فصلنامه بهداشت و ایمنی کار

---

مقدمه: واحدهای صنعتی مانند پالایشگاه‌های نفت با خطرات ناشی از انتشار گازهای سمی و قابل‌اشتعال مواجه هستند. گاز هیدروژن سولفید (H₂S) به دلیل سمیت بالا و اثرات زیست‌محیطی، از جمله خطرناک‌ترین آلاینده‌هاست. هدف این مطالعه، مدلسازی و ارزیابی پیامد انتشار H₂S در واحد بازیافت گوگرد (SRU) پالایشگاه آبادان با استفاده از نرم‌افزار PHAST برای پشتیبانی از برنامه‌ریزی ایمنی و استراتژی‌های کاهش ریسک است.
روش کار: مدل‌سازی پیامدها با نسخه ۸.۴ نرم‌افزار PHAST انجام شد. داده‌های فرآیندی شامل دما، فشار، دبی جریان و آنالیز خوراک، همراه با شرایط هواشناسی (دمای متوسط، رطوبت نسبی و سرعت باد براساس طبقه‌بندی پاسکویل) برای تعریف سناریوها استفاده شدند. سناریوها شامل پارگی جزئی خط لوله، نشتی با دبی متغیر، آزادسازی از لوله کوتاه و پارگی فاجعه‌آمیز مخزن راکتور بودند. معیارهای کلیدی آسیب شامل آستانه تشعشع حرارتی، فشار موج انفجار و دوز سمیت برای تعیین محدوده‌های پرخطر به کار گرفته شد.  
یافته ها: تشعشع حرارتی تا kW/m² 027/71 مرگ آنی تا شعاع ۷۰ متر ایجاد می‌کند و فشار بیش از bar 02/0 تجهیزات و سازه‌ها را تا ۳۵ متر در تابستان تخریب می‌کند. ابر H2S تا ۱۲۰ متر در جهت باد گسترش می‌یابد و مرگ فوری کارکنان را موجب می‌شود. این یافته‌ها محدوده‌های پرخطر SRU و اطراف آن را مشخص کرده و بر ضرورت جابجایی پناهگاه‌ها، نصب سیستم پایش گاز و تأمین تجهیزات حفاظتی تأکید می‌کند. نتایج محدود به سناریوهای تعریف‌شده و مفروضات PHAST است.
نتیجه گیری: به سبب عدم مطالعه ارزیابی ریسک در فازهای اولیه و حین بهره‌برداری، تعیین نقاط ایمن و محدوده با ریسک بالا به همراه اولویت‌بندی کاهش ریسک ضروری است تا سلامت محیط کار کارکنان و عموم مردم تأمین شود. ارزیابی کامل ریسک شامل تحلیل احتمال وقوع (با نرم‌افزارهایی مانند SAFETI) و استفاده از مدل‌های پیشرفته‌تر (CFD و روش‌های هوش مصنوعی) برای تحقیقات آینده توصیه می‌شود.