فصلنامه

---

سابقه و هدف: بیمارستان به عنوان بازوی مهم ارائه خدمات بهداشتی و درمانی و اوّلین سطح ارجاع خدمات درمانی، با قلمرو و مسئولیت های مشخص، مهمترین موسسه بهداشتی و درمانی در هر کشوری به شمار می آید. به عبارتی دیگر، محلّ اصلی هرگونه ایجاد هزینه برای بخش درمان اعم از پژوهش، بستری کردن و درمان، بیمارستان ها می باشند. برنامه ریزی و ساخت بیمارستان ها ، مسائل پیچیده ای را مطرح می کند. یکی از آنها مشکل برنامه ریزی هماهنگ با نظام بهداشتی است، که عواملی مثل: الویت دادن به انواع دیگر سرمایه گذاری های سودآورتر، عدم تعادل های منطقه ای، عدم تطابق عرضه خدمات بیمارستانی در رابطه با تقاضا، مشکل سنجش تحول مصرف، ناکافی بودن کنترل در زمینه ایجاد کلینیک ها و هزینه های دارویی و بالاخره عدم توازن میان فعالیت های گوناگون در این زمینه دخالت دارند. مقاله حاضر بر آن است تا با نگاهی کوتاه، اهم مواردی را که در مکانیابی و طراحی بیمارستان ها در سطوح شهری، منطقه ای و کشوری باید رعایت گردد، به صورت نظری بیان نموده و در خاتمه پیشنهاداتی در جهت مکانیابی بهینه بیمارستان ها برای هر چه بهتر شدن کارآیی آنها ارائه می نماید.
منابع اطلاعاتی و روش های انتخاب منابع : در این مطالعه مروری از روش کتابخانه ای و جستجوی اینترنتی استفاده شده و برای انجام جستجو، بانک های اطلاعاتی فارسی مورد استفاده قرار گرفته است.
ترکیب مطالب و نتایج: لازمه استفاده بهینه از فضا، استقرار پدیده ها در فضا با نظم است تا در مجموع فضا نظام داشته و به صورت هماهنگ و با حداکثر ظرفیت و کارآیی اقتصادی باشد. ایجاد نظام فضایی، خود قابلیت های جدیدی را به وجود می آورد، قابلیت های فضا، علاوه بر قابلیت های درونی (ناشی از توان عناصر متشکله درون فضا و عملکرد آنها)، قابلیت های برونی (ناشی از توان های فضاهای مجاور و اثرات آنها بر یکدیگر) را نیز شامل می شود.

---

زمینه و هدف: منطقه 3 شهر زاهدان جزء محروم‌ترین مناطق استان و کشور می‌باشد. هدف این پژوهش، ارزیابی نحوه توزیع مراکز بهداشتی درمانی (بیمارستان) و مشخص کردن نواحی محروم از این خدمات در منطقه 3 شهر زاهدان با توجه به استانداردها و ضوابط مکان یابی بیمارستان بود. مواد و روش‌ها: برای دستیابی به نتایج دقیق با امکانات سامانه‌ GIS داده های مکانی از روی نقشه های رقومی و خطی تهیه و داده های توصیفی با استفاده از آمار و مشاهده میدانی گردآوری گردید و به پایگاه اطلاعاتی متصل شد . افزون بر آن از مدل AHP برای تعیین اولویت‌ها در مکان یابی بهینه فضاهای شهری به منظور احداث بیمارستان در این شهر اقدام شد. نتایج: منطقه مناسب که با هاشور ویژه خود از سایر نواحی تفکیک شده، برای برپایی یا استقرار کاربری‌های وابسته به مراکز بهداشتی درمانی برای ارائه خدمات در سطح محله‌ای در نظر گرفته شد. همچنین در منطقه کاملاً مناسب دو نقطه جدید برای استقرار بیمارستان پیشنهاد شد. محدوده های نامناسب و کاملا نامناسب نیز در نقشه پایانی برای منطقه 3 تعیین گردید. نتیجه‌گیری: یافته های حاصل از این تحلیل نشان می‌دهد که با توجه به سرانه های شهری، جمعیت و مبحث دسترسی نیاز کنونی شهر زاهدان به مراکز درمانی پیشنهاد ساخت دو مرکز بیمارستانی جدید است که در نقشه پایانی نمایه شده است. کلمات کلیدی: برنامه ریزی کاربری اراضی شهری، مکان‌یابی بیمارستان، مدل AHP، نرم افزار GIS، منطقه 3 شهر زاهدان

---

زمینه و هدف:سیستم اطلاعات فیزیوتراپی یکی از سیستمهای اطلاعات بهداشتی است که برای افزایش کارآیی و اثربخشی خدمات این بخش بکارمیرود.مطالعات نشان داده اندکه تعامل کاربران بابرخی ازسیستمهای اطلاعاتی به دلیل مشکلات کاربردپذیری دشوار است. هدف این مطالعه ارزیابی مشکلات تعاملی کاربران با سیستم اطلاعات فیزیوتراپی میباشد.

مواد و روش ها:این مطالعه یک پژوهش توصیفی_مقطعی بود که درآن بااستفاده ازروش ارزیابی هیورستیک مشکلات تعاملی کاربران سیستم اطلاعات فیزیوتراپی مورداستفاده در105 بیمارستان کشورتوسط سه ارزیاب شناسایی، طبقه بندی و تعیین شدت شدند. داده ها با استفاده از یک فرم گردآوری طراحی شده در نرم افزار اکسل گردآوری شدند.

