شیوع سالک وجود دارد. ارتباط بین عواملی مانند پوشش گیاهی، وزش باد با تعداد موارد بیماری در نقاط مختلف کشور دارای نتایج متفاوتی بود.
نتیجهگیری: نتایج مطالعه حاضر تاثیر عوامل اقلیمی و محیطی را بر میزانهای سالک در کشور نشان می دهد. با توجه به اینکه تاثیر عوامل مذکور در همه نقاط کشور یکسان نیست، لازم است اقدامات پیشگیرانه موثری به منظور کاهش باربیماری متناسب با نیاز های هر نقطه جغرافیایی اجرا گردد.
فائزه جغتایی، پیام روشنفکر، مروئه وامقی، زهرا جرجران شوشتری، ندا سلیمان وندی آذر، پیمانه شیرین بیان، غلامرضا قائدامینی هارونی،
دوره 19، شماره 4 - ( 12-1402 )
چکیده
مقدمه و اهداف: ارزیابی سریع و پاسخ (RAR) رویکردی است که از 1990 در پژوهش های حوزه سلامت به کار گرفته و برای آن راهنماهای متعددی طراحی شده است. این مطالعه به بررسی و مقایسه راهنماهای پرکاربرد و مرجع در این حوزه پرداخته است.
روش کار: مطالعه مروری حاضر روی راهنماهایی که در پایگاه های اطلاعاتی Pubmed و Scopus منتشر شده اند انجام شد. پس از بررسی اولیه، ابعاد اصلی و مشترکی که ساختار این راهنماها را تشکیل می داد، استخراج شده و در قالب جدول مقایسه ای به تفکیک تعریف، موضوع و گروه هدف، روش های به کار گرفته شده، گام های انجام تحقیق و زمان مورد نظر ارائه شدند.
یافتهها: در شش راهنمای پرکاربرد مرور شده به لحاظ "تعریف" این رویکرد را در راستای بررسی جامع و سریع یک مشکل مرتبط با سلامت در نظر گرفته اند. به لحاظ تعداد "گام های" ارزیابی سریع و پاسخ تفاوت هایی دیده می شود و به لحاظ "زمان انجام مطالعه" بازه زمانی 12 الی 16 هفته در نظر گرفته شده است. از جمله روش های به کارگرفته شده در راهنماهای مورد بررسی می توان به این موارد اشاره کرد: بررسی اطلاعات موجود، مصاحبه (باز، ساختارمند، نیمه ساختاریافته)، بحث گروهی متمرکز، و سایر روش ها مثل مشاهده، پیمایش، روش های روایتی و نقشه کشی.
نتیجهگیری: رویکرد ارزیابی سریع و پاسخ (RAR)، با انعطاف پذیری بالا و لحاظ کردن ملاحظات علمی و عملی، میتواند به عنوان یک روش با قابلیـت اجـرای سریع برای ارزیابی مشکلات سلامت و رفتارهای پر خطر مرتبط با آن در گروه های سخت دسترس مورد استفاده قرار گیرد.
علیاصغر فخری دمشقیه، حمیده حسننژاد، علیرضا باهنر،
دوره 20، شماره 1 - ( 3-1403 )
چکیده
مقدمه و اهداف: حضور باقیماندههای آنتیبیوتیکی در مواد غذایی از جمله تخممرغ خطر بالقوهای علیه سلامت عمومی محسوب میشود. هدف از مرور نظاممند حاضر ارزیابی فراوانی نسبی باقیماندههای آنتیبیوتیکها در تخممرغهای عرضه شده در ایران بود.
