زمينه و هدف: برنامه گسترش ايمن سازی يک راهبرد پذيرفته شده جهانی برای کنترل بيماري­های دوران کودکی از جمله پوليوميليت مي­باشد. واکسن خوراکی فلج اطفال که حاوی ويروس زنده ضعيف شده پوليو است به عنوان مناسب­ترين و راحت ترين ابزار برای واکسيناسيون سراسری به شمار مي­رود. پوليو ويروس به گرما حساس است، از اين رو واکسن خوراکی پوليو به حالت انجماد نگه­داری شده و با کنترل زنجيره سرد به مراکز واکسيناسيون انتقال می يابد. پايداری واکسن در طول انتقال تا زمان مصرف از اهميت بالايی برخوردار است. برای ارزيابی کيفيت واکسن و پايداری آن از تست ارزيابی توان (Potency)‌ استفاده می ­ شود. اين مطالعه اولين مدرک قابل استناد از ارزيابی توان واکسن خوراکی پوليو نگه­داری شده در خارج از زنجيره سرد در ايران مي­باشد.

روش کار: به منظور مطالعه اثرات دما برحسب درجه سانتيگراد و مدت زمان اثر دما بر حسب روز بر روی توان واکسن پوليو ، ويال های واکسن به مدت يک تا هفت روز (يا تا زمان افت قابل توجه توان) در دو دمای 24 درجه سانتيگراد (دمای اتاق) و 37 درجه سانتيگراد (دمای متوسط مناطق گرمسيری) قرار گرفتند. ارزيابی توان برابر روش کار استاندارد سازمان جهانی بهداشت (WHO) انجام شد.

نتايج: نتايج بدست آمده از اين مطالعه نشان داد که در صورتی که ويال واکسن به مدت تنها يک روز در دمای 37 درجه قرار گيرد کيفيت خود را از دست می دهد، ولی قرار گرفتن در دمای اتاق در مناطق درجه حرارت به مدت چهار تا پنج روز بر کيفيت سروتايپهای 1 و 2 تاثير چندانی نخواهد گذاشت ولی سروتايپ 3 از روز دوم کيفيت خود را از دست خواهد داد.

نتيجه گيری: اگر چه ويروس پوليو در قياس با ساير ويروس ها به شرايط محيطی نسبتا مقاوم می باشد، ولی حساسيت آن به گرما باعث می شود واکسن خوراکی پوليو که حاوی ويروس زنده است با رعايت زنجيره سرد منتقل شود تا تيتر ويروس زنده موجود در واکسن و به طبع آن کارايی واکسن در حين نگهداری کاهش نيابد. نگهداری واکسن در دمای 4 درجه و پايين تر ارجح است، در غير اين صورت واکسن در دمای اتاق تا حدود پنج روز و در دمای 37 درجه فقط يک روز کارايی لازم را دارد و پس از آن قابل استفاده نيست.