نتایج:در این مطالعه82 مشکل تعاملی منفرد شناسایی گردیدکه بیشترین آنهابا 28% (23n=) مربوط به مغایرت طراحی سیستم با اصول رایج دردنیای واقعی با میانگین شدت بزرگ بود.کمترین آنها مربوط به مشکلات عدم وجود قسمت راهنمایی ومستندسازی وجلوگیری ازخطادرسیستم به ترتیب با میانگین شدت بزرگ و کوچک بودند.

نتیجه گیری:برخی از سیستم هایی که امروزه دربسیاری ازمراکز بهداشتی درمانی مورداستفاده قرارمی گیرند،ازجمله سیستم مورد بررسی دراین مطالعه،دارای مشکلات متعددی میباشندکه تعامل کاربران با آنهارادچارمشکل کرده ومیتواند باعث ایجادخطاوآسیب به بیماران شوند. برای شناسایی ورفع اینگونه مشکلات توصیه می شود ارزیابی کاربردپذیری این سیستم ها به صورت مستمر انجام شود تا باعث افزایش رضایتمندی کاربران، بهبود روندکاری و ارتقا و امنیت بیماران شود.

---

زمینه و هدف:مراکز درمانی و بیمارستانها به گسترش اینترنت،برنامه­های نرم­افزاری ارائه خدمات(ASP) وتبدیل آن به یک گزینه­ی بادوام برای رقابت کردن نیاز مبرم دارند. لذا تحقیق حاضر باهدف تعیین رابطه کیفیت سیسمتهای نرم افزاری ارائه خدمات بارضایت کاربران در بیمارستان های منتخب دانشگاه علوم پزشکی تهران که دارای سیستم های اطلاعات بیمارستانی مشابه بودند انجام گردید.

مواد و روش ها:این پژوهش یک مطالعه تحلیلی وتوصیفی،از نوع مطالعات همبستگی می باشد. جامعه آماری شامل کارکنان واحددرآمد وترخیص بیمارستان بوده روش کار بصورت سرشماری وبا استفاده ازپرسشنامهKim et al.  انجام گردید. برای تحلیل داده ها از آمارتوصیفی مانند توزیع فراوانی،درصدومیانگین و از آمار استنباطی همچون آزمون کلموگراف اسمیرنوف وهمبستگی پیرسون استفاده گردید.

نتایج :بین تمامی متغیر های کیفیت سیستم های نرم افزاری ارائه خدمات و رضایتمندی کاربران رابطه مثبت و معنی دار وجود داشت که شدت آن به ترتیب شاملکیفیت سیستم(01/0=,P734/0= r)،کیفیت خدمات(01/0=,P721/0= r)وکیفیت اطلاعات(01/0=,P521/0= r) بود.بطوری که کیفیت سیستم تاثیر بیشتری روی رضایت کاربران دارد.

نتیجه گیری:بین کیفیت برنامه های نرم افزاری ارائه خدمات با رضایت کاربران در بیمارستانهای منتخب دانشگاه علوم پزشکی تهران رابطه معنی داری وجود داشت، هرچند کلیه متغیرها با رضایت کاربران رابطه مثبت و معنادار داشتند لیکن میانگین آنها کمترازحد متوسط بود لذا شایسته است مدیران عرصه سلامت درروشهای مدیریتی خویش به این مسا ئل توجه داشته باشند.

---

مقدمه و هدف: دسترسی عادلانه و مناسب همه شهروندان به خدمات عمومی شهری از جمله اصول اولیه در برنامه‌ریزی شهری می‌باشد که با پیدایش رویکردهای عدالت محور در دهه‌های اخیر اهمیتی مضاعف یافته است.در این میان دسترسی به کاربری‌های درمانی به‌عنوان یکی از خدمات عمومی حیاتی از حساسیت بیشتری برخوردار است. این پژوهش باهدف شناسایی مناطق برخوردار و غیر برخوردار شهر تبریز از کاربری‌های درمانی و بهداشتی و ارزیابی توزیع آنها انجام پذیرفت.
مواد و روش ها:  برای انجام تحلیل‌های دسترسی نیز از نرم‌افزار  ARC GIS به‌ویژه ابزارNetwork Analysis  و شاخص ویلیامسون و آنتروپی بهره‌گیری شد. هم چنین با در نظر گرفتن سرانه¬های مربوطه نیاز جمعیتی شهر تبریز و کمبودهای آن مشخص گردید.
نتایج: یافته ها بیانگر این است که 76% جمعیت شهر تبریز از دسترسی مطلوبی به کاربری های درمانی برخوردارند. در مقابل، در تحلیل دسترسی به بیمارستان ها 36% جمعیت شهر از دسترسی مطلوب برخوردارند و 64% دسترسی نامطلوبی دارند. در واحد تحلیل مناطق شهری، بر اساس تحلیل مربوط به شاخص ویلیامسون، مقدار این شاخص برای شهر تبریز 67/0 بود که نشان از عدم تعادل در توزیع کاربری بهداشتی -درمانی در شهر تبریز می باشد.
نتیجه گیری: در مجموع منطقه 2 متعادلترین توزیع از امکانات بهداشتی- درمانی را دارد و منطقه 9 از توزیع نامتعادل امکانات بهداشتی – درمانی رنج می برد. پیشنهاد می شود در راستای کاستن از نابرابری ها در برخورداری از امکانات بهداشتی درمانی، ارزیابی مناسبی نسبت به فضاهای موجود و برنامه ریزی های آتی، حسب آستانه، ظرفیت و دسترسی صورت پذیرد.که این مهم می تواند در تحقق سیاست برخورداری عادلانه از خدمات بهداشتی درمانی موثر باشد.