روش کار: پایگاههای داده پابمد، اسکوپوس، وب آف ساینس، گوگل اسکالر، مگیران، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، و ایرانداک مورد جستجو قرار گرفت. عنوان و چکیده نتایج به دست آمده از نظر معیارهای ورود و خروج، توسط دو مرورگر به صورت مستقل از هم غربالگریشد. معیارهای ورود شامل مقالاتی بود که به زبانهای انگلیسی یا فارسی بوده و فراوانی نسبی باقیماندههای آنتیبیوتیکی را در تخممرغها در ایران برآورد کردهاند، و معیار خروج شامل پژوهشهایی بود که متن کامل آنها در دسترس نبود. دادههای شیوع، سال انتشار، نوع آزمون تشخیصی، و مکان نمونهگیری از مقالات مرتبط استخراج شد.
یافتهها: از 217 نتیجه به دست آمده، 11 مقاله وارد مرور نظاممند شد. آزمون تشخیصی الایزا (6 مقاله) فراوانترین آزمونه تشخیصی مورد استفاده بود. از نظر پراکندگی جغرافیایی مکان نمونهگیری، بیشترین تعداد بررسیها در استان آذربایجان شرقی (4 بررسی) و از نظر باقیماندههای آنتیبیوتیکها، شیوع حضور باقیماندههای 7 خانواده آنتیبیوتیک و 12 نوع آنتیبیوتیک بررسی شده بود و تتراسایکلینها (5 مقاله، 6 ارزیابی) دارای بیشترین تعداد بررسی بود. همچنین، بیشترین فراوانی نسبی گزارششده مربوط به باقیمانده تتراسایکلین (100 درصد) در شهرستان اصفهان و کلرامفنیکل (75 درصد) در شهرستان تبریز بود.
نتیجهگیری: باقیماندههای تتراسایکلین و کلرامفنیکل دارای بیشترین فراوانی نسبی در تخممرغها در ایران بودند.
پروانه اصفهانی، محمد سارانی، سمیه سامانی، عالیه بزی، سیده معصومه حسینی زارع، احمد سیر صدر، مریم سادات حسینی، سیده محبوبه حسینی زارع،
دوره 20، شماره 2 - ( 6-1403 )
چکیده
مقدمه و اهداف: افسردگی از شایع ترین اختلالات روحی- روانی در دانشجویان است که منجربه افت شدید عملکرد تحصیلی و اجتماعی میشود. بنابراین، این مطالعه مرور ساختارمند و متاآنالیز با هدف تعیین شیوع افسردگی در دانشجویان پرستاری در ایران انجام شد.
روش کار: این مطالعه به صورت مرور ساختارمند و متاآنالیز انجام شد. کلیه مقالات علمی منتشر شده تعیین شیوع افسردگی در دانشجویان پرستاری در 5 پایگاه داده (Web of Science، Scopus ، PubMed، SID، Magiran) و موتور جستجوگر Google Scholar جستجو و ارزشیابی کیفیتی شدند. ناهمگنی مطالعات با استفاده از شاخص I2 و مدل متارگرسیون برای ارزیابی متغیرهای مظنون به ناهمگونی انجام شد. در نهایت، تعداد 9 مقاله شرایط ورود به این مطالعه را داشت که با استفاده از نرم افزار Comprehensive Meta-Analysis تحلیل شدند.
یافتهها: بر مبنای مدل تصادفی، شیوع کلی افسردگی در دانشجویان پرستار ایرانی برابر با3/2 درصد (4/5 ـ 2/1؛ حدود اطمینان %۹۵) به دست آمد. بیشترین شیوع افسردگی در دانشجویان پرستاری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1383برابر 6/2 درصد (7/1- 5/3؛ حدود اطمینان %۹۵) و کمترین شیوع افسردگی در دانشجویان پرستاری در استان قم و اصفهان در سال 1395 برابر 0/8درصد (1/2- 0/5؛ حدود اطمینان %۹۵) به دست آمد. همچنین بین سال، حجم نمونه، میانگین سنی و شیوع افسردگی در دانشجویان پرستاری ایرانی رابطه معناداری وجود داشت (0/05>P).
