فصلنامه بهداشت و ایمنی کار

---

مقدمه: امروزه در تمام جوامع انسانی، ورزش به عنوان یک امر انسانی-تربیتی مورد ملاحظه قرار گرفته که غالبا در محیط هایی با عنوان اماکن ورزشی صورت می گیرد. افراد زیادی از جمله دانش آموزان مدارس با این محیط‌ها در ارتباط‌اند. بازرسی زمین‌های ورزشی و نظارت بر آنها نیازمند در دست داشتن ابزاری استاندارد است. هدف از این مطالعه، استانداردسازی فهرست بازبینی (سیاهه وارسی) وضعیت ایمنی فضاهای ورزشی مدارس می باشد.

.

روش کار: مطالعه حاضر از نوع بررسی تست‌ها و ابزارها بوده که در سال 1392 در شهر زنجان صورت گرفته است. جامعه آماری شامل کلیه زمین ها، اماکن و سالن‌های سرپوشیده و روباز مدارس دبیرستان دولتی پسرانه شهر زنجان بود. پرسش‌های فهرست‌ بازبینی با توجه به استانداردهای موجود و همچنین با توجه به مطالعاتی که در رابطه با این موضوع انجام شده طراحی گردیده است. به منظور تعیین اعتبار کلیه ابزارهای گردآوری اطلاعات در مطالعه حاضر از روش اعتبار صوری و محتوی استفاده شد. برای بررسی پایایی فهرست‌ بازبینی، به مدارس مراجعه گردید و فهرست‌های ‌بازبینی تکمیل گردید.

.

یافته ها: فهرست ‌بازبینی اولیه در بخش فضای ورزشی روباز شامل 75 پرسش بوده است. مقدار CVI مربوط به این پرسش‌ها حداقل 2 و حداکثر 9/3 و CVR این گروه از پرسش‌ها نیز 5/0 تا78/0 بود. پس از دریافت نظرات پیشنهادی خبرگان، تعداد پرسش‌های فهرست ‌بازبینی زمین‌های روباز مربوط به 81 پرسش افزایش داده شد. در بخش ایمنی زمین‌های سرپوشیده 85 پرسش بوده، CVI مربوط به این پرسشات حداقل 8/1 و حداکثر 9/3 و CVR این گروه از پرسش‌ها نیز 51/0 تا7/0 بوده که در نهایت به 92 پرسش افزایش یافت.

.

نتیجه گیری: فهرست بازبینی (سیاهه وارسی) ایمنی فضاهای ورزشی مدارس، ویژگی هایی متناسب با مکان‌های ورزشی در مدارس را دارا می باشد. فهرست بازبینی حاصل از این مطالعه، از پایایی و روایی قابل قبولی برای استفاده در فضاهای ورزشی مدارس برخوردار است.

---

مقدمه: دانش‌آموزان نقش کلیدی در شکل‌دهی به آینده هر جامعه‌ای ایفا می‌کنند و زمان قابل توجهی را در محیط‌های آموزشی سپری می‌کنند. ایجاد فضایی یادگیری مطلوب مستلزم توجه دقیق به عوامل مؤثر بر رفاه آنها، به‌ویژه آسایش حرارتی و کیفیت هوای داخلی است. این مطالعه با هدف مرور منظم و نظام‌مند ادبیات موجود پیرامون آسایش حرارتی و سیستم‌های تهویه در مدارس انجام شده است.
روش کار: این مطالعه مروری نظام‌مند بر اساس معیارهای استاندارد الگوی کوکرین صورت گرفت. داده‌ها از طریق جستجو در سه پایگاه داده معتبر Scopus، Web of Science و PubMed از سال 2020 تا دسامبر 2024 جمع‌آوری شدند. مقالاتی که به‌صورت اصیل، مروری یا کنفرانسی و به زبان انگلیسی منتشر شده بودند و دارای کلمات کلیدی «آسایش حرارتی»، «تهویه» و «مدرسه» در عنوان، چکیده یا کلمات کلیدی بودند، وارد مطالعه شدند. مقالات مربوط به صرفا دوران کووید-19 و مربوط به مدارس پیش‌دبستانی، دانشگاه‌ها و ساختمان‌های آموزشی غیر مشابه از محدوده مطالعه خارج شدند.  
یافته ها: در مجموع، 42 مقاله پس از غربالگری دقیق وارد مطالعه شدند. بیشترین تعداد مقالات در سال 2023 منتشر شده بودند. نتایج نشان داد که بیشتر مطالعات به بررسی مدارس ابتدایی و متوسطه پرداخته‌اند. فصل تابستان بیشترین مطالعات را به خود اختصاص داده است که می‌تواند به عنوان یک محدودیت تعمیم‌پذیری در نظر گرفته شود. غلظت CO₂ در کلاس‌های مورد مطالعه دارای تنوع قابل توجهی بوده و در برخی موارد از حد استاندارد بالاتر بوده است. در بخش شبیه‌سازی، نرم‌افزارهای DesignBuilder و EnergyPlus پرکاربردترین ابزارها بوده‌اند. همچنین، نتایج نشان دادند که کیفیت هوای داخلی و آسایش حرارتی تحت تأثیر مستقیم نوع سیستم تهویه قرار دارند. در مدارس با تهویه طبیعی ، غلظت CO₂ بالاتر از مقادیر پیشنهادی و آسایش حرارتی پایین‌تری نسبت به استانداردها گزارش شده است. استفاده از سیستم‌های تهویه کنترل‌شده با تقاضا (DCV) می‌تواند به بهبود کیفیت هوای داخلی و کاهش غلظت آلاینده‌ها کمک کند.
نتیجه گیری: مقاله حاضر می‌تواند در بهبود طراحی فضاهای آموزشی ، افزایش یادگیری دانش‌آموزان و ارتقای سلامت محیط داخلی کلاس‌ها مفید باشد. همچنین، اطلاعاتی درباره جدیدترین روش‌های اندازه‌گیری و شبیه‌سازی آسایش حرارتی و کیفیت هوای داخلی ارائه می‌دهد. برای دستیابی به نتایج کاربردی‌تر، مطالعات بلندمدت با حجم نمونه بزرگ‌تر در تمام فصول سال و ساعات مختلف شبانه‌روز ضروری است. همچنین، ترکیب روش‌های شبیه‌سازی کامپیوتری با اندازه‌گیری‌های واقعی می‌تواند در طراحی بهینه و کم‌هزینه فضاهای آموزشی کمک کند. پژوهش‌های آینده باید بر استانداردسازی دما، رطوبت،  CO₂ و انتخاب مناسب‌ترین سیستم‌های تهویه در کلاس‌های درس تمرکز کنند.