نتیجهگیری: نتایج این مطالعه نشان داد که شیوع افسردگی در دانشجویان پرستاری برابر با 3/2 درصد بود و با افزایش سال و میانگین سنی این میزان شیوع کاهش مییابد. با این وجود، ضروری است سیاستگذاران و مدیران اقداماتی به منظور کاهش افسردگی به کار گیرند.
علی اصغر هنرمند، سید آریا نژادقادری، علی اکبر حقدوست،
دوره 20، شماره 4 - ( 12-1403 )
چکیده
مقدمه و اهداف: سیگارهای الکترونیکی دستگاه هایی هستند که مایعات حاوی نیکوتین و مواد شیمیایی را گرم کرده و آئروسلهایی تولید میکنند که قابل استنشاقاند. این محصولات به عنوان جایگزینی کمتر مضر برای سیگارهای سنتی معرفی شدهاند، اما شواهدی وجود دارد که نشان میدهد مصرف آنها نیز خطرات خاصی دارد. تبلیغات و تأثیرات شبکههای اجتماعی، به ویژه در میان نوجوانان، باعث افزایش مصرف این سیگارها و نگرانیهای جدی شده است. هدف این مطالعه بررسی فواید و مضرات سیگارهای الکترونیکی است.
روش کار: در این مقاله مروری روایتی، پایگاه داده PubMed و Google Scholar بهطور غیرنظاممند و با استفاده از کلمات کلیدی مرتبط برای یافتن مطالعاتی در زمینه اثرات سلامت، تاریخچه، تکامل و هزینه اثربخشی سیگارهای الکترونیکی جست وجو شدند.
یافته ها: سیگارهای الکترونیکی برای اولین بار در سال ۲۰۰۳ وارد بازار شدند و به سرعت در میان مصرفکنندگان رواج پیدا کردند. این سیگارها بهعنوان گزینهای سالمتر نسبت به سیگارهای سنتی به بازار معرفی شدند، اما محتوای این سیگارها شامل مواد شیمیایی مختلفی است که برخی از آنها در اثر حرارت تجزیه شده و ترکیباتی سمی ایجاد میکنند. مصرف سیگارهای الکترونیکی میتواند تاثیرات مختلفی بر سلامت داشته باشد. از جمله این تاثیرات میتوان به مشکلات قلبی-عروقی، تنفسی و احتمال ایجاد سرطان اشاره کرد.
نتیجهگیری: سیگارهای الکترونیکی ممکن است در برخی موارد به ترک سیگار کمک کنند، اما این مزایا در کنار مضرات قابل توجهی قرار میگیرد. با توجه به خطرات محتمل، نیاز به تحقیقات بیشتر برای ارزیابی جامع و دقیق اثرات آنها بر سلامت احساس میشود تا بتوان از مزایا و مضرات این محصولات آگاهانهتر بهره برد.
احسان مصطفوی، کیومرث ناصری، پروین یاوری،
دوره 20، شماره 4 - ( 12-1403 )
چکیده
 |
دکتر حسین صباغیان، دامپزشک و اپیدمیولوژیست، از افراد برجسته و به نام اپیدمیولوژی و بهداشت کشور میباشد. در این مقاله مروری به فعالیتهای ارزنده ایشان اشاره شده است.
دکتر صباغیان در طول سالهای خدمت خود مسئولیت هایی نظیر ریاست ایستگاه تحقیقات بهداشتی اصفهان، دبیر دفتر تحقیق دانشکده بهداشت دانشگاه تهران، رییس گروه اپیدمیولوژی و آمار زیستی دانشگاه تهران و عضویت در شورای مدیریت دانشگاه تهران را به عهده داشت. از وی کتاب های متعددی در حوزه اپیدمیولوژی، بهداشت عمومی و بیماری های مشترک انسان و دام (زئونوز) در دسترس می باشد.
مرور خدمات ارزنده ایشان می تواند برای جامعه اپیدمیولوژی و بهداشتی و جوانان کشور بسیار ارزشمند باشد. |
نیلوفر بهرام پور، سید وحید احمدی طباطبایی، مریم فرجی، علی اکبر حقدوست،
دوره 21، شماره 1 - ( 3-1404 )
چکیده
مقدمه و اهداف: پسماند به مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) گفته میشود که حاصل فعالیت انسان بوده و از نظر تولیدکننده زائد تلقی میشود. به دنبال افزایش جمعیت تولید پسماند خانگی نیز افزایش مییابد؛ بنابراین بررسی اثرات مدیریت پسماند خانگی بر سلامتی یک مسئله حیاتی است. با شناسایی مشکلات و خطرات ناشی از این نوع پسماند میتوان با مداخلات موثر اثرات ناشی از آن را کاهش داد.
روش کار: این مطالعه یک مرور دامنهای با هدف ارزیابی پیامدهای سلامت مدیریت پسماند خانگی میباشد. در این مطالعه پایگاههای الکترونیک PubMed، Scopus و Web of science در محدوده سالهای 2024-2014 به زبان انگلیسی جستجو و نتایج به دست آمده وارد نرم افزار اندنوت شده و مورد غربالگری قرارگرفتند.
یافتهها: در نتیجه جستجوی منابع، از 3504 مطالعه نهایتا تعداد 109 متن کامل در مطالعه گنجانده شد. نتایج این مطالعه نشان داد که اغلب مطالعات در کشورهای در حال توسعه انجام شدهاست. ابزار جمع آوری اطلاعات اغلب نمونه های آزمایشگاهی و بیشتر آنها از نوع کمی بودند. اکثر این مطالعات به بررسی اثرات مدیریت پسماند خانگی بر سلامت جسمی پرداخته بودند و کمترین بعد مورد بررسی سلامت معنوی بود.
نتیجهگیری: این مطالعه نشان میدهد که مدیریت پسماند خانگی علاوه بر اثرات بر سلامت جسمی و آلودگی های زیست محیطی میتواند سلامت روانی، اجتماعی و معنوی را تحت تاثیر قراردهد. بنابراین باید با شناسایی این اثرات به دنبال راه حلهایی برای مدیریت بهتر پسماند خانگی جهت به حداقل رساندن آثار منفی بر سلامتی باشیم.
سید آریا نژادقادری، محمد خلیلی، علی اکبر حقدوست، عباس آقایی افشار، حمید شریفی،
دوره 21، شماره 1 - ( 3-1404 )
چکیده
مقدمه و اهداف: تب دنگی، یک بیماری ویروسی است که توسط پشههای Aedes aegypti و Aedes albopictus منتقل میشود. این بیماری تهدیدی جدی برای بهداشت عمومی است و با توجه به نبود درمان مؤثر، استراتژیهای پیشگیری و کنترل اهمیت زیادی دارند. این مطالعه بر ترکیب دستورالعملهای بینالمللی برای کنترل پشههای Aedes و مدیریت تب دنگی تمرکز دارد.
روش کار: این مطالعه مروری روایتی بر دستورالعملهای بینالمللی برای پیشگیری و کنترل تب دنگی و پشه آئدس متمرکز بود. منابع معتبر بینالمللی بررسی شدند. معیارهای انتخاب شامل اعتبار سازمان منتشرکننده، تمرکز بر بیماریهای منتقله از ناقلین و سازگاری با شرایط محیطی بود. دادههای کلیدی هر دستورالعمل شامل اهداف، پیامهای اصلی و توصیهها استخراج شدند. بازه زمانی جستجو تا 2024 و در سایت های بین المللی بود.
یافتهها: دستورالعملهای بینالمللی بر رویکرد یکپارچه در کنترل ناقلین تأکید دارند. استراتژیهای محیطی شامل مدیریت پایدار سیستمهای آب، حذف آبهای راکد و دفع ایمن زبالهها است. کنترلهای شیمیایی بر استفاده محتاطانه از لاروکشها و سموم ضدحشره با رعایت دقیق پروتکلهای مدیریت مقاومت تأکید دارند. مداخلات زیستی مانند معرفی گونههای شکارچی به آبگیرها در شرایط خاص توصیه میشوند. دستورالعملها بر مشارکت و آموزش جوامع تأکید داشته و همکاریهای بین بخشی را ضروری میدانند. ابزارهای نوینی مانند مواد حاوی حشرهکش، تلههای کشنده و فناوریهای پیشبینی روند بیماری نیز مورد تأیید قرار گرفتهاند. بسیج اجتماعی و همکاری بین بخشی از عناصر موفقیت بلندمدت به شمار میروند.
نتیجهگیری: استراتژیهای بینالمللی کنترل تب دنگی یک رویکرد چندوجهی شامل مدیریت محیطی، کنترل شیمیایی و زیستی و مشارکت جامعه را ترکیب میکنند. اجرای این دستورالعملها همراه با پیشرفتهای فناوری و همکاریهای بینالمللی میتواند بار جهانی تب دنگی را کاهش دهد.
ابراهیم قادری، قباد مرادی، مصطفی صالحی وزیری، منوچهر کرمی، احسان مصطفوی،
دوره 21، شماره 3 - ( 9-1404 )
چکیده
مقدمه و اهداف: در صد سال اخیر، وقوع عالمگیریهای متعدد منجر به مرگ میلیونها نفر و آسیبهای جدی به اقتصاد جهانی شده است و هنوز بشر نگران بروز عالمگیری های دیگری است. این مقاله تلاش دارد تا با مرور عالمگیری ها و تهدیدات و همچنین تجارب گذشته و تحلیل شرایط کنونی، چشماندازی از چالشهای پیشرو در زمینه بهداشت عمومی در آینده ارائه دهد.
روش کار: در این مطالعه که به صورت مرور غیر سیستماتیک انجام شد، موتور جستجو گوگل اسکالر با هدف پوشش گسترده موضوعی با استفاده از کلمات کلیدی مناسب جستجو، و مطالعات مرتبط با موضوع انتخاب شدند.
یافتهها: با افزایش جمعیت و ارتباطات نزدیکتر انسانها، خطر طغیان بیماریهای مسری بیشتر از گذشته احساس میشود. در این راستا، وجود هزاران عامل بیماریزا در حیات وحش و تأثیرات ناشی از تغییرات اقلیمی، جهانی شدن (Globalization)، شیوه زندگی، شکار و تخریب محیط زیست، احتمال مواجهه انسانها با این عوامل بیماریزا را افزایش میدهد. اگر این مواجهات منجر به تغییرات ژنتیکی در عوامل بیماریزا شده و گونه جدیدی ایجاد کنند، خطر بروز بیماریهای جدید و قابل انتقال به انسان بیشتر خواهد شد. علاوه بر عوامل طبیعی، عوامل انسانی مانند بیوتروریسم و مقاومت در مقابل داروها که جزو عوامل انسانی قرار ندارند، (اگرچه که در نتیجه سوء رفتار انسان به وجود می آیند) نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
نتیجهگیری: در میان انواع خرده زیستمندهای بیماری زا، ویروسها به دلیل توانایی تغییر سریع، وجود در مخازن حیاط وحش و عدم وجود ابزارهای پیشگیری و درمان موثر علیه آنها، به عنوان عوامل اصلی عالمگیریهای آینده مطرح هستند. آنچه برای کشورها ضروری است، استفاده از درس های آموخته در عالمگیری های قبلی و ایجاد آمادگی بیشتر با استفاده از تقویت سیستم بهداشتی، استفاده از استراتژی سلامت واحد و بسیج همه ظرفیت ها برای عالمگیری های آینده است.
